Phương
Thảo dịch
Sau
cuộc bầu cử năm 2016, Hà Nội vẫn hy vọng rằng Tổng
thống Trump một khi nhậm chức sẽ chấp nhận giá trị
của thương mại tự do –
một nguyên nhân mà Chính phủ Việt Nam đã đầu tư rất
nhiều để chuẩn bị cho việc gia nhập TPP –
Quan hệ đối tác xuyên Thái Bình Dương. Những hy vọng
này đã bị thay thế bằng sự hoài nghi.
Bây
giờ rõ ràng là Trump sẽ lãnh đạo như khi ông ta vận
động: không có chiến lược dài hạn và ít quan tâm đến
việc lường trước một hậu quả nào. Không có gì đáng
ngạc nhiên, khoảng 60% các nhà ngoại giao hàng đầu của
Mỹ đã từ chức và các vị trí chính sách đối ngoại
quan trọng vẫn chưa được xếp đặt xong. Rõ ràng
Washington chưa có chính sách rõ ràng về các mối quan hệ
quan trọng của Hoa Kỳ trên thế giới.
Tổng
thống Mỹ và Thủ tướng Việt Nam tại Nhà Trắng vào
tháng 5.2017.
Chính
sách không liên kết được lập một cách cẩn thận của
Việt Nam giờ đây cần được cập nhật nhiều - theo đó,
Hà Nội đã khai thác khéo léo các cuộc cạnh tranh của
các cường quốc để cân bằng lợi ích kinh tế và chính
trị. Trong hội nghị thượng đỉnh APEC ở Đà Nẵng,
trước các nhà lãnh đạo của các tổ chức đa phương
quan trọng nhất trong khu vực, Trump hào hứng nói về việc
khu vực Ấn độ-Thái Bình Dương tự do và mở rộng,
đồng thời nhấn mạnh những chỉ trích về chủ nghĩa
đa phương. Trump đề nghị giao dịch song phương với bất
kỳ ai nhưng với cảnh báo rằng muốn nhìn thấy Hoa Kỳ
“có lợi” trong những gì ông cho là một trò chơi được
mất như nhau. Loại thỏa thuận này dường như không mấy
ai muốn.
Không
giống như Trump, Tập Cận Bình có dự định làm cho Trung
Quốc trở nên vĩ đại trở lại. Phát biểu tại APEC sau
Trump, Chủ tịch Trung Quốc đã đưa ra một cái nhìn về
những lợi ích chung của một khu vực thương mại tự
do. Các quan chức Việt Nam đã mê mẩn ý tưởng của Tập
Cận Bình trong khuôn khổ diễn đàn APEC. Làm như không để
ý tới Hoa Kỳ, trong bài phát biểu của mình Tập Cận
Bình đã đưa ra một thoả thuận có lợi cho cả đôi
bên, trong đó thương mại và đầu tư không phải là trò
chơi được mất như nhau, và đã đảm nhận vai trò lãnh
đạo nền kinh tế mở ở Châu Á. Trong khi Trump chấp nhận
cách tiếp cận của Trung Quốc trước đây và không thành
công trong việc thương lượng song phương với từng thị
trường nhỏ hơn thì Tập Cận Bình lại đưa ra một
chương trình nghị sự đa phương đầy cuốn hút.
Trong
khi Trung Quốc đang rõ ràng trở thành quốc gia dẫn đầu
“khu vực Ấn Độ-Thái Bình Dương tự do và cởi mở”,
Việt Nam có thể là một điểm sáng dành cho Trump. Các
nhà ngoại giao Việt Nam nhanh chóng nói rằng Hà Nội sẽ
theo đuổi hợp đồng song phương với Washington, không vì
lợi ích kinh tế mà là giá trị tượng trưng. Thặng dư
thương mại trị giá 32 tỷ USD của Việt Nam với Hoa Kỳ
khiến cho Việt nam dễ bị ảnh hưởng trong cuộc chiến
thương mại của Trump. Tuy nhiên, Hà Nội hy vọng có thể
thu hút được sự tự tôn của Trump: nếu Việt Nam là
một trong số rất ít nước nhận lời đề nghị của
Trump, thì Việt nam có thể được tưởng thưởng chỉ vì
ra mặt và trao cho Trump một cái gì đó để Trump có thể
hả hê. Và sau đó là biểu tượng của việc hợp tác
với Washington cùng lúc với Bắc Kinh nhằm mục đích lãnh
đạo khu vực.
Nhưng
chiến lược này đầy rủi ro. Bất kỳ thỏa thuận nào
với Trump chắc chắn sẽ không thay đổi. Nếu Đảng Cộng
hòa bị thua trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 năm
2018, các nhà lãnh đạo Nghị viện và chính quyền Trump
có thể đưa ra các chính sách rất khác nhau. Hơn nữa,
khi không có chiến lược dài hạn, bất cứ sự thay đổi
nào về tình hình trong nước – hoặc tâm trạng cá nhân
của Trump – có thể khiến cho ông ta quay ra chống lại
Việt Nam ngay lập tức.
Thông
thường, Việt Nam thích các thoả thuận đa phương mà
không có một bên nào quyết định. Đó là lý do tại sao
bất kỳ cuộc đàm phán song phương nào với Washington
cũng phải được xem như là những mặc cả cho RCEP và
TPP-11, mà Việt Nam vẫn cam kết mạnh mẽ. Có càng nhiều
bạn bè càng tốt là một sự mặc cả quan trọng cho một
quốc gia như Việt Nam, theo cách truyền thống của họ,
đặc biệt là sự tôn trọng đối với nước láng giềng
lớn phía Bắc với những xung đột về bá quyền và các
tuyên bố chủ quyền trên các vùng biển của Việt Nam
vốn gây ra nhiều lo ngại.
TPP
sẽ giúp Việt Nam thoát khỏi quỹ đạo của Trung Quốc
dễ dàng hơn. Thoả thuận đó đã bị lỡ, ít ra là cho
đến bây giờ. Trong thời gian chờ đợi, Việt Nam đang
cố gắng cải thiện khả năng mặc cả cho một vị trí
trong quỹ đạo Trung Quốc. Cho dù bất kỳ thoả thuận
nào với Trump có hữu ích hay đáng tin cậy thì đây là
một sự đánh cuộc nguy hiểm mà Hà Nội bây giờ buộc
phải thực hiện.
Theo Eastasiaforum
VNTB
gửi BVN