Thiền
Lâm
Vào
buổi chiều ngày 18/1/2018, Đại sứ Hoa Kỳ tại Việt Nam
– ông Daniel Kritenbrink – đã đến thăm thân mật Bác sĩ
Nguyễn Đan Quế tại tư gia.
Cùng
đi với Đại sứ Daniel Kritenbrink là Tổng lãnh sự Hoa Kỳ
tại TPHCM – bà Mary Tarnowka và tùy viên chính trị – bà
Pam Pontius. Dĩ nhiên có cả vệ sĩ.
Một
số nhà hoạt động xã hội dân sự và nhân quyền cùng
dự buổi tiếp đoàn Mỹ: ông Phạm Bá Hải – điều
phối viên Hội Cựu tù nhân lương tâm Việt Nam, Luật sư
Lê Công Định – điều phối viên Hội Cựu tù nhân
lương tâm Việt Nam, Nhà báo Phạm Chí Dũng – Chủ tịch
Hội Nhà báo độc lập Việt Nam.
Từ
trái qua: ông Phạm Bá Hải, Tổng lãnh sự Mary Tarnowka,
Bác sĩ Nguyễn Đan Quế, Đại sứ Daniel Kritenbrink, Luật
sư Lê Công Định, bà Pam Pontius, Nhà báo Phạm Chí Dũng.
Ảnh: Bác sĩ Nguyễn Đan Quế
Bác
sĩ Nguyễn Đan Quế là một nhà đấu tranh nhân quyền nổi
bật và thuộc lớp đầu tiên ở Việt Nam. Ông đã được
trao Giải Nhân quyền Raoul Wallenberg năm 1994, Giải Nhân
quyền Robert F. Kennedy năm 1995, Giải Hellman/Hammett của Tổ
chức Theo dõi Nhân quyền (Human Rights Watch) năm 2002, Giải
Nhân quyền Heinz R. Pagels năm 2004, và Giải Nhân quyền
Việt Nam 2004 của Mạng lưới Nhân quyền Việt Nam. Nhiều
lần ông được cử làm ứng viên cho Giải Nobel về hòa
bình; gần đây nhất ông được Dân biểu Liên bang Hoa Kỳ
Ed Royce cùng bảy Thượng nghị sĩ đề cử cho giải Nobel
này cho năm 2004. Tháng 4 năm 2016 ông được công bố được
Giải nhân quyền Gwangju (Hàn Quốc).
Cùng
với Linh mục Phan Văn Lợi, Bác sĩ Nguyễn Đan Quế hiện
là đồng Chủ tịch Hội Cựu tù nhân lương tâm Việt
Nam.
Ấn
tượng đầu tiên mà Đại sứ Daniel Kritenbrink tạo ra là
khác với người tiền nhiệm Ted Osius, ông không tỏ vẻ
quan cách ngoại giao hoặc vận dụng một cách thái quá
thủ pháp lẫn ngôn từ ngoại giao trong những nội dung
trao đổi về nhân quyền Việt Nam.
Trong
cuộc gặp với Bác sĩ Nguyễn Đan Quế và những nhà hoạt
động xã hội dân sự, Daniel Kritenbrink dành phần lớn
thời gian để trao đổi về chủ đề nhân quyền, về
chiến dịch bắt bớ người hoạt động nhân quyền xảy
ra trong suốt 16 tháng qua kể từ tháng 6/2016. Ông cũng bộc
lộ mối quan tâm không che giấu về thảm họa ô nhiễm ở
miền Trung do Formosa gây ra và số phận của hàng trăm
ngàn nạn nhân nơi đây.
Những
câu hỏi và cách thức biểu cảm của Đại sứ Daniel
Kritenbrink cho thấy ông là nhân vật ngoại giao duy lý và
hành động, cùng vẻ hài hước lẫn mỉa mai kín đáo.
Trước
khi trở thành Đại sứ ở Việt Nam, Kritenbrink là một
quan chức thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, có bề
dày và kinh nghiệm ứng phó với Bắc Triều Tiên.
