Bauxite Việt Nam

Mạc Văn Trang 

Người ta “Tư duy toàn cầu, hành động tại địa phương”.

Ta lại “Tư duy cấp xã/ phường, hành động cấp quốc gia” thì nguy rồi!

…

Những di tích văn hoá lịch sử hay di sản Thiên nhiên đã được cấp nào công nhận thì muốn trùng tu, tôn tạo, thay đổi gì, phải có HỘI ĐỒNG TƯƠNG ỨNG CẤP CÔNG NHẬN, RA QUYẾT ĐỊNH.

1. Làm ra con số thế nào?

Để có con số điều tra xã hội học đáng tin cậy – đòi hỏi các nhà chuyên môn, tiến hành một cách khoa học rất chặt chẽ, khắt khe, không tùy tiện được. Ai điều tra? Có trung lập, khách quan không, hay “vừa đá bóng, vừa thổi còi”? Hỏi những ai? Bao nhiêu người? Những người bị tác động, những người liên quan, hay những người không liên quan? Các tầng lớp xã hội khác nhau thế nào? Cách nêu câu hỏi thế nào? Cách hỏi thế nào? Cách xử lý ra sao?… Làm đúng thì ra khoa học; làm sai là giả khoa học, ngụy khoa học, rất nguy hiểm, thà đừng có con số định lượng, chỉ mô tả định tính một vài quan sát, phỏng vấn ít người đích đáng còn tin cậy hơn.

2. Không nên tin các con số làm ra không đúng khoa học

Các nhà lãnh đạo không nên tin các con số không làm ra từ quy trình khoa học, nhất là các con số % cấp dưới báo cáo. (Dân thì từ lâu lắm rồi đã không tin các con số đó). Chẳng hạn VTV nói ráo hoảnh: 99% người dân đồng tình mức phạt của Nghị định 168, cần phạt nặng để ngăn chặn tại nạn giao thông(?); Lãnh đạo sở Giao thông Hà Nội thì nói: Hầu hết người dân đồng tình chuyển xe xăng sang xe điện (?) ... Nên con số “92% người dân Hà Nội ‘đồng tình’ quy hoạch Hồ Gươm, 71,8% tỷ lệ “đồng thuận” với điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng” mà không nói rõ tính khoa học của các con số đó, khiến xã hội nghi ngờ một cách chính đáng.

3. Nghe ai? 

Giáo sư Hồ Ngọc Đại hay lấy ví dụ: Triệu tập một nghìn ông thợ cày giỏi nhất nước đến yêu cầu cải tiến cái cày chìa vôi, thì giỏi lắm cũng thành cày 51 thôi. Nhưng một kỹ sư cơ khí, sẽ nói, bỏ đi, thay bằng máy cày…

Tôi có một trải nghiệm thú vị: Vào năm 1999, Bộ trưởng GD&ĐT Nguyễn Minh Hiển nhận được nhiều thư bức xúc về chủ trương cho học sinh THPT giỏi 3 năm liền được vào thẳng đại học. Ông yêu cầu tôi đi điều tra, lấy ý kiến lãnh đạo sở GD&ĐT, giáo viên, học sinh, cha mẹ học sinh cả nước. Tôi cũng tổ chức một nhóm điều tra đúng quy trình xã hội học rất nghiêm túc…

Khi còn đang xử lý số liệu, tôi báo cáo với Bộ trưởng, số liệu có sau, nhưng chỉ cần nghe ba ông Giám đốc Sở GD&ĐT nói với tôi là đủ tin cậy rồi. Ông Giám đốc Hải Phòng nói: Bỏ chủ trương này đi, không chúng tôi bị sức ép ghê lắm. Ông Phó Chủ tịch TP gọi cho tôi, bảo, bao nhiêu năm nay tôi phụ trách giáo dục, ưu tiên cho các anh hết mức, vậy mà con tôi thiếu có 01 điểm, các anh đánh trượt cháu. Điểm ở trong tay các anh, có khó gì! Không ngờ các anh vô tình, vô nghĩa đến thế!...

Ông Giám đốc sở GD&ĐT Hà Nội: Anh ạ, cứ tiếp tục chủ trương này giáo dục loạn mất; bây giờ người ta gửi gắm con ngay từ lớp 10 rồi, nay mai sẽ mua bán nữa, loạn hết!...

Ông Giám đốc sở Thái Bình, vừa nói vừa khóc tấm tức, nhục lắm anh ơi. Hôm rồi họp HĐND tỉnh, ông bí thư nhiếc móc tôi: Nam Định năm trước nó có 150 cháu vào thẳng đại học, năm nay nó 250; còn Thái Bình, năm trước 200, năm nay 100! Lãnh đạo giáo dục sao ngu thế! Phải biết vận dụng chủ trương, chính sách làm lợi cho dân, thành tích cho ngành, đây thì làm ngược lại! Ngu! Quá ngu!...

