Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Những ngày qua, việc hầu hết các cơ quan báo chí đồng loạt gỡ bỏ* các bài viết liên quan đến quyết định rút lui của ba cơ thủ Việt Nam: Dương Quốc Hoàng, Nguyễn Anh Tuấn và Lê Quang Trung khỏi giải đấu quốc tế tại Trung Quốc vì xuất hiện hình ảnh “đường lưỡi bò” phi pháp, đã làm dấy lên một vấn đề nghiêm trọng: trách nhiệm thuộc về ai, và được thực thi theo cơ chế nào?

Lê Hồng Hiệp / SCMP

Cù Tuấn dịch

Tóm tắt:

* Những tranh cãi về yêu sách đường chín đoạn của Bắc Kinh ở Biển Đông cho thấy căng thẳng địa chính trị có thể thách thức các doanh nghiệp quốc tế như thế nào.

* Mặc dù tác động kinh tế có thể ở mức tối thiểu hiện tại, các doanh nghiệp nên lưu ý đến những rủi ro tiềm ẩn do vấn đề này gây ra trong tương lai.

Yêu sách “đường chín đoạn” của Bắc Kinh ở Biển Đông gây náo động ở Việt Nam thời gian gần đây. Đầu tháng này, chính quyền Việt Nam đã cấm chiếu bộ phim Barbie, do Warner Bros sản xuất, vì có hình ảnh minh họa được cho là mô tả đường chín đoạn mà Trung Quốc sử dụng để tuyên bố chủ quyền đối với hầu hết các vùng biển đang tranh chấp.

Cũng trong tuần đó, các nhà chức trách phát hiện ra rằng IME Entertainment, một công ty Trung Quốc đang tổ chức buổi hòa nhạc của ban nhạc K-pop Blackpink tại Hà Nội vào cuối tháng này, đã đưa vào trang web của mình một bản đồ thể hiện đường chín đoạn.

Trần Thanh Cảnh

1. Nhìn trên bản đồ, cái đường lưỡi bò vô lý của người Trung Quốc tự vẽ ra kia là một cái sự cực kỳ láo toét với Việt Nam: theo hình vẽ thì họ chiếm hết biển Đông! Bịt chặt hầu như mọi đường giao lưu với thế giới của chúng ta. Ta có thể hình dung thế này: chúng ta có căn nhà phố mặt tiền, vậy mà tay hàng xóm du côn bỗng tuyên bố toàn bộ khoảng lưu không trước mặt ngôi nhà là vỉa hè, đường đi... là của riêng nhà hắn! Vô lý chưa?

RFA 2023.07.08

Tàu hải cảnh lớn nhất thế giới của Trung Quốc CCG 5901 vào vùng biển Việt Nam và tiến gần tới các lô dầu khí ở phía Nam Việt Nam trong các ngày 5 và 6 tháng 7 trong khi tàu kiểm ngư 277 của Việt Nam đeo bám.

Bản đồ đường đi tàu hải cảnh Trung Quốc trong vùng biển Việt Nam vào các ngày 5 và 6/7/2023. Twitter/RayPowell

Thông  tin này được chuyên gia Ray Powell thuộc Dự án Myoushu, chuyên theo dõi tình hình Biển Đông, thuộc Đại học Stanford (Mỹ) đưa ra dựa theo phần mềm theo dõi hàng hải. 

Tuấn Khanh

Những người trong nước ra mặt chống đường chín đoạn, và thậm chí đeo đuổi những suy nghĩ chống lại đường lưỡi bò của Trung Quốc, đòi lại phần đất của tổ quốc mình bị cưỡng chiếm như Hoàng Sa hay Gạc Ma, thì hầu hết gặp rắc rối không thể kể hết, bao gồm cả tù tội.

Nhưng những nghệ sĩ Trung Quốc công khai lên tiếng ủng hộ đường chín đoạn lại luôn được chào đón ở Việt Nam, được báo chí ca ngợi và vuốt ve, và được cố ý xóa nhòa về quan điểm chính trị chống Việt Nam.

Có ý kiến rằng hình ảnh đường chín đoạn của công ty IMe có thật sự quan trọng và đáng để lên tiếng không? Thật khó mà trả lời bằng một cái nhìn đơn giản như vậy. Nhưng tôi chỉ tự hỏi rằng liệu một nghệ sĩ Việt Nam mặc áo chống đường chín đoạn của Trung Quốc hay công khai bày tỏ quan điểm khẳng định Hoàng Sa và Trường Sa là của Việt Nam, liệu họ có được tự do và dễ dàng đi vào Trung Quốc tổ chức những chương trình biểu diễn rộng lớn hay không? 

Đặng Sơn Duân

“Đường lưỡi bò” trở nên nóng bỏng với hai sự kiện liên tiếp liên quan đến sự xuất hiện của nó. Đầu tiên là phim Barbie sắp được công chiếu đã bị cấm ở Việt Nam. Kế đến là vụ lùm xùm liên quan đến công ty tổ chức show Born Pink ở Hà Nội. (Có lẽ tôi mới hạ phàm hay sao chứ tôi hoàn toàn xa lạ với hai cái tên này).

Trước hết, chúng ta không được quên “đường lưỡi bò” không chỉ đơn giản là những vạch đứt đoạn trên một bản đồ hay hình họa. Nó là biểu hiện của sự bành trướng và xâm lược. Đằng sau nó tiếng kêu khóc của vô số ngư dân bị chèn ép, cướp bóc và bách hại trên biển. Nó là sự tước đoạt sinh kế của người dân, của công cuộc phát triển, khai thác tài nguyên của đất nước và là sự xâm chiếm trắng trợn không gian sinh tồn của dân tộc.

Vì thế, không thể có chuyện nhân nhượng với bất kỳ ý đồ tuyên truyền nào cho “đường lưỡi bò”. Các trường hợp như Abominable hay Uncharted thể hiện rõ ý đồ này, vì thế việc cấm chiếu nó là điều hiển nhiên. Trường hợp phim Barbie mới đây có gây chút tranh cãi vì cái gọi là “đường lưỡi bò” trong hình ảnh của phim khá mơ hồ, khiến không ít người bên ngoài cho rằng Việt Nam chủ trương “thà giết nhầm hơn bỏ sót”. 