Bắc
Triều Tiên lại là một quốc gia “đồng chí” với
Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, trong quá khứ và
ngay cả hiện tại. Cùng với lực lượng Hồi giáo IS,
chế độ chính trị Bắc Triều Tiên đang bị dư luận
quốc tế xem là cực đoan và tàn ác nhất thế giới,
đồng thời là một trong những nguy cơ rất tiềm tàng mà
có thể dẫn đến chiến tranh thế giới lần thứ Ba.
Daniel
Kritenbrink hẳn đã có những triết lý riêng của ông về
Bắc Triều Tiên và kinh nghiệm đối phó với chế độ
này, bao gồm cả hành vi vi phạm nhân quyền. Những nguyên
tắc và kinh nghiệm như thế phác ra hy vọng rằng Daniel
Kritenbrink có thể trở thành một vị Đại sứ quan tâm
nhiều hơn đến nhân quyền và sẽ cứng rắn hơn trước
các vụ vi phạm nhân quyền có hệ thống và ngày càng
dày đặc của nhà cầm quyền Việt Nam, kể cả xem xét
lại quá trình chính thể này lọt vào Hội đồng nhân
quyền Liên hiệp quốc từ tháng 11 năm 2013 và thường tỏ
ra rất tự hào về điều đó.
Vào
tháng 5/2016, khi còn là Giám đốc phụ trách các vấn đề
châu Á thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Mỹ, ông Daniel
Kritenbrink được VOA dẫn lời: “Nhân quyền vẫn luôn là
một thành tố quan trọng, nếu không nói là trung tâm,
trong việc đưa mối quan hệ song phương Mỹ - Việt tiến
về phía trước”, và “Việc xét tới yếu tố nhân
quyền sẽ vẫn là một điều quan trọng trong bất kỳ
quyết định bán vũ khí nào với Việt Nam hay với bất
kỳ quốc gia nào”.
Tháng
5/2016 cũng là thời điểm mà nước Mỹ đã làm một cử
chỉ đặc biệt kể từ năm 1995 khi Mỹ - Việt bình
thường hóa quan hệ: dỡ bỏ hoàn toàn lệnh cấm bán vũ
khí sát thương cho Việt Nam.
Nhưng
dù đã mở lòng dỡ bỏ lệnh cấm bán vũ khí sát thương
cho Hà Nội, Tổng thống Obama đã phải nhận một cú sốc
chưa từng có: Có đến 6 trong tổng số 15 khách mời của
Obama bị công an cấm cửa đến gặp ông.
Bảy
tháng sau vụ công an Việt Nam thẳng tay chặn khách mời
của Tổng thống Obama tại Hà Nội, đến lượt Ngoại
trưởng của Obama là ông John Kerry cũng lâm vào tình trạng
tương tự.
Bầu
không khí dân chủ mà giới quan chức chính phủ và ngoại
giao Hoa Kỳ cảm nhận được ở đất nước họ, lại đã
bị biến thái một cách lộn ngược tại quốc gia cựu
thù. Những gì mà chính quyền Obama đã hy vọng sẽ làm
cho giới lãnh đạo Việt Nam thay đổi về não trạng nhân
quyền lại chỉ nhận được kết quả hầu như công cốc
sau hai nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ.
Còn
giờ đây là thời của Donald Trump và Daniel Kritenbrink.
Không biết lời cảnh báo của Daniel Kritenbrink về mua bán
vũ khí có “linh” hay không, chỉ biết rằng đã một
năm rưỡi trôi qua kể từ tháng Năm năm 2016, giới quân
sự Việt Nam vẫn chưa mua được một thứ vũ khí mang
hiệu quả sát thương đáng kể nào từ phía Mỹ.
Rất
có thể khác và khác hẳn với Ted Osius, Daniel Kritenbrink
có nhiều việc phải xử lý tại Việt Nam.
Daniel
Kritenbrink – người có gương mặt và chiều cao khá giống
với nhân vật Andy Dufresne, một nhân viên ngân hàng bị
án oan và đã kiên nhẫn đến hàng chục năm để đào
một đường hầm trong nhà tù ShawShank để đào thoát và
tìm lại tự do cho mình – có thể trở thành một Đại
sứ thực tâm hơn với nhân quyền Việt Nam so với Ted
Osius, và cũng chẳng luôn nở nụ cười cầu toàn như Ted
trước tư thế ngả ngớn đu dây của Hà Nội giữa
Washington và Bắc Kinh.
T.L.