GS
Carlyle Thayer tư
vấn
Vũ
Quốc Ngữ dịch
Chúng
tôi đang viết báo cáo về mối quan hệ đang thay đổi
giữa Việt Nam, Trung Quốc và Hun Sen. Chúng tôi đề nghị
ông cho biết một số vấn đề sau:
Câu
hỏi 1. Đã có nhiều bài
viết về việc Trung Quốc giành được sự ủng hộ của
Campuchia. Theo quan điểm của Bắc Kinh, khu vực này thể
hiện hình ảnh của các quốc gia thù địch tiềm năng.
Giữ Campuchia bên cạnh cũng giúp Bắc Kinh cản trở ASEAN
đưa ra các chính sách không phù hợp với lợi ích của
Trung Quốc. Nhưng các chính sách tiềm năng của ASEAN thực
sự là một mối quan tâm lớn đối với Trung Quốc? Hay
quan trọng là giữ Campuchia ở bên cạnh Bắc Kinh?
GS
Carly Thayer: Để hiểu mối
quan hệ hiện tại giữa Cambodia và Trung Quốc nên nhìn
vào lịch sử của các mối quan hệ trong quá khứ của
họ. Sau khi Campuchia độc lập năm 1953, Norodom Sihanouk theo
đuổi một chính sách đối ngoại trung lập trong Chiến
tranh Lạnh. Trung Quốc và Campuchia đã tham dự hội nghị
Á-Phi ở Bandung vào tháng 4 năm 1955. Tháng 7 năm 1958,
Campuchia đã công nhận Trung Quốc và trở thành một trong
sốt ít quốc gia có quan hệ ngoại giao với CHND Trung Hoa
sau năm 1949. Năm 1961, Campuchia trở thành thành viên của
Phong trào Không liên kết.
Khi
Lon Nol lật đổ Sihanouk vào năm 1970, Trung Quốc đã cung
cấp nơi ẩn náu và hỗ trợ cho Sihanouk. Sihanouk trở về
Campuchia sau khi Khmer Đỏ lên nắm quyền và sống sót do
sự bảo trợ từ Bắc Kinh. Khi Việt Nam xâm chiếm
Campuchia, Trung Quốc đã ủng hộ Khmer Đỏ trong cuộc
chiến và một lần nữa cung cấp hỗ trợ và nơi ở cho
Sihanouk. Sau khi cuộc xung đột Campuchia kết thúc năm 1991,
Trung Quốc ủng hộ Sihanouk làm Chủ tịch Hội đồng Quốc
gia Tối cao.
Sau
cuộc bầu cử của UNTAC tháng 5 năm 1993, Trung Quốc đã
ủng hộ chính phủ liên minh. Chính tại thời điểm này,
Campuchia đã thông qua chính sách một Trung Quốc và quan hệ
ngoại giao của nước này với Đài Loan đã bị cắt
giảm.
Kể
từ khi Campuchia trở thành thành viên của ASEAN, vào tháng
Tư năm 1999, quốc gia này đã nhận được sự hậu thuẫn
từ Trung Quốc.
Tóm
lại, Campuchia đã từng là công cụ cho chính sách đối
ngoại của Trung Quốc theo thời gian, theo những cách khác
nhau, nhằm nhận lại sự ủng hộ từ Phnom Penh để hợp
pháp hoá và xác nhận vai trò của Trung Quốc trong khu vực.
Câu
hỏi 2. Campuchia có quan
trọng về mặt chiến lược với Trung Quốc, hay chỉ có
giá trị ngoại giao? Đã từng có những lo ngại liên quan
đến việc xây dựng một cảng quân sự của Trung Quốc
ở tỉnh Koh Kong. Campuchia thực sự có tầm quan trọng nào
đối với Trung Quốc và các thiết kế dài hạn của Bắc
Kinh đối với châu Á?
