Minh
Anh - Vũ Mạnh
Hiện tượng Donalt Trump đã làm khuấy động dư luận chính trường nước Mỹ trong suốt năm 2017, mà theo nhiều người, cũng có cái hay, ở chỗ nhân vật vừa hung hăng/hung bạo vừa đầy chất hài hước này xuất hiện giống như là một phép thử, để xem sự tiến bộ lớn nhất trong lịch sử loài người là thiết lập được cơ chế dân chủ – thể hiện ở một nước đóng vai trò hàng đầu về nhiều mặt trên thế giới – đã vững chắc đến mức nào. Vừa chẵn một năm ngài Tổng thống “hay cãi hay co” ấy nắm quyền, có hai bài nhìn nhận từ hai góc độ khác nhau nhưng ít nhiều đều có tính tổng kết, của các nhà báo người Việt, một ở Việt Nam (Minh Anh và Vũ Mạnh), và một nữa ở Hoa Kỳ (Lê Phan, tiếp sau bài này). Xin thâu thập lại và kính trình bạn đọc.
Ông
Trump bước vào Nhà Trắng với khẩu hiệu 'Làm nước Mỹ
vĩ đại trở lại' và thực tế một năm qua cho thấy vị
Tổng thống đã 'chống lại tất cả', tái định nghĩa
vai trò mà ông đảm nhận.
Bình
luận trong tuyến bài tổng kết một năm nắm quyền của
ông Donald Trump, New York Times viết: "Ông Trump là
Tổng thống thứ 45 của Mỹ nhưng ông đã dành phần lớn
năm đầu tại nhiệm để thách thức những truyền thống
và tiêu chuẩn được thiết lập bởi 44 Tổng thống
trước đó, và thay đổi vai trò Tổng thống theo những
cách mà chưa ai từng tưởng tượng ra".Từ đối nội
cho đến đối ngoại, điểm chung trong việc ban hành chính
sách của ông Trump, doanh nhân tỷ phú chưa từng có kinh
nghiệm chính trị trước khi bước vào Nhà Trắng, xuyên
suốt năm qua là nỗ lực xóa bỏ những thành tựu, những
di sản của các đời Tổng thống tiền nhiệm. Nói chính
xác hơn, những gì họ không hoặc chưa làm thì ông Trump
sẽ làm.
"Khi
bàn luận chính sách, Tổng thống luôn hỏi về ưu và
nhược điểm của chúng, nhưng không bao giờ hỏi rằng
những người tiền nhiệm của tôi đã làm như thế nào",
New York Times dẫn lời Chánh văn phòng Nhà Trắng
John F. Kelly.
Một
ngày sau lễ nhậm chức của ông Trump, các cuộc biểu
tình lớn diễn ra ở thủ đô Washington thể hiện sự
chống đối rõ ràng. Suốt một năm qua, sự bất mãn
không có dấu hiệu hạ nhiệt mà ngày càng gay gắt
hơn.Thắt chặt nhập cư là một trong những lời hứa lớn
đầu tiên mà Tổng thống Trump quyết liệt thực hiện
sau khi chính thức bước vào Nhà Trắng. Ngay trong tuần
thứ nhất, ông ban hành sắc lệnh hành pháp cấm công dân
từ 7 nước Iraq, Syria, Iran, Libya, Somalia, Sudan và Yemen
nhập cảnh vào Mỹ trong 90 ngày. Cực đoan ở chỗ ngay cả
những người ở nước này vốn được cấp "thẻ
xanh" tại Mỹ cũng bị cấm nhập cảnh.
Lệnh
cấm tạo ra sự hỗn loạn chưa từng có tại Mỹ, kích
động biểu tình phản đối từ sân bay đến đường
phố. Tuy nó được ban hành dưới danh nghĩa bảo vệ an
toàn cho người Mỹ, nhưng những người chỉ trích cho
rằng đây là sự xúi giục bài xích Hồi giáo. Sắc lệnh
cũng mở ra cuộc đối đầu giữa chính quyền với cơ
quan tư pháp, khi nhiều tòa án ra lệnh chặn đứng lệnh
cấm này của ông Trump.
Tuy
nhiên, chính quyền Trump quyết không bỏ cuộc. Sau khi lệnh
cấm đầu tiên bị vô hiệu hóa, Bộ Tư pháp đã nghiên
cứu kỹ lưỡng trước khi Nhà Trắng tiếp tục ban bố
những phiên bản mới, dựa trên việc "tiếp thu"
và điều chỉnh những kẽ hở so với sắc lệnh đầu
tiên.