Tuy nhiên, nếu suy xét kỹ, đây là một sự thể hiện tinh vi của các nhà làm phim. Trong bức hình bản đồ thế giới, phía dưới phần châu Á, có một đường đứt đoạn cực kỳ vô duyên. Một “đường đứt đoạn”, dù 8 đoạn hay 9 đoạn, xuất hiện trong một bản đồ, lại ở khu vực châu Á để làm gì, nếu nó không có hàm ý là sự công nhận “đường lưỡi bò”? Vì thế, cá nhân tôi cho rằng việc cấm chiếu bộ phim này ở Việt Nam là đúng đắn. Cũng từ động thái tiên phong của Việt Nam, các tầng lớp ở Philippines cũng kêu gọi nhà chức trách nước này hãy hành động. Đó là một điều đáng mừng!  

Vũ Kim Hạnh

Hôm nay có 2 vấn đề thời sự sôi động: (1) Nỗi nhức nhối của con số 1% - chỉ có 1% - số nông sản xuất khẩu qua Trung Quốc năm qua là xuất CHÍNH NGẠCH và (2) Sự điên đầu với thói gài cái đường 9 đoạn - cái bản đồ lưỡi bò - mà ta dính hoài.

Lưỡi bò được cài cắm thâm độc và táo tợn

Xin viết trước hôm nay vấn đề CÁI LƯỠI BÒ, ngày mai xin tiếp về cái tỉ lệ hiu hắt chỉ có 1% hàng nông sản VN năm qua xuất khẩu qua TQ theo đường chính ngạch.

Mấy hôm trước, người phát ngôn Bộ ngoại giao VN yêu cầu các nước vào làm ăn ở VN phải tôn trọng luật pháp VN là không được sử dụng cái lưỡi bò phi pháp, nhân đề cập “ca” thương hiệu thời trang H&M. Nói mạnh vậy, thực ra cũng thường vì toàn thế giới không ai chấp nhận cái lưỡi bò tham lam bá đạo đó. Tôi không viết gì cổ vũ cho việc tẩy chay H&M, vì sau khi tự truy tìm, tôi thấy họ chỉ xài đường lưỡi bò để “tống” vô họng những kẻ bá quyền, còn tất cả các version ngôn ngữ khác tiếng Hoa của các nhãn hàng này, tôi chưa thấy cái lưỡi bò đó.

Không xa xôi gì, cuối năm 2020, một số mẫu xe điện từ Trung Quốc nhập vào Việt Nam đã bị cơ quan chức năng VN phát hiện đã cài cắm đường lưỡi bò phi pháp. Rồi đến tháng 3/2021, hai doanh nghiệp tại Hà Nội đã bị Cục Chống Buôn lậu, Tổng cục Hải quan phát hiện nhập xe có cài cắm đường lưỡi bò phi pháp. Hai chiếc xe này bị tịch thu ngay lập tức và doanh nghiệp bị phạt 15 triệu đồng.

Triệu Tử Long

Luật sư Võ Văn Dũng cho biết ông đã bị một tài khoản cá nhân facebook cáo buộc là tham gia vào tổ chức Việt Tân, và người này cho rằng việc đeo khẩu trang có hình phản đối bản đồ ‘đường lưỡi bò’ của Trung Quốc là ‘phản động’.

Theo tìm hiểu của nhóm thân hữu với Luật sư Dũng, thì tài khoản cá nhân nói trên có số điện thoại với nick trên Zalo là “Người Xứ Nghệ”, ngày sinh 27/08/1980.

Luật sư Võ Văn Dũng cho biết: “Tôi đã gọi và xác minh, người chủ số máy đã nhận có viết STT (status) nói trên, tôi đã đề nghị hợp tác bằng cách viết STT xin lỗi công khai trên mạng xã hội về hành động thiếu hiểu biết, non dại đấy.

Hiện tại người này đã chặn số máy của tôi, nên tôi không thể gọi được, vì vậy tôi nhờ các bạn giúp tôi liên lạc gọi đến số máy này và khuyên cậu ấy sớm có bài viết để xin lỗi công khai về hành động non nớt, dại dột ấy. Nếu không cậu ấy sẽ có cơ hội ra hầu toà vì các tội danh mà cậu ấy đã phạm phải.

Thiết nghĩ việc các công dân Việt Nam yêu nước dùng các hình ảnh No-U có ý nghĩa phản đối âm mưu độc chiếm biển đông của bọn bành trướng Trung Quốc, là điều nên làm và cần nhân rộng. Vậy mà có những kẻ thiếu hiểu biết viết những STT thiếu trung thực để bôi nhọ, vu khống nhằm hù doạ họ là điều không thể chấp nhận được, nói cách khác chúng là tay sai, tiếp tay cho Trung Quốc chiếm biển đảo của Việt Nam”.

Khẩu trang No-U được khởi xướng từ bà Ngô Thị Thứ ở Đà Lạt, lấy mẫu từ gợi ý của một fanpages có tên với hai chữ đầu là ‘Sài Gòn’.

Hiện tại ở Việt Nam không có bất kỳ quy định nào về việc cấm phản đối bản đồ đường lưỡi bò của Trung Quốc, như trong trường hợp khẩu trang No-U.

Sau khi cư dân mạng lên tiếng phản đối Đại sứ quán Trung Cộng tại Ý về việc đăng tải bức tranh có đường lưỡi bò, nữ họa sỹ người Ý Aurora Cantone, đã chính thức lên tiếng về việc bức tranh bị chỉnh sửa nhằm phục vụ mục đích tuyên truyền của Bắc Kinh.

CTV Danlambao - Sau khi cư dân mạng lên tiếng phản đối Đại sứ quán Trung Cộng tại Ý về việc đăng tải bức tranh có đường lưỡi bò, nữ họa sỹ người Ý Aurora Cantone, đã chính thức lên tiếng về việc bức tranh bị chỉnh sửa nhằm phục vụ mục đích tuyên truyền của Bắc Kinh.