GS
C. Thayer: Mặc dù Campuchia
không có biên giới với Trung Quốc, quốc gia này có giá
trị chiến lược nội tại vì vị trí của nó được
củng cố bởi di sản lịch sử của các mối quan hệ
chặt chẽ. Chắc chắn trong thời Khmer Đỏ, Campuchia là
một mặt trận thứ hai để hạn chế Việt Nam, một quốc
gia mà Trung Quốc coi là thù địch. Sau năm 1993 và với sự
tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc, Campuchia trở nên
quan trọng đối với các nguồn tài nguyên thiên nhiên của
nó. Trong giai đoạn hiện đại, Campuchia là một trong
những nền tảng cho ảnh hưởng của Trung Quốc trong khu
vực (bao gồm Myanmar và Lào). Sau khi Campuchia nhập vào
ASEAN, và đặc biệt là sau khi tranh chấp hàng hải bắt
đầu gia tăng ở Biển Đông, Campuchia đã trở thành một
đại diện ngoại giao có giá trị cho Bắc Kinh.
Ngày
nay, Campuchia đã được đưa vào dự án Một vành đai,
một con đường của Trung Quốc. Campuchia sẽ tiếp tục
giữ vai trò quan trọng đối với Trung Quốc khi nhiều
quốc gia khu vực khác chống lại quyền bá chủ của
Trung Quốc. Campuchia có thể được coi là hình mẫu “hai
bên cùng thắng” của Bắc Kinh cũng như chính sách giả
mạo của Trung Quốc về không can thiệp vào công việc
nội bộ của các nước khác. Tầm quan trọng của
Campuchia sẽ làm giảm vị thế của các nước khác trong
khu vực.
Câu
hỏi 3. Người Việt Nam
thực dụng và biết rõ Hun Sen; ông này từng là người
của họ trong một thời gian dài. Ông có nghĩ rằng có
bao giờ Hà Nội lo sợ họ đã mất ông ta, và ông ta đã
trở nên gắn bó chặt chẽ với Trung Quốc, đối thủ
chính của họ trong khu vực? Liệu có điều gì hữu hình
Việt Nam có thể làm trong tương lai –
hoặc đe dọa làm –
để giữ lợi ích ở Campuchia không bị Trung Quốc gây
tổn hại?
GS
C. Thayer: Thực tế, các
nhà lãnh đạo và quan chức Việt Nam thực dụng. Họ
không phản đối mối quan hệ chặt chẽ giữa Campuchia và
Trung Quốc vì Việt Nam cũng tìm kiếm các mối quan hệ
chặt chẽ và hợp tác với Bắc Kinh. Việt Nam quan tâm
đến việc giữ biên giới hoà bình với Campuchia và ổn
định chính trị nội bộ của Campuchia để ngăn chặn
các hoạt động tội phạm xuyên quốc gia (buôn lậu ma
tuý, buôn bán người, hoạt động tội phạm, v.v.). Việt
Nam nhắm đến tương lai lâu dài. Họ liên tục nuôi dưỡng
quan hệ với quân đội Campuchia và thúc đẩy thương mại
qua biên giới thông qua các khu vực đặc biệt.
Tầng
lớp tăng lữ ở Cambodia đang đốt cờ Việt Nam
Ngoại
trừ lập trường ủng hộ Trung Quốc trong tranh chấp ở
Biển Đông và bằng cách này phá hoại sự nhất trí của
ASEAN về vấn đề này, thì Campuchia không phải là một
mối đe doạ cho sự tồn tại của Việt Nam. Thật khó để
quan sát mối quan hệ gần gũi hơn giữa Trung Quốc và
Campuchia sẽ làm gia tăng sự thù địch giữa Việt Nam và
Campuchia.
Mối
quan tâm của Trung Quốc không phải là phân hoá Đông Nam
Á. Trung Quốc không cố gắng gây bất ổn cho Việt Nam
nhiều như để quản lý một mối quan hệ song phương vốn
có nhiều thử thách. Việt Nam không có lợi ích trong việc
tiếp tục một cuộc tranh cãi liên tục với Campuchia hay
Trung Quốc về vấn đề này. Cuối cùng, Trung Quốc đang
thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực và sẽ không khuyến
khích hoặc hỗ trợ Campuchia cắt đứt quan hệ kinh tế
và thương mại với Việt Nam.
VNTB
gửi BVN