Sau
một năm, Tổng thống Trump có thể coi là đã thành công
phần nào khi sắc lệnh hiện hành, áp dụng với 6 nước
Hồi giáo cùng một số nước như Venezuela và Triều Tiên,
đã được thực thi mà vấp phải ít sự chống đối hơn
so với lần đầu tiên. Các thẩm phán không chính thức
tuyên bố lệnh cấm phiên bản thứ ba là vi hiến, Tòa án
Tối cao cũng không chặn đứng sắc lệnh.
Người
biểu tình phản đối lệnh cấm nhập cảnh của ông
Trump tại khu vực gần Nhà Trắng hôm 30/1/2017. Ảnh:
Getty.
Nếu
như thắng lợi lớn đầu tiên trong 100 ngày đầu của
ông Trump là đề cử và thúc đẩy phê chuẩn thành công
ông Neil Gorsuch vào vị trí Chánh án Tòa án Tối cao, thì
việc Quốc hội Mỹ thông qua dự luật cải cách thuế
lớn nhất trong nhiều thập kỷ, đánh dấu chiến thắng
lập pháp ấn tượng khép lại năm 2017 cho ông Trump. Trước
khi lên đường đi nghỉ Giáng sinh, việc làm cuối cùng
của Tổng thống tại Nhà Trắng năm qua là phấn khởi ký
ban hành đạo luật cải cách thuế.
Phần
lớn ý kiến chỉ trích cho rằng đối tượng được
hưởng lợi lớn từ các khoản giảm thuế chính là những
tập đoàn quy mô lớn, trong khi luật mới ẩn chứa rủi
ro tiềm tàng là khiến thâm hụt ngân sách ngày càng tăng.
Hiện vẫn chưa thực sự rõ hậu quả của việc cải
cách thuế này. Tuy nhiên, trong bối cảnh Đảng Cộng hòa
đã lục đục nội bộ đáng kể trong năm 2017 thì luật
cải cách thuế là dấu hiệu tích cực cho thấy toàn đảng
đã thống nhất cùng thúc đẩy một chính sách.
Tổng
thống Trump đồng lòng với Chủ tịch Hạ viện Paul Ryan
và Lãnh đạo đa số tại Thượng viện Mitch McConnell để
tiến tới thực hiện nhiều chính sách, từ bãi bỏ
Obamacare, kiểm soát nhập cư cho đến cải cách thuế.
Tuy
nhiên, một lời hứa lớn khác là bãi bỏ và thay thế
chính sách chăm sóc y tế dấu ấn của cựu Tổng thống
Obama, hay Obamacare, là điều ông Trump chưa thể hoàn thành
trong năm đầu tiên. Sau hai lần nỗ lực thúc đẩy thông
qua tại Hạ viện, dự luật bất ngờ bị chặn đứng
tại Thượng viện. Người đưa ra cú đấm chí mạng lại
chính là một Thượng nghị sĩ được nể trọng của
Đảng Cộng hòa, ông John McCain.
“McCain
đã phản bội người dân Mỹ”, Tổng thống Trump tức
tối viết trên Twitter sau cuộc bỏ phiếu. Thất bại về
mặt lập pháp không khiến chính quyền Trump bỏ cuộc.
Nhà Trắng ngay lập tức ban hành những biện pháp để
giảm đáng kể những nội dung cơ sở trong đạo luật
Obamacare, chẳng hạn đình chỉ thanh toán cho các công ty
bảo hiểm...
Tuy
nhiên, sai lầm nghiêm trọng nhất đối với ông Trump, xảy
ra từ hồi đầu năm và hậu quả của nó có thể đeo
bám ông suốt những năm còn lại của nhiệm kỳ, là việc
cách chức Giám đốc Cục Điều tra Liên bang Mỹ (FBI)
James Comey. Ông Comey khi đó đang dẫn dắt cuộc điều tra
về liên hệ mờ ám giữa chiến dịch tranh cử của ông
Trump với người Nga. Đây là vấn đề nghiêm trọng phủ
bóng đen lên nhiệm kỳ của ông Trump từ trước cả khi
nhậm chức, được phe Dân chủ theo đuổi quyết liệt vì
kết quả cuộc điều tra thậm chí có thể dẫn đến kết
cục Tổng thống Mỹ bị phế truất.
Do
đó, việc ông Trump sa thải ông Comey được xem là một
"quả bom tháng 5" khiến nhiều người bàng hoàng.
