Bauxite Việt Nam

Ba Sàm & ChatGPT

Hôm nay, 10/11, là hạn cuối Bộ Y tế phải báo cáo Thủ tướng về dự án Luật hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi), theo yêu cầu tại Nghị quyết phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 10.

Sau những phản ứng mạnh mẽ của dư luận đối với dự thảo luật vừa qua, điều công chúng chờ đợi không đơn thuần là Bộ Y tế đã sửa những điều khoản nào, mà quan trọng hơn: Bộ đã nhìn nhận, tiếp thu và xử lý những cảnh báo của người dân ra sao?

Có một điều đáng chú ý: theo quan sát của người viết, hiếm thấy một dự luật nào thu hút sự đóng góp công phu, mạnh mẽ nhưng cũng rất chân thành của cộng đồng mạng như dự luật này. Không chỉ là những lời phản đối hay bày tỏ lo ngại trên mạng xã hội, nhiều cá nhân đã dành thời gian nghiên cứu văn bản, đối chiếu các điều khoản, tìm hiểu quy định pháp luật và kinh nghiệm chuyên môn, rồi đưa ra những phân tích, kiến nghị cụ thể. Không ít bài viết có lập luận chặt chẽ, thu hút sự hưởng ứng và tiếp nối chia sẻ của đông đảo người đọc.

Đáng nói hơn, một số người phản biện đã phát hiện những cách diễn đạt, bố trí câu chữ trong dự thảo mà họ cho là có tính chất “cài cắm”, lắt léo. Khi đọc riêng từng điều khoản, có thể người đọc chưa nhận ra hết vấn đề; nhưng nếu ghép nối những quy định nằm rải rác trong văn bản, lại xuất hiện những cách hiểu có thể dẫn tới khả năng lấy mô, tạng của người dưới 18 tuổi theo những thủ tục mà người phản biện lo ngại có thể bị lợi dụng.

Đây là những phát hiện cần được cơ quan soạn thảo trả lời bằng phân tích pháp lý cụ thể. Không thể chỉ viện dẫn một vài điều khoản khẳng định rằng dự thảo cấm lấy bộ phận cơ thể của trẻ em đang sống, hoặc rằng mọi quy trình đều có sự đồng ý của cha mẹ, người giám hộ. Vấn đề là toàn bộ các quy định khi kết hợp với nhau có tạo ra kẽ hở hay không, và nếu có thì phải sửa thế nào để không còn cách diễn giải bất lợi cho người chưa thành niên. Càng không thể mặc nhiên xem những cảnh báo ấy là suy diễn, thiếu hiểu biết, khi người dân đã đưa ra những lập luận và dẫn chiếu cụ thể.

Một điều khác cũng khiến dư luận băn khoăn là thái độ tiếp nhận phản biện của cơ quan chức năng. Việc tổ chức lấy ý kiến học sinh về một dự luật liên quan đến hiến, ghép mô tạng, với cách thức triển khai khiến nhiều người đặt câu hỏi về tính phù hợp và thực chất của hoạt động tham vấn; việc đưa thủ tục đăng ký hiến tạng lên trang thông tin điện tử trong bối cảnh dự luật còn đang gây tranh cãi; rồi những nội dung giải thích, trả lời của cơ quan soạn thảo và phần giải trình của Bộ trưởng Y tế trước Quốc hội… Tất cả chưa tạo được cảm nhận rằng những lo ngại của người dân đã được lắng nghe và đối thoại đến nơi đến chốn.Họ đặt dấu hỏi sơ đẳng: Tại sao không có một lời xin lỗi, hay đính chính công khai trên báo chí về những thiếu sót đó.

Đặc biệt, không thể coi việc lấy ý kiến là một thủ tục hành chính để hoàn tất cho đủ quy trình. Lấy ý kiến học sinh không đồng nghĩa với việc đã tham vấn có trách nhiệm về quyền và lợi ích của trẻ em. Đăng tải một thủ tục đăng ký hiến tạng cũng không thể thay thế việc giải thích rõ những điều kiện pháp lý, rủi ro và cơ chế bảo vệ người hiến. Và việc Bộ trưởng khẳng định dự thảo đặt lợi ích của trẻ em lên hàng đầu cũng chưa đủ để giải đáp những câu hỏi cụ thể mà người dân đã nêu ra. “Lợi ích” của người được nhận mô, tạng là gì thì đã được nói nhiều. Nhưng còn quyền lợi, sự an toàn và những bảo đảm dành cho người hiến — nhất là để không ai bị ép buộc, dụ dỗ hay lợi dụng lòng tốt — thì sao?

Vì vậy, báo cáo lần này cần trả lời ít nhất ba vấn đề.