Bức tranh nguyên gốc mà nữ họa sỹ người Ý đã vẽ theo cô giải thích trên trang Instagram đây là tác phẩm tạo ra để bày tỏ lòng thành trước sự hỗ trợ nhiệt tình từ phía Trung Quốc đối với phía Ý trong việc chống lại đại dịch do virus Vũ Hán gây ra.

Đây cũng là món quà mà nữ họa sỹ Aurora Cantone dành tặng đội ngũ y tế cũng như những cá nhân đóng góp cho xã hội trong cuộc chiến chống lại đại dịch.

Bức vẽ nguyên gốc là hình hai nhân viên y tế Ý - Trung cùng nâng bản đồ nước Ý có chữ ký của nữ họa sỹ. Bắc Kinh đã dựa trên ý tưởng này để thay bản đồ nước Ý bằng bản đồ Trung Cộng có đường lưỡi bò.

Bức tranh nguyên gốc có chữ ký của nữ họa sỹ người Ý

Khi cả hai bức tranh được đăng tải trên Fanpage của ĐSQ Trung Cộng tại Ý, nữ họa sỹ Aurora Cantone đã bị khá nhiều cư dân mạng Việt Nam lăng mạ, quấy rối vì thông tin về cô được trang Fanpage của Đại sứ quán Trung Cộng tại Ý đăng tải trong lời cám ơn về bức tranh. Chính vì thế cô đã lên tiếng công khai trên trang Instagram và Facebook cá nhân của mình:

Henry Farrel & Abraham Newman

Mặc Lý dịch

(Bản dịch bài "Will the Coronavirus End Globalization as We Know It?" của Henry Farrel & Abraham Newman, đăng trên tạp chí Foreign Affairs, 16/03/2020)

.

Trận đại dịch COVID-19 đang đặt toàn cầu hóa vào một thử thách rất lớn. Khi chuỗi cung gián đoạn và các quốc gia đang thu gom các tiếp liệu y tế và hạn chế đi lại, khủng hoảng này đã làm người ta phải đánh giá lại toàn bộ nền kinh tế thế giới hiện đang gắn kết với nhau. Không những việc toàn cầu hóa làm cho bệnh tật lây lan nhanh chóng khi có bệnh truyền nhiễm, nó còn làm cho các công ty và quốc gia tùy thuộc lẫn nhau, dễ sụp đổ khi có những biến động bất thường. Nay, các công ty và quốc gia đã hiểu ra là họ dễ bị sụp đổ như thế nào.

Công nhân Thiểm Tây, Trung Quốc, tháng Hai 2020. Liu Xiao Xinhua / eyevine / Redux

Nhưng bài học từ trận đại dịch do con vi khuẩn mới này không phải là toàn cầu hóa thất bại. Bài học ở đây là toàn cầu hóa dễ bị ảnh hưởng bởi những biến động, mặc dù có những ích lợi (hay chính vì có những ích lợi). Trong nhiều thập niên vừa qua, các công ty cố gắng không ngừng để làm giảm những giai đoạn không cần thiết và từ đó đạt giá trị tài sản cao chưa từng thấy trước đây. Nhưng những cố gắng này cũng làm giảm những nguồn sản xuất bình thường không dùng tới – các kinh tế gia gọi là “slack” – khi ta quan sát toàn thể kinh tế thế giới. Trong lúc bình thường, các công ty thường xem “slack” như độ đo lường về khả năng sản xuất đang nằm không, thậm chí đang phí phạm. Nhưng trong những lúc khủng hoảng, slack lại làm toàn bộ hệ thống tiếp tục vận hành, như những van an toàn.

Thiếu những van an toàn như vậy có thể làm gián đoạn chuỗi cung, như ta đã thấy trong vài lãnh vực y tế khi trận đại dịch này xẩy ra. Các nhà sản xuất tiếp liệu y tế thiết yếu, bỗng nhiên thấy sự tăng vọt của chuỗi cầu thế giới, thấy quốc gia này cạnh tranh với quốc gia kia để tìm nguồn cung. Kết quả là ta thấy có sự thay đổi quyền lực của các khối kinh tế quốc gia lớn trên thế giới, khi những quốc gia đã chuẩn bị chu đáo cho cuộc chiến đấu với trận đại dịch này thì hoặc là đã thu gom được nguồn cung vật liệu cho chính họ hoặc là để giúp cho các quốc gia khác. Kết quả là họ có thể mở rộng ảnh hưởng của họ trên bàn cờ thế giới.

Quốc Phương

BBC News Tiếng Việt

 Chiến hạm Hải quân Nhân dân Việt Nam Trần Hưng Đạo đến cảng quân sự dự mọt cuộc tập trận quân sự giữa ASEAN-Trung Quốc 2018 hôm 21/10/2018 tại Trạm Giang, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. GETTY IMAGES

Năm 2019, Việt Nam đã tránh được ‘cái bẫy pháp lý’ mà Trung Quốc cài khi đối đầu với Việt Nam ở bãi Tư Chính và vùng biển lân cận, theo một phân tích được đưa ra trong năm của một nhà quan sát an ninh Biển Đông của Việt Nam.

“Cái bẫy pháp lý của người ta là người ta bảo là họ hoạt động vào khu vực ở bãi Tư Chính là một bộ phận của Nam Sa, quần đảo ‘thuộc chủ quyền’ Trung Quốc”, Tiến sỹ Trần Công Trục, nguyên Trưởng Ban Biên giới Chính phủ Việt Nam nói với BBC trong một phỏng vấn về bang giao quốc phòng của Việt Nam vào quý cuối năm.

“Rõ ràng ở đây Tư Chính và các bãi ngầm nằm ở trên thềm lục địa của Việt Nam, nó chẳng liên quan gì đến vấn đề quần đảo mà họ gọi là Nam Sa cả, tức là quần đảo Trường Sa của Việt Nam.

