Bauxite Việt Nam

Mai Phan Lợi

Lời Giới Thiệu từ Tiếng Dân: Nhà báo Mai Phan Lợi là một cựu tù nhân lương tâm, từng giữ cương vị Phó Tổng Thư ký tòa soạn báo Pháp Luật TP.HCM và Trưởng Văn phòng đại diện của tờ báo này tại Hà Nội. Ông cũng là một trong những đại diện xã hội dân sự Việt Nam tham dự cuộc gặp với Tổng thống Hoa Kỳ Barack Obama tại Hà Nội vào tháng 5 năm 2016. Chỉ một tháng sau đó, vào tháng 6-2016, thẻ nhà báo của ông bị thu hồi.

Đến năm 2021, khi đang đảm nhiệm vai trò Chủ tịch Hội đồng Khoa học của Trung tâm Truyền thông Giáo dục Cộng đồng (MEC), ông Mai Phan Lợi bị bắt với cáo buộc “trốn thuế”. Ông bị tuyên án 4 năm tù và được trả tự do sớm hơn 18 tháng, ngay trước chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden.

Đáng chú ý, dù MEC — tổ chức do ông sáng lập và từng làm Chủ tịch — đã bị giải thể từ nhiều năm trước, các tài khoản của Trung tâm tại Ngân hàng TMCP Hàng Hải vẫn tồn tại, trong tình trạng ông không có quyền sử dụng, cũng không có cơ chế để tất toán hay đóng lại. Bài viết dưới đây của ông Mai Phan Lợi đề cập trực tiếp đến câu chuyện này.

Chào anh Lê Công Lương, người trở về với núi Hồng sông Lam,

Năm ngoái, trong một lần rà soát lại những công nợ, nghĩa vụ mà Trung tâm Truyền thông giáo dục cộng đồng (MEC) để lại – khi tôi từng là Chủ tịch – tôi chợt phát hiện ra một chi tiết rất… ngược đời: dù MEC đã bị giải thể từ mấy năm trước, con dấu đã bị thu, thì hai tài khoản của Trung tâm mở tại Ngân hàng TMCP Hàng hải (MSB) vẫn còn “sống khỏe”.

Tôi tìm đến MSB để hỏi thì được biết số dư trong hai tài khoản ấy lên tới vài trăm triệu đồng, thậm chí còn tiếp tục sinh lãi cộng gốc. Trong khi đó, trách nhiệm của MEC với Nhà nước, với các bên liên quan thì vẫn còn đó. Một nghịch lý quen thuộc trong đời sống công vụ: tiền thì còn, trách nhiệm thì lơ lửng, còn con người – người từng đứng mũi chịu sào – thì lại… không có tư cách pháp lý để động vào.

Không phải là người đại diện theo pháp luật. Con dấu thì đã bị thu. Tôi không còn con đường nào khác ngoài việc gõ cửa Liên hiệp Hội KHKT Việt Nam – nơi đã ra quyết định giải thể MEC. Nói thật, lúc ấy tôi cũng chỉ nuôi một niềm hy vọng mong manh, bởi trong những tình huống tương tự, phản xạ quen thuộc của không ít cơ quan là… né: “Không phải việc của tui”.

Nhưng tôi đã gặp được anh – TS Lê Công Lương.

Anh khi đó được giao phụ trách các đơn vị như MEC. Anh không né. Anh không vội. Anh ngồi nghe rất chăm chú, từ đầu đến cuối câu chuyện – một câu chuyện không đơn giản, không “đẹp hồ sơ”, lại còn tiềm ẩn va chạm. Nghe xong, anh không nói nhiều. Anh cho soạn ngay một công văn gửi MSB, giới thiệu tôi với tư cách nguyên Chủ tịch MEC, người thừa kế toàn bộ nghĩa vụ mà MEC để lại, đến ngân hàng làm các thủ tục xử lý số dư và đóng tài khoản theo quy định của Ngân hàng Nhà nước.

Chỉ vài giờ sau, tôi cầm trên tay công văn có chữ ký của anh, con dấu đỏ chót của Liên hiệp Hội, kèm Quyết định giải thể MEC, đến MSB – chi nhánh nơi MEC mở tài khoản – với tâm thế rằng mọi việc rồi sẽ xuôi.

Nhưng đời không đơn giản vậy.

