Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Hưng Yên đang đứng trước mục tiêu chiến lược trở thành thành phố trực thuộc Trung ương vào năm 2030, trong khi thực tiễn ở cơ sở vẫn đang vất vả thích ứng với sự xáo trộn từ cuộc sắp xếp đơn vị hành chính quy mô lớn năm 2025.

Giữa khát vọng mở rộng không gian đô thị và yêu cầu duy trì tính ổn định của sinh kế, câu hỏi cốt lõi không nằm ở bài toán đếm số lượng xã, phường đạt chuẩn. Vấn đề mang tính hệ thống ở đây là: sau những lần quy hoạch và vẽ lại ranh giới, hệ sinh thái xã hội có thực sự bền vững và người dân có thực sự sống tốt hơn hay không.

Sau những đường ranh giới là một hệ sinh thái cộng đồng

Hiện nay, thông tin về việc một số xã, phường của Hưng Yên có thể tiếp tục bị xem xét sắp xếp trong giai đoạn 2026–2030 đang khiến cộng đồng, đặc biệt là những người gốc Thái Bình cũ, không khỏi băn khoăn.

Nếu chỉ nhìn qua lăng kính quản lý không gian thuần túy, việc thay đổi địa giới có thể chỉ là một biến số hành chính bình thường. Tuy nhiên, nhìn từ bình diện đời sống, mỗi lần thay đổi không đơn thuần là bôi xóa một cái tên. Đằng sau một nét vẽ ranh giới là sự đòi hỏi tái cấu trúc của cả một hệ thống phức tạp: từ sự vận hành của bộ máy, cán bộ, dữ liệu dân cư, giấy tờ, đến hạ tầng trường học, y tế, quy hoạch đất đai, chuỗi cung ứng doanh nghiệp và cả những mạng lưới quan hệ cộng đồng đã được tối ưu hóa qua nhiều thế hệ.

Năm 2025, Hưng Yên mới được hình thành trên nền tảng hợp nhất toàn bộ tỉnh Hưng Yên và tỉnh Thái Bình. Sau quy trình cấu trúc lại, toàn tỉnh hiện có 104 đơn vị hành chính cấp xã (93 xã và 11 phường). Khi thiết chế cơ sở chưa kịp tạo lập được trạng thái cân bằng động sau xáo trộn, thì kịch bản tiếp tục điều chỉnh lại xuất hiện. Báo cáo quy hoạch chỉ ra có 32/104 đơn vị cấp xã chưa đạt tiêu chuẩn tối thiểu về diện tích, dù đã vượt yêu cầu về quy mô dân số.

Sự khiên cưỡng gộp lại này có thể hợp lý về mặt mô hình toán học của các tiêu chí. Nhưng câu hỏi lớn hơn cần được đặt ra: việc "đạt chuẩn" cơ học về diện tích và dân số có đồng nghĩa với việc tối ưu hóa được năng lực quản trị, kiến tạo được một không gian phát triển thuận tiện và mang lại đời sống chất lượng hơn hay không?

Mục tiêu 2030: Khát vọng phát triển và bài toán quy hoạch đồng bộ

Sự điều chỉnh ở cấp cơ sở thực chất là một biến số phục vụ cho hàm mục tiêu vĩ mô: Hưng Yên hướng tới việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.

Tháng 7/2026, Văn phòng Chính phủ đã thông báo kết luận yêu cầu tỉnh đẩy nhanh tiến độ thành lập 36 xã định hướng lên phường, nâng tỷ lệ đô thị hóa lên trên 50%, và lập quy hoạch đô thị - nông thôn đồng bộ. Với quy mô 2.514,81 km² diện tích và khoảng 3,57 triệu dân, Hưng Yên sau hợp nhất đã đáp ứng các thông số đầu vào tối thiểu của một thành phố trực thuộc Trung ương.