“Đây là những bãi ngầm mà chìm sâu dưới mặt nước, chỗ sâu nhất là phải đến 17 mét mặt nước. Thế thì điều đó nó không có ý nghĩa gì, nhưng mà nếu như chúng ta phản đối rằng Trung Quốc vi phạm chủ quyền của Việt Nam thì như vậy cái bẫy pháp lý của họ đã thành công.

“Nghĩa là anh thừa nhận rằng các bãi ngầm này là thuộc bộ phận của quần đảo Trường Sa”.

Theo chuyên gia này, đây là một ‘cái bẫy’ tinh tế được Trung Quốc ‘giăng ra’ mà ngay cả giới nghiên cứu cũng có thể ‘nhầm lẫn’, nếu không thực sự chú ý.

“Điều này ngay cả những người nghiên cứu cũng bị nhầm lẫn, thực ra đây là một bãi cạn ngầm mà nằm trong thềm lục địa được gọi là trên bãi cạn Tư Chính, chứ thực ra vùng biển ở vùng thềm lục địa của nó mới chính là điều chúng ta cần lưu ý, chứ không phải là bãi cạn.

“Vì nó chẳng có ý nghĩa khác gì cả, có là một cấu trúc của thềm lục địa thôi. Đó chính là bẫy pháp lý.

“Hay là họ nói rằng vùng biển mà xung quanh bãi Tư Chính là vùng biển phụ cận liên quan, nhưng trong luật biển chẳng có thuật ngữ ‘phụ cận liên quan’ như họ nói như vậy là nói một cách mơ hồ để người ta nhầm tưởng.

Mạng xã hội ở Việt Nam ‘đi đầu’ trong chủ động phát hiện các thông tin liên quan yêu sách Đường lưỡi bò được ‘cài’ vào nhiều hàng hóa, dịch vụ, hoạt động của Trung Quốc đưa vào Việt Nam, theo nhà quan sát. GETTY IMAGES

“Thì thực sự mà nói là bãi cạn này về mặt pháp lý, Công ước Luật biển thì nó chẳng có ý nghĩa gì để mà nói là vùng biển cái gọi là ‘phụ cận liên quan’ cả, bởi vì nó là bãi cạn mà nằm trên thềm lục địa, nó lại nằm trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam.

“Trung Quốc họ muốn nói như vậy, nếu chúng ta (Việt Nam) không cẩn thận, khi mà phản đối, khi nêu thực chất của vấn đề thì có thể họ dùng cái đó để nói rằng như vậy là Việt Nam đã đồng ý, hay là các nước có thể đồng ý với quan niệm yêu sách của Trung Quốc, đấy là vấn đề pháp lý của Trung Quốc mà họ đã giăng ra.

“Việt Nam vừa rồi tôi nghĩ đã không bị vướng vào cái bẫy pháp lý, bẫy của họ và nói rất rõ rằng việc vi phạm đó là vi phạm vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa 200 hải lý của Việt Nam và vi phạm quyền chủ quyền và quyền tài phán, không nói một cách chung chung như là ‘chủ quyền lãnh hải’ như là trước đây thường nói”, Tiến sỹ Trần Công Trục nói.

Kịch tính, bị động, khó khăn?

Bãi Tư Chính là một sự kiện quan trọng không phải chi cho năm nay, mà cho cả suốt 5 năm qua, một nhà quan sát chuyển động thời sự và truyền thông từ Hà Nội, nói với cuộc hội luận Bàn tròn Thứ Năm cuối cùng của năm 2019.

“Sự kiện quan trọng và cực kỳ quan trọng không chỉ cho 2019, mà tôi cho là quan trọng nhất trong 5 năm qua, đó là vụ Bãi Tư Chính và vấn đề Đường lưỡi bò, gọi là Đường lưỡi bò”, blogger Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh nêu nhận định hôm 19/12/2019.

“Hai cái này tôi phải nêu làm một, bởi vì là nó đều rất liên quan đến âm mưu của Trung Quốc thôn tính Biển Đông. Vụ Tư Chính kéo dài hơn ba tháng và nó lôi kéo sự quan tâm rất là lớn của nhân dân cả nước (Việt Nam) và quốc tế”.

Nhìn sang 2020, nhà điểm báo, điểm tin thời sự này cho rằng vụ việc Tư Chính trên Biển Đông sẽ có thể tiếp tục là thách thức cân não “kịch tính“ đối với chính quyền Việt Nam:

“Về bãi Tư Chính và Biển Đông, đây là vấn đề mà chính quyền Việt Nam có thể nói gần như là hoàn toàn bị động, bây giờ xem xem, chờ xem Trung Quốc sẽ hành xử như thế nào và khi đó họ sẽ đối phó như thế nào là điều rất khó khăn.

“Và cái đó họ (chính quyền Việt Nam) không thể dễ như năm vừa qua, tức là năm nay, đó sẽ là vấn đề kịch tính. Hoặc rất ít khả năng là Trung Quốc không làm gì, nhưng nhiều khả năng là có chuyện và có chuyện thì nó sẽ rất kịch tính và Việt Nam đối phó như thế là điều cực kỳ khó”.

Một tàu cá Trung Quốc hoạt động trên Biển Đông, phía xa là các tàu tuần duyên của Trung Quốc (hình minh hoạ). GETTY IMAGES/ARTYOM IVANOV/TASS

Bình luận về một tác động mà biến cố đối đầu ở bãi Tư Chính và các vùng biển lân cận trên Biển Đông gây ra với nội bộ Việt Nam trong năm 2019, nhà quan sát này nói:

“Đó là một điều cũng cho thấy rõ rằng người dân hiểu hơn về chính quyền và chính quyền cũng hiểu phần nào về người dân trong cái phản ứng với Trung Quốc.

“Tóm tắt chuyện này, tôi cho rằng Đảng Cộng sản và chính quyền Việt Nam cho rằng là người dân cứ hãy yên tâm, yên trí là đảng và nhà nước rất sáng suốt, người dân không nên một chút nào là có những hoạt động riêng lẻ, mà nên tất cả mọi cái đều phải nằm trong sự hoạt động và tổ chức của nhà nước.

“Nhưng ngược lại, người dân cho rằng là rất nhiều động thái không thấy yên tâm và gây khó hiểu và thấy bí ẩn trong việc xử lý vấn đề bãi Tư Chính này.