Chuyện một đương kim Tổng thống bất ngờ cách chức
Giám đốc FBI vốn đã vi phạm những tiêu chuẩn chính
trị thông thường, đặc biệt là khi trước đó chính
ông Trump từng đề nghị ông Comey tiếp tục giữ chức
và khẳng định không can thiệp cuộc điều tra. Sự việc
chẳng những không khiến ông Trump đạt được ý đồ,
mà còn khiến Tổng thống như "nặng tội" hơn
trong mắt công chúng, với giới báo chí và phe Dân chủ.
Steve Bannon, cựu chiến lược gia trưởng của Nhà Trắng,
nói đây là "sai lầm chính trị thời hiện đại
nghiêm trọng nhất".
Lãnh
đạo mới của quá trình điều tra là Robert Mueller vốn
cũng từng là một Giám đốc FBI. Ông Mueller hẳn khiến
Tổng thống vô cùng tức tối và hối hận vì quyết định
nóng vội trong quá khứ. Với thái độ làm việc rốt ráo
của ông Mueller, cuộc điều tra Nga không những không chậm
lại, mà còn được thúc đẩy mạnh mẽ hơn.
Đến
nay, 4 cựu quan chức trong bộ máy tranh cử của Trump đã
bị khởi tố. Cựu cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn
hồi đầu tháng 12 đã thừa nhận nói dối FBI và tỏ
thái độ hợp tác với ông Mueller khiến ông Trump bất
bình, dẫn đến màn "nói hớ" mà nhiều người
cho rằng đã chứng minh cho hành vi "cản trở công lý"
của Tổng thống.
Những
cái tên nổi bật làm chao đảo Nhà Trắng của ông Trump
trong năm đầu nhiệm kỳ: cựu Giám đốc FBI James Comey,
cựu cố vấn an ninh quốc gia Michael Flynn, Thượng nghị
sĩ Cộng hòa John McCain, Công tố viên đặc biệt lãnh đạo
cuộc điều tra Nga Robert Mueller và cựu chiến lược gia
trưởng Steve Bannon.
Ông
Trump đắc cử trong bối cảnh nước Mỹ chia rẽ hơn bao
giờ hết vì các vấn đề sắc tộc và tôn giáo và tình
hình không có dấu hiệu dừng lại sau một năm nhiệm kỳ
của ông. Một khảo sát do Trung tâm Nghiên cứu Pew thực
hiện được công bố vào tháng 12/2017 cho thấy đến 60%
người Mỹ nói việc thắng cử của ông Trump khiến vấn
đề hòa hợp chủng tộc ngày càng tồi tệ. Cuộc biểu
tình ở Virginia và những tranh cãi, chỉ trích về "chủ
nghĩa thượng đẳng da trắng" trở nên gay gắt hơn
bao giờ hết.
Từ
sau khi người trợ lý Omarosa Manigault Newman rời Nhà Trắng
thì không còn người gốc Phi nào trong dàn cố vấn cấp
cao thân cận của ông Trump.
Gần
cuối năm 2017, sự kiện cử tri gốc Phi ồ ạt đi bỏ
phiếu trong cuộc bầu cử Thượng nghị sĩ ở bang
Alabama, khiến Đảng Cộng hòa bất ngờ thua đậm, thể
hiện sự phản kháng mạnh mẽ trước những chính sách
và hành động của Trump. Trong năm 2018, Đảng Cộng hòa
cũng được được cho là sẽ phải "trả giá"
trong các cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ.
"Tôi
mới là người quyết định chính". Câu nói này của
Tổng thống Trump khi phản biện về việc nhiều vị trí
chủ chốt ở Bộ Ngoại giao vẫn đang bị bỏ trống phần
nào phản ánh việc ban hành và thực thi chính sách đối
ngoại của nước Mỹ hiện tại. Ông Trump khiến nước
Mỹ vĩ đại hơn hay thực tế là làm cường quốc này
suy yếu đi qua những chính sách biệt lập, xa rời các
đồng minh, là điều gây nhiều tranh cãi. "Trump xoay
vòng quả địa cầu trong năm đầu" (The Hill),
"Trump - người nổi loạn làm đảo lộn chính sách Mỹ
70 năm" (New York Times)… là tựa các bài viết
nhận định về quan điểm và chính sách đối ngoại của
Tổng thống Trump đối với thế giới trong năm qua. Trên
thực tế, ngay từ trong bài phát biểu nhậm chức, Tổng
thống Trump đã tuyên bố "tất cả các nước có
quyền đặt lợi ích của mình lên hàng đầu".