Một là, những ý kiến phản biện cụ thể của người dân đã được tiếp thu đến đâu? Ý kiến nào không tiếp thu, vì sao? Đặc biệt, Bộ Y tế phải trực tiếp giải đáp những phát hiện về các điều khoản có thể kết hợp với nhau tạo ra kẽ hở trong việc hiến, lấy mô tạng của người dưới 18 tuổi.

Hai là, cơ chế bảo vệ người hiến trước nguy cơ ép buộc, lừa dối, mua bán và trục lợi đã được thiết kế cụ thể thế nào? Ai kiểm soát quá trình từ xác minh người hiến, xác nhận sự tự nguyện, lấy mô tạng, phân bổ đến ghép? Trách nhiệm của bệnh viện, nhân viên y tế và cơ quan quản lý được quy định ra sao? Không thể chỉ tăng số nhóm hành vi bị nghiêm cấm mà không có cơ chế phát hiện, điều tra và xử lý hữu hiệu.

Ba là, Bộ Y tế có sẵn sàng đối thoại công khai với những người đã phản biện, kể cả những người không đồng tình với cách giải thích của Bộ hay không? Một dự luật liên quan trực tiếp đến thân thể, sự sống và cái chết của con người không thể chỉ được hoàn thiện bằng các cuộc họp nội bộ và những bản giải trình một chiều.

Cần nhấn mạnh rằng, những phản biện mạnh mẽ vừa qua không phải là sự phủ nhận ý nghĩa nhân đạo của việc hiến, ghép mô tạng. Ngược lại, chính vì đây là một nghĩa cử cao quý, người dân mới lo ngại nó có thể bị lợi dụng bởi những kẻ bất nhân, trong khi các quy định bảo vệ chưa đủ chặt chẽ.

Báo cáo gửi Thủ tướng lần này vì thế không nên chỉ là bản tổng hợp tiến độ hoàn thiện dự án luật. Nó phải là bản giải trình trách nhiệm trước xã hội, và cần được công khai để những người đã đóng góp ý kiến biết tiếng nói của mình được xử lý như thế nào.

Một đạo luật nhân văn không chỉ được đánh giá bằng mục đích tốt đẹp mà nó tuyên bố, mà bằng khả năng bảo vệ con người trước những kẻ có thể lợi dụng chính mục đích ấy. Và một cơ quan làm luật cũng không chỉ được đánh giá qua việc hoàn thành đúng quy trình, mà còn qua thái độ cầu thị khi người dân chỉ ra những điều mà chính cơ quan ấy có thể đã bỏ sót.

----

Xem thêm: 

·       3403. Vì sao dư luận Việt Nam dậy sóng dự luật hiến mô, tạng?

·       3405. Người đàn bà “đốp chát” và những cánh cửa không ai gõ

·       3410. Đừng để lòng nhân ái trở thành kẽ hở của tội ác

·       3418. Vì sao dự thảo luật về hiến, ghép mô tạng gây phản ứng dữ dội?

·       3419. Trả lời bà Bộ trưởng Y tế

·       3425. Bộ trưởng Đào Hồng Lan: giọt nước mắt có cứu được dự luật hiến tạng gây tranh cãi?

·       3432. Cảnh báo gấp về việc hiến tạng: Chỉ cần có số CCCD, bất kỳ ai cũng đều có thể đăng ký

·       3438. Hiến mô, tạng: Làm sao để một đạo luật nhân văn không bị kẻ bất nhân lợi dụng?

·       3439. Khó hiểu trong Dự thảo Luật – Xin bà Bộ trưởng Bộ Y tế giải thích

·       3440. Kẽ hở số hóa và nguy cơ “rửa” nguồn tạng: Khi lòng nhân ái có thể bị săn lùng qua lỗ hổng hành chính

·       3444. Trung tâm Ghép tạng Quốc gia tạm dừng đăng ký trực tuyến để “bảo trì”

·       3447. Đề xuất cho người nước ngoài cư trú hợp pháp đăng ký chờ ghép tạng tại Việt Nam

·       3455. Phản biện xã hội chưa chết

·       3461. ĐBQH: Cần “nút chặn” hiến mô, tạng để trẻ không bị bắt cóc, giả dạng con nuôi

·       3480. Ba người phụ nữ bị chỉ trích nhiều nhất tại Việt Nam

·       3494. Cần xử lý nghiêm việc đưa tin sai sự thật làm mất uy tín ba nữ lãnh đạo

·       3497. “Đầu chỉ chứa cứt”: Thóa mạ người phản đối dự luật hiến tạng, phóng viên Một Thế Giới bị kỷ luật

·       3516. Ai bảo vệ người hiến khi nội tạng trở thành nguồn sống cho người khác?

B.S.

Nguồn: FB Ba Sàm