Carlyle A. Thayer,“Vietnam:
Anti-Corruption Campaign Assessed,” Thayer Consultancy Background Brief,
January 5, 2018.
Anh Hồng
dịch
Hỏi: Đánh giá của
ông về sự sụp đổ của Đinh La Thăng (so với các thành viên Bộ Chính trị trước
đây) cũng như việc xét xử công khai đầu tiên và chưa có tiền lệ đối với cựu
thành viên Bộ Chính trị Đinh La Thăng?
Trả lời: Trong năm thành viên Bộ Chính trị
bị kỷ luật từ năm 1976, Đinh La Thăng là người duy nhấtphải hầu tòa và đối mặt
với một án tù lâu dài. Trường hợp đầu tiên rất ngoại biệt, liên quan đến vụ
Hoàng Văn Hoan đào thoát sang Trung Quốc năm 1979. Ông đã bị kết án tử hình vắng
mặt. Ba trường hợp khác bao gồm: Năm 1990, Trần Xuân Bách bị trục xuất khỏi Bộ
Chính trị vì đã có những quan điểm cải cách chính trị và kinh tế khác với chính
sách của đảng. Năm 1996, Nguyễn Hà Phan bị trục xuất khỏi đảng vì những quan điểm
về kinh tế đi ngược lại chính sách của đảng và vì sự thật là ông đã không thành
thật khi thú nhận những sai lầm trong quá khứ thời chiến tranh Hoa Kỳ. Cũng
trong năm 1996, Đào Duy Tùng bị đình chỉ hoạt động như một thành viên Bộ Chính
trị. Năm 2003, Lê Hồng Anh bị miễn nhiệm khỏi Bộ Chính trị, trong khi Trương Tấn
Sang bị khiển trách vì thất bại khi đảm nhận nhiệm vụ Bí thư thành ủy Thành phố
Hồ Chí Minh trong việc ngăn chặn hoạt động của băng đảng tội phạm Nam Cam, và
những sai phạm về nhân sự.
Hỏi: Trịnh Xuân Thành đang phải đối mặt
với án tử hình, trong khi Đinh La Thăng có thể nhận bản án 20 năm tù. Liệu sự
trừng phạt nghiêm khắc này có tác động mạnh mẽ đến việc hạn chế tham nhũng trên
quy mô lớn?
Trả lời: Trịnh Xuân Thanh là người duy nhất
trong số chừng 20 bị cáo bị đưa ra án tử hình. Viện Kiểm sát nhân dân tối cao kết
luận rằng Thanh không thành khẩn, cố trốn thoát và gây trở ngại cho việc điều
tra. Đinh La Thăng thì thất bại trong việc giám sát hiệu quả cấp dưới của mình.
Nếu bản án của Trịnh Xuân Thanh được
thực thi, nó sẽ làm lạnh sống
lưng các quan chức cao cấp liên quan đến những trò gian lận khủng dẫn đến
thất thoát lớn cho nhà nước. Tuy nhiên, thậm chí trong những quốc gia tiên tiến
nhất thì những trò gian lận lớn cũng không thể bị loại trừ hoàn toàn. Có những
kẻ hám ăn và sẵn sàng chấp nhận rủi ro vì những lợi ích to lớn họ hi vọng nhận
được. Với trường hợp Việt Nam, tham nhũng ở cấp cao trên quy mô lớn chỉ có thể
bị kiềm chế bằng cách lập các cơ quan thẩm tra có tính tự trị cũng như một môi
trường truyền thông tự do hơn độc lập với sự ảnh hưởng mang tính chính trị.
Hỏi: Có thể nói gì về quyết tâm của Tổng
Bí thư Nguyễn Phú Trọng và phong cách “bàn tay sắt” của ông để chống nạn tham
nhũng? Cái gì sẽ là điểm mấu chốt để chiến đấu chống lại nạn hối lộ đã bám rễ
sâu vào Việt Nam?
Trả lời: Nếu chiến dịch chống tham nhũng tiếp tục như nhịp độ hiện tại, ở cấp tỉnh
và quốc gia, nó sẽ thể hiện quyết tâm của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng muốn nhổ
bật rễ nạn tham nhũng và ăn hối lộ.
Chiến dịch chống tham nhũng hiện tại đang diễn ra trên
quy mô lớn nhất kể từ khi Việt Nam hợp nhất năm 1976. Đây là lần đầu tiên một
thành viên Bộ Chính trị sẽ chịu án phạt vì thất bại trong việc hạn chế tham
nhũng và gian lận trong cơ quan mà ông chịu trách nhiệm (PetroVietnam).
Điểm mấu chốt trong chiến dịch chống tham nhũng ở cấp quốc
gia là cần xác nhận rằng tất cả các bộ và cơ quan đại diện trong Chính phủ đều cam đoan thẩm
tra thích đáng chống tham nhũng và thực hiện các biện pháp chống lại bất cứ
quan chức nào có liên quan. Xác nhận này nên được mở rộng đến tất cả các cơ
quan nhà nước. Một chương trình xác nhận tương tự cần được tiến hành ở cấp tỉnh
và thành phố cũng như khu vực tư nhân.
Hỏi: Một số người so sánh cơ chế chống
tham nhũng ở Việt Nam với những gì đang diễn ra ở Trung Quốc. Quan điểm của ông
là gì?
Trả lời: Trung Quốc và Việt Nam, ở một mức
độ nhất định, chia sẻ các hệ thống chính trị và mô hình phát triển tương đồng. Sẽ
là đáng ngạc nhiên nếu các nhà lãnh đạo Việt Nam không nghiên cứu kinh nghiệm và
những bài học từ Trung Quốc. Tuy nhiên, cần nêu ra hai điểm. Thứ nhất, về
phương diện lịch sử, từ chiến dịch cải cách ruộng đất trong thập niên 1950Việt
Nam biết không nên dựa theo kinh nghiệm của Trung Quốcmột cách không có phê phán. Khi Việt Nam khởi
động chiến dịch thành lập các hợp tác xã sản xuất nông nghiệp cấp
cao, chiến dịch này không được mở rộng để tạo thành các công xã kiểu Trung Quốc.
Thứ hai, chiến dịch chống tham nhũng của Trung Quốc được thực hiện bởi Tập Cận
Bình, một lãnh tụ đảng có thể xem là nhiều quyền lực hơn Mao Trạch Đông. Trong
trường hợp Việt Nam, trong khi Tổng Bí thư đảng dẫn đầu chiến dịch chống tham
nhũng thì công tác tiến hành lại là do một tập thể lãnh đạo.
Hỏi: Đánh giá tổng thể của ông về chiến
dịch chống lạm dụng quyền
lựcở Việt Nam hiện nay?
Trả lời: Chiến dịch chống tham nhũng của
Việt Nam có thể chỉ phát hiện ra phần chóp của tảng băng trôi. Theo Chỉ số Nhận thức Tham nhũng
của Tổ chức Minh bạch Quốc tế, Việt Nam xếp thứ 113 trên 176 quốc gia được điều
tra. Chiến dịch chống tham nhũng tất nhiên đã phát hiện ra những gian lận ở quy
mô lớn – trị giá hàng triệu đô – trong một hệ thống. Nó vẫn còn được xem xét nếu
các chính quyền được khảo sát có thể phát hiện và tiến hành hành động chống lại
các mạng lưới tham nhũng quy mô lớn.
C. A. T.
Dịch giả gửi BVN.