Theo
thống kê của New York Times, năm qua ông Trump đã có
hơn 130 cuộc gặp mặt và điện đàm với các nguyên thủ,
lãnh đạo chính quyền các nước sau một năm ở Nhà
Trắng và phần lớn thế giới vẫn "vừa bước đi
vừa thăm dò" về thái độ và hành động của Tổng
thống Mỹ. "Tôi nhận được rất nhiều đề nghị
rằng ‘Hãy giúp chúng tôi thấu hiểu vị Tổng thống
này, cho chúng tôi lời khuyên xử lý tình huống này ra
sao'", ông Richard N. Haass, nguyên Giám đốc hoạch định
chính sách Bộ Ngoại giao Mỹ và hiện là Chủ tịch Hội
đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết.
Nước
Mỹ sau một năm dưới thời Trump đã thay đổi vị thế
trong mắt thế giới, từ người dẫn dắt một thế giới
tự do, đi đầu trong chủ trương trật tự quốc tế dựa
trên luật pháp, trở nên hướng nội nhiều hơn cùng
những chính sách khó đoán. Khi tham dự các sự kiện đa
phương hay phát biểu ở những hội nghị quốc tế lớn,
bao gồm phát biểu tại Liên Hợp Quốc, Tổng thống Trump
đã thể hiện rõ quan điểm của ông với các nước: tôn
trọng "luật chơi" của Mỹ, không lợi dụng Mỹ,
thương mại công bằng và cân bằng.
Ngay
từ những ngày đầu nhiệm kỳ, Tổng thống Trump quyết
định rút nước Mỹ khỏi Hiệp định Đối tác Xuyên
Thái Bình Dương (TPP), động thái được cho là tạo cơ
hội cho Trung Quốc gia tăng ảnh hưởng ở châu Á. Kế
đến, ông cũng đe dọa từ bỏ Hiệp định Paris về
thuận chống biến đổi khí hậu mà chính quyền Obama nỗ
lực thúc đẩy và thực tế đã rút khỏi hiệp định
này hồi đầu tháng 6. Tổng thống Mỹ cũng quyết liệt
thúc đẩy đàm phán lại Hiệp định Thương mại Tự do
Bắc Mỹ (NAFTA).
Những
màn đối đáp nảy lửa trên Twitter giữa ông với nhà
lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un diễn ra trong một thời
gian dài, dấy lên nỗi lo ngại chiến sự bùng phát ở
bán đảo Triều Tiên. Đến cuối năm 2017, ông Trump tiếp
tục phá vỡ chính sách nhiều thập kỷ của Mỹ khi công
nhận Jerusalem là thủ đô của Israel.
Cố
vấn an ninh quốc gia Nhà Trắng, tướng H.R. McMaster, biện
hộ chính sách đối ngoại của ông Trump là "thực
dụng thực tế" chứ không phải "chủ nghĩa biệt
lập". "Quan điểm thống nhất chung là việc phối
hợp quốc tế mang lại lợi ích to lớn. Nhưng có nhiều
vấn đề khó khăn trong khi không đem lại nhiều lợi ích
cho nhân dân Mỹ, do vậy nó không xứng đáng với sự đầu
tư nguồn lực", ông nói.
Các
cố vấn tại Nhà Trắng lập luận rằng cách hành động
của ông Trump không đi theo những học thuyết cũ hàng
chục năm qua, mà phản ánh hiện thực thế giới mới và
Mỹ phải vận hành theo hướng khác đi.
Giáo
sư chính trị quốc tế Daniel W. Drezner (Đại học Tufts,
Mỹ) nhận định thành tích đối ngoại quan trọng nhất
của ông Trump năm qua là sự đại bại của phiến quân
của tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS). Tuy nhiên, ông chỉ
ra rằng kết quả này là sự thừa hưởng từ những nỗ
lực của người tiền nhiệm. "Trump xứng đáng được
khen ngợi khi ông không thay đổi lộ trình, dù những
chính sách của ông suốt thời gian qua đều thể hiện rõ
việc đi ngược lại với những gì ông Obama đã làm",
ông Drezner viết trên Washington Post.
Mặt
khác, cục diện ở Trung Đông thể hiện rõ tính cách của
ông Trump là coi trọng các tướng lĩnh quân đội, tin
tưởng sức mạnh quốc phòng hơn những nỗ lực ngoại
giao đòi hỏi nhiều thời gian. Ngoài Iraq và Syria, Tổng
thống Trump trao cho quân đội nhiều quyền hành hơn để
thực hiện những vụ không kích và bố ráp ở Yemen và
Somalia.