Thế nhưng, chiếu theo Nghị quyết 112/2025/UBTVQH15, để giải quyết trọn vẹn bài toán này còn cần thỏa mãn hàng loạt các ràng buộc ngặt nghèo về chất lượng: tỷ lệ phường, chức năng không gian quy hoạch, tiêu chuẩn đô thị loại I, năng lực cân đối ngân sách, chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tỷ lệ hộ nghèo. Một đô thị hiện đại không thể được tạo ra chỉ bằng phép cộng cơ học của đất đai và con người. Thách thức quy hoạch lớn nhất không chỉ là hoàn thiện các chỉ số để cán đích 2030, mà là làm thế nào để duy trì tính ổn định của đời sống hiện tại trong quá trình dịch chuyển sang một cấu trúc hành chính tương lai.

"Đủ chuẩn" chưa phải là điểm rơi tối ưu

Tinh gọn bộ máy và cấu trúc lại không gian là xu hướng quản trị tất yếu. Nhưng hiệu suất của một hệ thống không thể chỉ được đo đếm bằng việc bớt đi bao nhiêu xã hay tăng thêm bao nhiêu phường. Diện tích và dân số chỉ là phần nổi của tảng băng quy hoạch. Một thiết kế không gian đô thị sâu sắc phải tính toán tích hợp các yếu tố nền tảng: điều kiện tự nhiên, mạng lưới hạ tầng thủy lợi - giao thông, liên kết không gian kinh tế, hệ giá trị lịch sử - văn hóa bản địa và sức chứa của hệ thống quản lý.

Một xã rộng hơn chưa chắc đã vận hành trơn tru hơn nếu hạ tầng kết nối đứt gãy. Việc giảm thiểu đầu mối quản lý chưa chắc đã giúp người dân tiết kiệm thời gian giao dịch nếu quy trình không được số hóa toàn diện. Tương tự, một tỷ lệ đô thị hóa được đẩy lên cao sẽ mang lại hệ lụy gì nếu thiếu vắng không gian tiêu thoát nước đồng bộ, làm cạn kiệt tài nguyên thiên nhiên, hoặc không đi kèm với việc gia tăng sinh kế cho người nông dân, không tạo ra chuỗi việc làm cho thanh niên, và làm mất đi bản sắc của những vùng quê lúa?

Đích đến của mọi cuộc cải cách cấu trúc hành chính phải là sự gia tăng giá trị thực tế mà công dân được thụ hưởng. 

Sự ổn định: Nền tảng của mọi sự phát triển

Là một người quê lúa gốc Thái Bình, tôi thấu hiểu rằng trước những cuộc tranh luận vĩ mô về quy mô tên gọi hay đích đến thành phố trực thuộc trung ương vào năm nào, nhu cầu khẩn thiết nhất của người dân ở cơ sở chính là một hệ quy chiếu ổn định.

Sự ổn định là nền móng để người dân định vị sinh kế và không gian sống của mình. Ổn định để các chuỗi giá trị về tài sản, hồ sơ sản xuất, kinh doanh không bị đứt gãy. Ổn định để các hạ tầng thiết yếu như trường học, bệnh viện, giao thông không rơi vào trạng thái quá tải cục bộ do xáo trộn nhân tạo. Ổn định để cán bộ cơ sở có không gian làm việc, phục vụ nhân dân thay vì dồn nguồn lực để liên tục thích ứng với những thay đổi về khung tổ chức.

Bất kỳ một hệ thống nào sau khi trải qua một cuộc tái cấu trúc quy mô lớn đều cần một độ trễ thời gian đủ dài để vận hành trơn tru và phát huy những lợi ích tiềm năng. Nếu liên tục thay đổi các tham số khi hệ thống chưa kịp phục hồi và đạt trạng thái cân bằng, xã hội sẽ rơi vào tâm lý chông chênh, bất an.

Đừng biến năm 2030 thành một chiếc đồng hồ đếm ngược

Áp lực từ mốc thời gian 2030 có thể tạo ra xung lực, nhưng cũng rất dễ dẫn đến tư duy nhượng bộ "chất lượng" để đổi lấy việc hoàn thành "tiêu chuẩn". Trong bài toán quản lý hệ thống, đôi khi chiến lược đi chậm để củng cố nền tảng thực chất lại tối ưu hơn việc tăng tốc để rồi phải liên tục chắp vá các điểm nghẽn.