“Rõ nhất là việc Trung Quốc quấy nhiễu như thế nào ngoài bãi Tư Chính cụ thể ra sao, hàng ngày như thế nào, rồi họ gây khó cho các tàu cảnh sát biển của chúng ta (Việt Nam) như thế nào, thì hoàn toàn báo chí không nêu gì cả. Ít nhất đó là một yếu tố mà người dân không thể nào hiểu nổi và không tin tưởng.

“Thứ hai nữa là một số phản ứng hoặc một số hoạt động có tính chất khoa học của những người rất có uy tín đối với cả chính quyền lẫn nhân dân thì lại bị một thái độ ‘rất khó chịu’ của chính quyền và thể hiện kể cả người lãnh đạo nhà nước cho đến báo chí của nhà nước cũng thể hiện là ‘rất khó chịu’ về những lời nói, cho đến những hoạt động như thế.

“Thì đấy là một hiện tượng không phải chỉ nằm trong chuyện chủ quyền và quan hệ Trung Quốc - Việt Nam mà nó còn thể hiện thêm nữa thái độ của chính quyền đối với nhân dân trong vấn đề biển đảo, trong vấn đề dân chủ. Và hai nữa là thể hiện thái độ của nhân dân đối với chính quyền trong vấn đề này, thì nó càng ngày càng rõ thêm vấn đề này”.

Về điều được cho là cần quan tâm liên quan đến yêu sách chủ quyền bằng bản đồ đường chín đoạn, hay còn được gọi là ‘Đường lưỡi bò’ và cách thức Trung Quốc tiếp cận trên thực tế và khoảng cách trong đối phó trong nội bộ giữa chính quyền và nhân dân Việt Nam, blogger Ba Sàm Nguyễn Hữu Vinh nhấn mạnh:

Yêu sách chủ quyền dựa trên bản đồ đường chín đoạn (Đường lưỡi bò) gây tranh cãi của Trung Quốc trên Biển Đông

“Vấn đề Đường lưỡi bò liên quan như thế, rất là nhiều sản phẩm của Trung Quốc tìm mọi cách rất là ‘nham hiểm’, ‘khôn khéo’ để mà đưa vào Việt Nam và chính hiện tượng mà không khích lệ lòng yêu nước của nhân dân bằng chính những hoạt động của họ - là họ phải chủ động phát hiện, chủ động để bảo vệ, chủ động để phản biện với chính quyền những hiện tượng đáng nghi ngờ.

“Không khích lệ cái đó, thì chính nó đã làm cho bộ lộ rất nhiều hiện tượng mà Trung Quốc đã âm thầm đưa những cái hình Đường lưỡi bò vào Việt Nam và may, rất may là trên mạng xã hội, người ta bất chấp những sự gọi là gây khó chịu và thậm chí đe dọa, nhưng người ta vẫn có mọi cách để người ta phát hiện.

“Và chính báo chí nhà nước và nhà nước nhờ mạng xã hội để biết được chuyện đó”, cựu sỹ quan an ninh từng làm việc trước đây trong ngành Công an của Việt Nam nói.

‘Làm mạnh, xâm lược mềm’?

Gần đây, tin tức nói Việt Nam đã gián tiếp lưu ý Trung Quốc điều chỉnh thái độ và ngưng động thái gây căng thẳng trên Biển Đông khi Việt Nam cho hay nước này đảm nhi ghế Chủ tịch luân phiên Asean, tuy nhiên, có ý kiến trong giới quan sát an ninh, quân sự và chính trị khu vực cho rằng Trung Quốc sẽ có thể tiếp tục ‘làm mạnh’ và có thể ‘đưa giàn khoan’ vào vùng biển mà Việt Nam có chủ quyền.

“Có những khả năng và giả thuyết thực tế rằng Trung Quốc tiếp tục làm mạnh ở Biển Đông, đặc biệt là có khả năng họ sẽ đưa giàn khoan vào khoan thăm dò và thậm chí là khoan khai thác ở trong vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam và vùng thềm lục địa của Việt Nam mà họ coi đấy là vùng tranh chấp với đường chín đoạn của họ, mà họ tuyên bố” Tiến sỹ Hà Hoàng Hợp, nhà nghiên cứu cao cấp khách mời thuộc Viện Nghiên cứu Đông Nam Á (Iseas, Singapore) nói với BBC tại một tọa đàm Bàn tròn thứ Năm cuối năm.

Bộ trưởng Quốc phòng Việt Nam Ngô Xuân Lịch và phái đoàn tiếp và làm việc với Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ và phái đoàn tại Hà Nội cuối tháng 11/2019. GETTY IMAGES

“Đấy là những khả năng thực tế và khả năng ấy là khả năng cao”.

Bình luận tại chỗ về nhận định này, nhà nghiên cứu chính trị và bang giao quốc tế, Giáo sư Ngô Vĩnh Long từ Đại học Maine, Hoa Kỳ nói với BBC:

“Trung Quốc tiếp tục gây hấn như chúng ta đều biết. Vấn đề bây giờ là các nước trong khu vực và các nước ngoài sẽ làm gì?

BBC Tiếng Việt

Trong năm 2020, Bắc Kinh sẽ vẫn thị uy sức mạnh để khẳng định ưu thế của nuớc này ở Biển Đông? Ảnh: GETTY IMAGES

Nhiều người vẫn hy vọng rằng, với vai trò là Chủ tịch ASEAN vào năm 2020, Việt Nam sẽ có cơ hội để thúc đẩy sự đồng thuận của ASEAN để từ đó, có một tiếng nói mạnh mẽ hơn trong vấn đề Biển Đông cũng như tìm kiếm sự bình ổn cho khu vực.

Tuy nhiên, cũng có ý kiến cho rằng, việc thiếu một định chế chung khiến ASEAN khó có tiếng nói mạnh mẽ trên trường quốc tế.

Điều này sẽ khiến cho Việt Nam khó làm được gì nhiều, với cương vị Chủ tịch ASEAN và cũng là thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hiệp quốc trong năm 2020.