Tôi nói với Bộ trưởng, chỉ cần nghe ba ông Giám đốc trung thực, chịu sức ép của chủ trương này, nói như vậy là đủ cơ sở bỏ chủ trương này được rồi. Bộ trưởng đã nghe và quyết định ngay.

Cô học học trò làm luận văn thạc sĩ bảo tôi, em đã điều tra đúng như thầy hướng dẫn: 60% cán bộ Sở GD&ĐT cho rằng, cần để Phòng GD&ĐT; 100% cán bộ phòng: cần có Phòng GD&ĐT; 100% hiệu trưởng các trường: cần bỏ Phòng GD&ĐT. Em nên tin vào con số nào? Tôi bảo, nghe các hiệu trưởng, họ là người chịu tác động của Phòng GD&ĐT, mà họ thấy không cần, thậm chí thấy có hại, nên phải nghe họ. Và cần những câu hỏi mở, lý do vì sao nữa, cho thuyết phục.

Năm 1985, Đảng chỉ cần nghe mỗi ông Kim Ngọc cũng đủ thấy hợp tác xã sai rồi, phải “Đổi mới hay là chết”! 

4. Hỏi ai?

Muốn giải tán một cái chợ thì cần hỏi những người dân buôn bán ở chợ là chính.

Muốn biết phản ứng xã hội về “điều chỉnh Quy hoạch phân khu đô thị sông Hồng” thì phải hỏi người dân chịu tác động của dự án quy hoạch và những người liên quan là chính. 

Còn hỏi về tính khoa học, giá trị, ý nghĩa, tầm nhìn của dự án Quy hoạch này thì phải hỏi ba ông bà chuyên gia thực sự có uy tín, đáng tin cậy ở trong nước và ngoài nước. Quy hoạch Hà Nội 100 năm càng phải hỏi mấy chuyên gia hàng đầu tầm cỡ thế giới, mới tin cậy được.

Hỏi về “Quy hoạch Hồ Gươm”, nếu hỏi thái độ phản ứng của dân về tác động của quy hoạch thì phải hỏi những người dân liên quan đến quy hoạch. Còn hỏi về tính pháp lý, giá trị văn hoá, lịch sử, ý nghĩa xã hội… thì phải hỏi Hội đồng chuyên gia đầu ngành, chỉ cần khoảng chục người đủ tin cậy là yên tâm.

5. Đề nghị

Những di tích văn hoá lịch sử hay di sản Thiên nhiên đã được cấp nào công nhận thì muốn trùng tu, tôn tạo, thay đổi gì, phải có HỘI ĐỒNG TƯƠNG ỨNG CẤP CÔNG NHẬN, RA QUYẾT ĐỊNH. 

Ví dụ:

- Việc san lấp, “cải tạo” Di sản Thiên nhiên Hạ Long, không thể do UBND tỉnh Quảng Ninh ra quyết định được, phải có Quyết định của Hội đồng Quốc gia về Di sản Thiên nhiên ra quyết định;

- Hồ Hoàn Kiếm là Di tích Văn hoá, Lịch sử cấp Quốc gia, thì phải Hội đồng Quốc gia tương ứng ra quyết định, chứ UBND Hà Nội không tùy ý quyết định, hay bảo 92% người dân đồng ý là hợp pháp…

- Cái “Khải hoàn môn” dựng ở Hồ Gươm do Hội đồng nào phê duyệt?

- Đền Hùng là Di tích Văn hoá - Lịch sử Quốc gia, UBND tỉnh Phú Thọ quyết định dựng tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh ở đó, có được Hội đồng Quốc gia phê duyệt không?

- Tôi về thăm đền Cụ Mạc Đĩnh Chi thấy trong đó thờ luôn cả bà chị họ là nữ anh hùng Mạc Thị Bưởi. Tôi thấy ngỡ ngàng, hỏi người quản lý Đền: Đền thờ chị Bưởi và các Liệt sĩ họ Mạc, trước kia xây riêng bên cạnh, nay lại đưa vào Đền Cụ Mạc Đĩnh Chi là sao? Người quản lý đáp, các anh ở xã bảo “quy hoạch” lại cho gọn.

Cứ kiểu tư duy như vậy thì mọi chuyện sẽ “loạn” thật đấy. Người ta thì “Tư duy toàn cầu, hành động tại địa phương”; ta lại “Tư duy cấp xã/ phường, hành động cấp quốc gia” thì nguy rồi!

Người già nghĩ sao, nói vậy. Phải thì nghe, không phải bỏ quá cho nhé.

Cảm ơn.

30/9/2026

M.V.T.

Tác giả gửi BVN