Lưu
Trọng Văn
Sáng
nay tí tởn làm vườn, ngồi lau mồ hôi... mèm mẹp tự
dưng gã nhớ đến cụ Nguyễn Trãi. Cụ có câu thơ “Lật
thuyền mới biết dân là nước”.
Gã nhớ lần về Côn Sơn thắp nhang tưởng nhớ cụ, rồi
lọt vào một vườn vải, một lão nông kể lại gã nghe
vụ án Lệ Chi Viên.
Thương
quá Ức Trai ơi!
Gã
giật mình khi lão nông Côn Sơn kia hỏi gã: Chú đi nhiều
nơi, đọc nhiều sách, quen nhiều người, trả lời giùm
lão câu hỏi này. Lê Lợi, Lê Sát, Nguyễn Trãi đều là
người yêu nước nằm gai nếm mật với nhau chống
giặc Minh, vì sao sau này lại hại nhau, giết nhau?
Một
câu hỏi của... nước mắt.
Một
câu hỏi đến giờ vẫn hôi hổi thế sự.
Chao
ôi hơn 600 năm trước cái điều Nguyễn Trãi nói: “Lật
thuyền mới biết Dân là nước” đâu phải ai cũng thấu,
cũng hiểu đâu. Ừ nhỉ, vì sao cùng là người yêu nước
khi thái bình rồi lại có thể giết nhau?
Gã
đã trả nhời lão nông Côn Sơn kia thế này:
Lê
Lợi, Lê Sát cũng yêu nước như Nguyễn Trãi nhưng khác
Nguyễn Trãi ở chỗ Nguyễn Trãi trước hết và trên hết
còn là người yêu Dân, biết Dân là nước chở thuyền,
lật thuyền, Dân cũng chính là đất nước.
Lão
nông rít một cuộc thuốc lào, từ từ nhả cuộn khói
lên cành vải rồi chẹp miệng.
Lão
cũng nghĩ vậy. Xưa nay người yêu nước chưa chắc đã
yêu Dân, thương Dân, biết Dân là gốc. Nhưng người yêu
Dân, thương Dân thì chắc chắn cũng sẽ yêu nước.
Gã
thêm một lần nữa thót giật mình khi nhớ lại mới tối
qua thôi một cụ cộng sản gộc nói với gã về Độc
lập và Dân chủ. Thời trẻ cụ hăng hái cho rằng có Độc
lập sẽ có tất cả, nhưng rồi thực tế cụ đã thấy
có Độc lập rồi nhưng Tự do, Hạnh phúc, Dân chủ vẫn
xa vời. Để rồi cuối đời cụ mới nhận ra có Dân chủ
mới có tất cả.
Rõ
rồi. Vì sao bao người yêu nước khi giải phóng được
đất nước khỏi ngoại xâm lên cầm quyền đã đàn áp
ý dân, đã bóp nghẹt dân chủ.
Sự
khác biệt giữa Lê Lợi, Lê Sát với Nguyễn Trãi là đây.
Chỉ vì Nguyễn Trãi vẫn đau đáu chuyện khát khao muốn
có áo dài vạn dặm để đắp cho muôn Dân, xung khắc với
những kẻ chăm chăm giữ lợi ích cầm quyền coi mình là
cha Dân dẫn đến cái chết thảm khốc của con người vĩ
đại nhất đất nước gã.
Chỉ
có ai biết yêu Dân, thương Dân như Nguyến Trãi mới hiểu
rằng cái gốc trị nước, cái gốc vững bền cho một
quốc gia chính là và chỉ có thể là: Dân chủ.
L.T.V.