Một bản quy hoạch có thể làm thay đổi không gian địa giới trong một ngày, nhưng để kiến tạo nên một cộng đồng hữu cơ gắn kết, để các phân khu chức năng phát huy hiệu suất tối đa, và để người dân thực sự hấp thụ được lợi ích của đô thị hóa, chúng ta cần một tầm nhìn tính bằng thập kỷ.

Vì vậy, thay vì chỉ tập trung vào các thông số khô khan như số xã, số phường hay tỷ lệ phần trăm đô thị hóa, lộ trình hướng tới mục tiêu trực thuộc Trung ương của Hưng Yên cần được minh chứng bằng những chỉ báo thực chứng: hệ thống giao thông huyết mạch thông suốt; các cụm công nghiệp - dịch vụ tạo ra thặng dư việc làm bền vững; các phân khu nông nghiệp được số hóa và nâng tầm giá trị sinh thái; hệ thống hạ tầng an sinh văn minh nhưng không đánh đổi bản sắc văn hóa làng xã.  Chất lượng sống được nâng tầm mới là thước đo thuyết phục nhất của một thành phố hiện đại.

Đi lên bằng chiều sâu chất lượng, đừng để người dân phải chạy theo

Với lợi thế chiến lược về địa lý, công nghiệp và khả năng kết nối trực tiếp với Hà Nội cũng như dải quy hoạch vùng đồng bằng sông Hồng, Hưng Yên sở hữu lợi thế to lớn để bứt phá.

Mặc dù GRDP nửa đầu năm 2026 tăng trưởng ấn tượng 10,72% và thu ngân sách đạt 51% dự toán, nhưng cấu trúc kinh tế vẫn đang bộc lộ điểm yếu khi khu vực dịch vụ phát triển chưa tương xứng với tiềm năng.

Bài toán cốt lõi của Hưng Yên không chỉ là mở rộng về không gian địa lý, mà phải tạo ra bước nhảy vọt về chất lượng phát triển. Việc kiến tạo một Hưng Yên trực thuộc Trung ương giàu mạnh là một quỹ đạo tất yếu và đáng tự hào nếu nó đi theo quy luật phát triển bền vững.

Song, đến năm 2030, điều mà những người dân Thái Bình cũ và toàn bộ người dân trên vùng đất này mong mỏi nhất chỉ là: không gian sống của quê hương phải tốt đẹp hơn hôm nay. Đó là một tương lai nơi dòng chảy kinh tế lan tỏa tới người nông dân; giới trẻ tìm thấy sinh kế ngay trên mảnh đất quê hương; các thế hệ được tiếp cận hệ thống y tế, giáo dục ưu việt; hạ tầng giao thông và môi trường sinh thái được bảo vệ nghiêm ngặt bằng một tư duy quy hoạch có trách nhiệm.

Quan trọng nhất, sự đánh đổi về tính thân thuộc của địa giới hành chính cũ phải được bù đắp xứng đáng bằng sự thăng hạng trong trải nghiệm sống thực tế.

Một đường ranh giới có thể xóa đi, một cơ cấu có thể sắp xếp lại bằng một quyết định hành chính. Nhưng niềm tin và sức mạnh cộng đồng chỉ được bồi đắp từ những đổi thay mang tính thực chất. Bản đồ suy cho cùng chỉ là công cụ để con người trực quan hóa không gian quản lý, còn sinh mệnh và ý nghĩa thực sự của quy hoạch nằm ở sự phồn vinh của cuộc sống phía sau bản đồ ấy.

Hành trình đưa Hưng Yên trở thành thành phố trực thuộc trung ương không thể là một cuộc chạy đua cơ học về tiêu chí, mà phải là bản đồ án tối ưu nhất để phụng sự cho quyền lợi của hơn ba triệu rưỡi con người. Dù mang tên gọi nào, quê lúa chỉ mong một điều giản dị: mỗi lần không gian đổi thay, chất lượng sống của nhân dân lại được nâng tầm thêm một bậc.

T.V.T

Tác giả gửi BVN