Từ cô giao dịch viên đến lãnh đạo phòng giao dịch Huỳnh Thúc Kháng, tất cả đều úp úp mở mở, rồi nhất quyết không cho tôi làm thủ tục. Sau cùng, vị lãnh đạo cao nhất của phòng giao dịch mới ghé tai tôi thì thầm: “Chắc anh phải liên hệ thêm với bên Công an Hà Nội, nơi trước đây đã làm việc với MEC”.

Tôi tiu nghỉu đi về. Vừa về đến nhà thì thấy anh Lương nhắn: “Được việc không?”. Tôi kể lại. Tưởng anh chỉ động viên cho qua. Nhưng không. Anh trả lời ngay: “Vô lý. Việc của MEC đã giải quyết xong từ mấy năm nay. Không có lý do gì ngân hàng cứ giữ tiền của khách hàng cả. Nếu họ muốn thế, để anh cho soạn tiếp văn bản gửi thêm phía Công an Hà Nội”.

Và anh làm thật.

Một công văn mới được soạn. Ngoài gửi Ban lãnh đạo MSB, còn gửi thêm Công an Hà Nội. Văn bản nêu rõ: vụ việc đã được giải quyết từ nhiều năm trước, trách nhiệm pháp lý đã được thực hiện, và đề xuất để tôi – với tư cách người thừa kế nghĩa vụ của MEC – đến làm thủ tục xử lý tài khoản.

Cầm công văn đó đến Công an Hà Nội, tôi được đón nhận rất thẳng thắn, thiện chí. Nhưng để “đưa” được công văn ấy đến MSB Hội sở thì là cả một đoạn trường.

Văn thư tầng trệt ở Nguyễn Chí Thanh nhất định không nhận, yêu cầu tôi phải tự tay mang lên đưa cho lãnh đạo tầng cao nhất. Thang máy thì đông nghịt. Lên đến nơi, người được cho là đầu mối nhận tài liệu lại… đi vắng. Những người còn lại thì đùn đẩy nhau. Cuối cùng, tôi phải xin số điện thoại, gọi trực tiếp mới được hướng dẫn “gửi nhờ” người ngồi cạnh. Tôi để lại công văn, kèm số điện thoại của mình, với một hy vọng rất… mong manh: nếu có trao đổi gì thì họ sẽ gọi.

Trong suốt quãng thời gian đó, anh Lương vẫn nhắn hỏi. Có lúc anh còn nhấn mạnh: “Anh đã ghi rõ trong công văn, nếu có vấn đề gì cần trao đổi thì liên hệ với Ban KHCN và Hợp tác quốc tế – nơi anh là Trưởng ban”. Nhưng không một cuộc gọi nào từ phía ngân hàng MSB.

Đến nay, gần một năm trôi qua, câu chuyện ấy vẫn chưa được giải quyết dứt điểm. Hàng trăm triệu đồng mang tên MEC vẫn tiếp tục “đẻ lãi” trong ngân hàng dù MEC đã qua mấy cái giỗ. Nhưng hôm nay, khi hay tin anh Lê Công Lương nhận Quyết định nghỉ hưu, tôi bỗng thấy bâng khuâng.

Bâng khuâng không phải vì một hồ sơ còn dang dở, mà vì tôi nhận ra mình đã gặp một con người như thế nào trong bộ máy: một người có nhiều tầng quan tâm, hiểu việc, không ngại va chạm, và quan trọng nhất – không quay lưng khi việc khó, việc rắc rối, việc dễ “mất điểm”.

Anh rời công việc để trở về với núi Hồng, sông Lam. Nhưng cách anh làm việc, cách anh chọn đứng về phía sự đúng đắn và trách nhiệm, thì ở lại.

Ít nhất, nó ở lại trong ký ức của tôi – như một minh chứng rằng trong bộ máy này, vẫn có những người làm việc không chỉ bằng chức danh, mà bằng nhân cách.

Chào anh, anh Lê Công Lương.

Chúc anh an nhiên trên chặng đường mới.

M.P.L.

.

Nguồn: https://www.facebook.com/long.but.3111/posts/pfbid0uNPXZxruF2fow5WpDt7Vo7FQsnCzFfTU1Bb7eJuyDgs49VwQvuZ28xaxKyrXJtnhl
(1) Đầu đề mượn của Tiếng Dân