Nhờ
sự phối hợp ăn ý giữa "những người trưởng
thành trong bộ máy" là các ông Kelly, McMaster, Mattis và
Tillerson, một số quan điểm thất thường của ông Trump
rốt cuộc đã không biến thành chính sách. Tổng thống
Mỹ vẫn tái khẳng định cam kết hỗ trợ NATO, cũng như
ra lệnh điều thêm hàng nghìn binh sĩ Mỹ đến Afghanistan
dù ông khẳng định khi tranh cử là sẽ sớm rút toàn
quân. Điều này khiến một số nước châu Âu bắt đầu
hy vọng rằng "Trump chỉ mạnh miệng chứ sẽ không
làm", Peter Westmacott, cựu Đại sứ Anh tại Mỹ, nói
trên New York Times.
Chính
Tổng thống Trump cũng thừa nhận một năm ở Nhà Trắng
đã thay đổi ông. "Bản năng tự nhiên của tôi đã
bị gạt bỏ. Trước đây tôi rất tin tưởng vào bản
năng của mình. Nhưng bây giờ, phần lớn quyết định
đều được ban hành khác đi khi bạn nắm quyền tại
Phòng Bầu dục", ông nói.
Nhận
định tóm gọn về chính sách đối ngoại năm qua của
ông Trump, nhà ngoại giao kỳ cựu Richard Haass nói: "Ông
Trump là Tổng thống Mỹ đầu tiên sau Thế chiến II cho
rằng gánh nặng của vai trò dẫn đầu thế giới là quá
nhiều so với những lợi ích. Do vậy, nước Mỹ thay đổi
vị thế từ người bảo vệ trật tự chủ chốt trở
thành người làm xáo động trật tự".
"Các
Tổng thống khác đều coi trọng vị trí của mình và họ
có xu hướng không làm điều gì có thể gây tổn hại
danh tiếng", Robert Dallek, tác giả cuốn tiểu sử
Franklin D. Roosevelt: A Political Life, nhận định.
"Trump là một người không có cảm giác tội lỗi khi
tấn công người khác theo những cách có thể hủy hoại
chức danh tổng thống Mỹ".
Sự
hiếu chiến của ông Trump có thể khiến ông ấy mất đi
nhiều cử tri nhưng cũng đã giúp ông duy trì được một
thế lực mà những Tổng thống với tỷ lệ ủng hộ ở
mức 30-40% khác mong muốn có được tại Washington D.C.
Trong khi những nghị sĩ và các nhà vận động cảm nhận
rõ ràng về một Nhà Trắng không được ủng hộ và
chẳng đếm xỉa đến những ước muốn của chính quyền
Trump, những "người chơi" khác tại thủ đô Mỹ
vẫn không muốn đối đầu với Tổng thống vì sợ rằng
chính họ sẽ trở thành đối tượng bị đả kích trong
một dòng tweet mới.
"Ông
ấy đã thay đổi 'khán đài' Nhà Trắng không giống bất
kỳ Tổng thống nào khác", Christopher Ruddy, Giám đốc
điều hành Newsmax Media và là một người bạn của ông
Trump, nói. "Xét ở nhiều mức độ, ông ấy không
thực sự là một Tổng thống theo kiểu truyền thống,
nhưng ông ấy đã mang lại nhiều quyền lực hơn cho chiếc
ghế Tổng thống và khiến vai trò này trở nên mạnh mẽ
hơn".
Theo
bài viết "Với Trump, một năm tái phát minh vai trò
Tổng thống" trên New York Times, chức danh Tổng
thống được ông Trump xem là một phương tiện để xây
dựng và quảng bá câu chuyện của chính ông – "một
câu chuyện với tiết tấu hấp dẫn nhưng chứa đầy
những thông tin không chính xác, bóp méo sự thật và
những lời dối trá công khai".
Một
năm vì Nước Mỹ trên hết, ông Trump đã làm những gì?
Sử
dụng những con số cùng ngôn ngữ kịch tính và thường
đề nghị mọi người tin mình, Tổng thống Mỹ Donald
Trump có thói quen diễn thuyết quen thuộc sau hơn 3 tháng
nhậm chức.
M.A.
– V.M.
Nguồn:
https://baomoi.com/donald-trump-va-365-ngay-chong-lai-tat-ca/c/24625196.epi?utm_source=dapp&utm_medium=facebook&utm_campaign=share