Tại một cuộc hội thảo Chiến lược và pháp luật trong tranh chấp Biển Đông, do nhóm nghiên cứu An ninh hàng hải, thuộc Học viện Quốc phòng Úc (Canberra) tổ chức, hồi tháng 11/2019, một nghiên cứu đã phân tích sự khác biệt trong cách tiếp cận của các bên liên quan trong các quốc gia ASEAN về Biển Đông.

Theo đó, Philippines từng bước thực hiện các thỏa thuận phát triển chung với Trung Quốc.

Tuy nhiên, điều này sẽ phải đối mặt với những khó khăn đáng kể trong một quốc gia có cả những ràng buộc về chính trị nội bộ lẫn các ràng buộc tiềm năng về hiến pháp.

Trong khi đó, Malaysia lại có một cách tiếp cận khác, hạ thấp bất đồng và tranh chấp với Trung Quốc. Ưu tiên hàng đầu của Malaysia là thắt chặt quan hệ kinh tế với Trung Quốc.

Còn hiện tại, giữa Indonesia và Trung Quốc chưa có tranh chấp gay gắt, dẫu một trong những đường chín đoạn của Trung Quốc đang cắt vào biển Natuna của Indonesia.

Như vậy, theo phân tích tại hội thảo nói trên mà Phó Giáo sư Douglas Guilfoyle gửi tóm tắt cho BBC News Tiếng Việt, xét ra Việt Nam vẫn là quốc gia chịu áp lực lớn nhất, đặc biệt là sau khi tàu Hải Dương địa chất 8 củaTrung Quốc tiến hành khảo sát ngay trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này.

Sự chia rẽ ngay trong nội bộ các nước ASEAN cũng là một thách thức với Việt Nam trong vai trò chủ tịch, theo Giáo sư Carl Thayer (Đại học News South Wales, Canberra), trong bài phân tích đăng trên Facebook cá nhân.

Tuy nhiên, ông cũng viết thêm rằng, Việt Nam còn có một thách thức khác là nâng cao hiệu quả hoạt động của Ban Thư ký ASEAN và bộ máy giúp việc.

Theo Giáo sư Thayer, một trong những việc đầu tiên mà Việt Nam sẽ phải đối mặt vào năm tới là củng cố sự đồng thuận của ASEAN với lời mời của Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tham gia Hội nghị thượng đỉnh đặc biệt giữa các nhà lãnh đạo ASEAN và Hoa Kỳ tại Washington vào đầu năm 2020.

Trả lời phỏng vấn BBC News Tiếng Việt hôm 19/12, Tiến sĩ Collin Koh Swee Lean, nhà nghiên cứu tại Trường Nghiên cứu quốc tế S.Rajaratnam, Đại học Kỹ thuật Nanyang, ở Singapore, nhìn nhận rằng, tuy ASEAN luôn bị chia rẽ nhưng Việt Nam vẫn có thể tận dụng cơ hội là Chủ tịch của tổ chức này để tạo ảnh hưởng nhằm định hình chung quan điểm cho khối.

Ông nói: “ASEAN bị chia rẽ như lâu nay vẫn vậy. Tuy nhiên, Việt Nam có thể tạo ảnh hưởng bằng cách sử dụng các quyền ưu tiên của mình với tư cách là chủ tịch ASEAN để định hình các tiếng nói chung và thậm chí có thể đưa ra các sáng kiến khi cần thiết. Ảnh hưởng đó không phải là để nhắm tới các quốc gia thành viên ASEAN khác, quan trọng hơn là để ứng phó với Trung Quốc hoặc nhằm định hình thái độ của nước này khi đề cập đến vấn đề Biển Đông”.

Trong một bài viết gần đây đăng trên East Asia Forum, Tiến sĩ Collin Koh Swee Lean đưa ra một ví dụ, đó là việc tại Hội nghị quan chức cấp cao ASEAN- Trung Quốc về Thực hiện Tuyên bố về Ứng xử của các bên ở Biển Đông (SOM-DOC) lần thứ 18 tại Đà Lạt hồi tháng 10/2019, Hà Nội đã tố Trung Quốc cản trở các hoạt động khai thác dầu khí của nước này trong Vùng đặc quyền kinh tế của Việt Nam tại Biển Đông.

Điều này có thể đã gây áp lực lên các nước thành viên ASEAN, vốn không muốn thấy tiến trình thảo luận COC bị cản trở. Từ đó, có thể đã ảnh hưởng đến quyết định của Trung Quốc rút tàu khảo sát Hải Dương Đại chất 8.

Theo Tiến sĩ Collin, diễn tiến nói trên là sự nhắc nhở về cách Hà Nội có thể tận dụng vị trí mới Chủ tịch ASEAN của mình để vượt qua những trở ngại trong tiến trình đàm phán COC.

Sự cạnh tranh giữa hai cường quốc đem lại cả sự bất lợi lẫn cơ hội cho các quốc gia Đông Nam Á. Ảnh: GETTY IMAGE

Tiến sĩ Collin lý giải rằng, các quốc gia khác trong khối ASEAN cũng có thể có kỳ vọng như vậy về COC; từ đó, sẽ gián tiếp tạo áp lực với Bắc Kinh.

“Có khả năng Trung Quốc có thể cố gắng không ở vào thế đối kháng với Việt Nam, trừ khi họ muốn quá trình đàm phán COC dẫn đến kết quả tồi tệ như những gì từng xảy ra tại Đà Lạt hồi tháng 10/2019”, ông viết.

Tiến sĩ Colllin cũng cho rằng, sự kiện Bãi Tư chính diễn ra năm 2019 này cho thấy, Trung Quốc không ngần ngại trong việc vừa sử dụng vũ lực để tranh giành lợi ích của mình ở Biển Đông nhưng đồng thời cũng tham gia vào các cuộc đàm phán.

Trong năm 2020, Trung Quốc sẽ dịu hơn trong ứng xử ở Biển Đông do nước này phải bận tâm tới các vấn đề trong nước, từ suy thoái kinh tế do cuộc thương chiến với Hoa Kỳ, đến tình hình ở Hong Kong.

Tuy nhiên, ông cho rằng, Bắc Kinh sẽ không hoàn toàn từ bỏ việc sử dụng sức mạnh để ép buộc các nước nhằm giành phần thắng về mình.

Tìm cơ hội trong rủi ro

Ian Storey, một chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu Đông Á của Singapore, từng nhận định rằng, Biển Đông sẽ là nơi mà trong nay mai các nước lớn đọ sức với nhau.

Bên cạnh tham vọng của Trung Quốc, sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ ắt hẳn cũng sẽ có những tác động đến giải quyết căng thẳng ở Biển Đông và sự ổn định trong khu vực.

Tiến sĩ Collin cũng cho rằng, tất nhiên, cạnh tranh Trung-Mỹ mang theo những rủi ro liên quan đến cuộc đối đầu quân sự giữa hai cường quốc và điều đó có thể làm suy yếu hòa bình và ổn định của khu vực Đông Nam Á.

Việc Đô đốc Phil Davidson, chỉ huy Bộ Tư lệnh Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Hoa Kỳ, gần đây nói rõ rằng Hải quân Mỹ sẽ tiếp tục thực hiện hoạt động tuần tra tự do hàng hải trên Biển Đông để bảo vệ quyền tự do hàng hải, theo Tiến sĩ Collin, là lời nhắc nhở đến Trung Quốc và ASEAN rằng, quyền tự do hải hành không nên bị xâm phạm trong COC.

Bởi vậy, Tiến sĩ Collin cho rằng, bất chấp những căng thẳng do cuộc chiến thương mại đang diễn ra, hay những bất đồng liên quan đến công nghệ 5G, vấn đề Tân Cương và Hong Kong, nói chung, Bắc Kinh và Washington vẫn duy trì mối quan hệ quân sự ổn định. Và hai bên có khả năng duy trì thế ổn định này trong năm 2020 sắp tới.

“Tuy nhiên, tôi cho rằng, chúng ta không nên quá lo lắng về những rủi ro đó, bởi có một điều đó rõ ràng là cả Trung Quốc và Mỹ đều không muốn leo thang căng thẳng. Họ có thể sẽ cố gắng để quản lý sự cạnh tranh của họ trong một ngưỡng chấp nhận được”, ông nhấn mạnh.

Hơn nữa, cũng theo Tiến sĩ Colllin, tác động của cạnh tranh giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ cũng không hẳn là bất lợi.

“Sự cạnh tranh này có thể có lợi cho các quốc gia Đông Nam Á, những nước đang cố gắng tìm thế cân bằng trong cuộc cạnh tranh giữa hai cường quốc, đứng ngoài tầm ngắm của cuộc đối đấu một cách tốt nhất có thể, trong khi vẫn giành được nhiều lợi lộc từ cả hai bên”.

Nguyễn Ngọc Chu

1. Tập Cận Bình hoàng đế muốn để lại cho sử sách Trung Hoa biên cương mới của Trung Quốc là Đường lưỡi bò. Đây là chính sách không lùi bước của Tập. Cho nên chưa bao giờ như lúc này Tập hành động mạnh mẽ đến như vậy về Đường lưỡi bò.

Về mặt truyền thông - biên giới Trung Quốc khắp mọi nơi được vẽ thêm Đường lưỡi bò: Trên bản đồ, trong sách giáo khoa, trên hộ chiếu, trong phim ảnh, trong mọi ấn phẩm và đồ vật…, thậm chí ngay cả tại cuộc duyệt binh - lãnh thổ Trung Quốc được nối dài bằng Đường lưỡi bò.

Về thực địa, Tập cho xây đảo nhân tạo. Tập đặt căn cứ quân sự ở Hoàng Sa và trên đảo nhân tạo ở Trường Sa. Đưa người ra sinh sống và du lịch ở Hoàng Sa và Trường Sa. Đuổi Việt Nam, Philippines, Malaysia ra khỏi Đường lưỡi bò. Khống chế, kiểm soát toàn bộ vùng biển Đường lưỡi bò. Trên thực tế, khi mà ngư dân Việt Nam, Philippines, Malaysia không được đánh cá ở trong Đường lưỡi bò thì đó là sự khẳng định chủ quyền thực tế của Trung Quốc.

Với việc Trung Quốc ngăn cản Việt Nam khai thác dầu trong vùng đặc quyền kinh tế ở Bãi Tư Chính, đưa tàu Địa chất 8 ra khảo sát ở Bãi Tư Chính, tuyên bố Bãi Tư Chính là của Trung Quốc - Tập đã thành công tiến xa thêm một bước trên con đường mở rộng biên giới mới của Trung Quốc đúng bằng biên giới Đường lưỡi bò.

Cần thiết phải lưu ý rằng, trong khi ở Biển Hoa Đông, tuy tuyên bố đảo Senkaku (Điếu ngư đài) là của Trung Quốc, nhưng Tập không dám vẽ đường biên cương mới. Đó là sự khác biệt giữa Nhật Bản và các nước Đông Nam Á.

Mở rộng lãnh thổ Trung Quốc bằng Đường lưỡi bò là mở rộng lãnh thổ thực. Còn mở rộng quyền lực bằng “Một vành đai, Một con đường” là mở rộng quyền lực mềm. Đó là hai mục tiêu rất quan trọng và thực tế của Tập Cận Bình nhằm đạt được hai mục tiêu khác nữa: Một là, biến Trung Quốc thành cường quốc số 1 thống trị thế giới; Hai là, gom trọn uy tín, loại bỏ các đối thủ chính trị, thâu tóm quyền lực tuyệt đối.

Đường lưỡi bò là mục tiêu đá tảng số 1 của Tập Cận Bình nhằm phục vụ cho hai mục tiêu lịch sử của Tập: Quyền lợi quốc gia và danh vọng cá nhân.

CHỈ MẤY GIÂY THÔI! Nguyễn Tiến Tường "Chỉ mấy giây thôi, mọi người cứ làm quá lên", đó là câu nói bâng quơ của nhà biên kịch Nguyễn Thị Hồng Ngát về việc bản đồ đường lưỡi bò xuất hiện trên phim "Everest, người tuyết bé nhỏ". Tôi cho đó là lỗ hổng cực lớn về nhận thức. Tôn nghiêm quốc gia, không thể nào đo bằng giây. Tôn nghiêm đó là bất khả xâm phạm. Đằng này họ mang cả sự trâng tráo vào trưng bày trong bàn thờ nhà mình, đó là một cuộc xâm lăng có tính toán. Và đương nhiên, khả năng thành công của nó là không cao nếu người làm văn hoá để tâm khi thẩm duyệt. Để có một quốc gia vẹn toàn, cả nghìn năm xương máu anh linh đổ xuống. Thái bình của mấy chục năm nay, cũng chỉ là một khắc trong lịch sử. Nên vài giây là nhiều lắm. Vài giây đó đã kịp đặt tổ quốc vào một sự xúc phạm. Nên nhớ, nó diễn ra song song với việc giặc đang quần thảo ngoài thực địa Tư Chính. Đó đương nhiên không phải là sự tình cờ. Và sự ngây ngô đến xuẩn ngốc của người làm văn hoá đã rắc những chiếc lông ngỗng cho giặc vào đến tận cảm xúc của người Việt. Một người dân bình thường cũng không thể đánh mất mẫn cảm với vấn đề cương thổ. Một người làm văn hoá nghệ thuật, một đội ngũ quản lý văn hoá nghệ thuật am tường lịch sử lại làm một việc ngang hí hoạ với giặc rồi phát biểu tầm phào. Thậm chí tôi nghĩ rằng có thể họ đã vô tâm khi đảm đương chức trách. Có thể họ chỉ xem lướt qua bộ phim trước khi cho trình chiếu. Vì có thể đầu óc họ đang nghĩ về thứ khác chăng? Vài giây hôm nay sẽ đổi lại nỗi uất ức nhiều năm tháng, thậm chí là cả một chương sử bẽ bàng. Tôi thật sự không thể nào tin được, một Hồng Ngát yêu thương đất nước, thắp lửa tình yêu lại có thể để cho tâm thức của mình sa ngã đến như vậy... N.T.T.

Hình ảnh 'đường lười bò' xuất hiện trong phim "Everest: Người Tuyết bé nhỏ"

Trong khi một bộ phim nước ngoài có cài cắm bản đồ hình lưỡi bò trong một số khung hình lọt lưới kiểm duyệt và ra rạp tại Việt Nam thì phim đoạt giải quốc tế vẫn chịu 'án treo' và chưa thể công chiếu.

Phim có đường lưỡi bò vẫn ra rạp

Phim hoạt hình "Abominable" (tựa Việt: "Everest: Người Tuyết bé nhỏ") bị ngưng chiếu tại các rạp ở Việt Nam, nhưng đó là chỉ sau khi một số khán giả xem phim cho rằng phim có cài cắm bản đồ 'đường lưỡi bò' vào khuôn hình.

"Abominable" ra rạp tại Việt Nam từ ngày 4/10 sau khi được quảng bá rầm rộ ở Việt Nam từ cuối tháng 9.

Phim là sản phẩm hợp tác của hãng DreamWorks Animation và Pearl Studio - một công ty Trung Quốc.

CGV Việt Nam phát hành bộ phim trên tại Việt Nam.

Nguyễn Ngọc Già

Hình minh họa. Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc gặp Chủ tịch Tập Cận Bình ở Đại lễ đường Nhân dân ở Bắc Kinh hôm 25/4/2019. AFP.

Tình trạng Việt Nam hiện rất nguy nan, đặt trong bối cảnh phức tạp của thế giới, đặc biệt cuộc thương chiến Mỹ - Hoa, cho đến nay đủ căn cứ để khẳng định: Không có một thỏa thuận tốt đẹp nào diễn ra cả. Nhất là tình hình Hong Kong đang “mất dần và mất hẳn” “tài sản Tự Do” vốn dĩ họ thụ hưởng cả trăm năm qua, cho thấy rất cao với sự quyết liệt của nhà cầm quyền Bắc Kinh.

Những “đám mây mù” vẫn bao quanh lịch sử mối bang giao Việt Nam - Trung Quốc

Công hàm 1958 do ông Phạm Văn Đồng ký công nhận Hoàng Sa - Trường Sa thuộc về Trung Quốc cũng như Hội nghị Thành Đô “thành công” vào năm 1990 do ông Nguyễn Văn Linh đứng đầu phái đoàn Việt Nam cho đến nay vẫn chưa tỏ tường.

Những khoản gọi là “viện trợ” của Trung Quốc dành cho Việt Nam Dân chủ Cộng hòa để cưỡng chiếm miền Nam trước 1975 cũng như những khoản tiền khác mà người dân Việt Nam không tài nào hay biết, khi đôi bên ”cho và nhận” có kèm theo những điều kiện gì.

Theo BBC [1] “1964 - 1975: Trung Quốc ‘viện trợ’ Hà Nội nhưng không thể chỉ huy”, bài báo cho hay, số viện trợ của Trung Quốc dành cho Bắc Việt đạt đỉnh cao năm 1965, 1967, 1972, và 1974.

Bài báo nhận định viện trợ của Trung Quốc chỉ nhằm phục vụ lợi ích riêng của nước này.  Đồng thời, cho biết số liệu chính thức của Trung Quốc thống kê từ thập niên 1950 cho đến 1975, Trung Quốc đã viện trợ cho Bắc Việt tổng cộng hơn 20 tỉ nhân dân tệ. Trong đó, 1,4 tỉ là cho vay không lãi suất.

Về “tình hữu nghị Việt - Trung”, ông Dương Danh Dy nói [2]: “Chúng ta có một số điều hứa. Tôi biết rất rõ những điều hứa này của ta. Ta có những điều hứa trong vấn đề Biển Đông. Cái hứa của chúng ta lúc đó thì có những nguyên nhân là do chúng ta bênh Trung Quốc, có những nguyên nhân do chúng ta dốt, chúng ta không hiểu gì cả...”