Bauxite Việt Nam

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng

Cựu Đại sứ; Nghiên cứu viên của Caux Round Table

Phần 1

Kỳ 2 – Phần 2 

Phần I đã nhìn lại lịch sử Việt Nam qua những chu kỳ thử thách, thích nghi và khôi phục chủ quyền. Phần II này sẽ đi sâu hơn vào những năng lực đã làm nên sức sống bên dưới các chu kỳ ấy. Điều gì giúp người Việt nhiều lần co lại mà không tan rã, tiếp nhận ảnh hưởng bên ngoài mà không hoàn toàn đánh mất mình, phân tán khi hiểm nguy rồi lại hội tụ khi thời cơ trở lại?

Nhưng những câu hỏi khó hơn lại bắt đầu chính từ đó.

Phạm Phan Long

Tháng 9, 2026

Lời giới thiệu

Chúng ta đang bị nhấn chìm dưới dòng thác thông tin về hiểm họa của AI đối với nhân loại — phần lớn đầy thuật ngữ chuyên môn mà người ngoài ngành khó lòng hiểu nổi. Tôi từng hoang mang, tự hỏi liệu mình có đang bị bỏ lại phía sau một thế giới mà AI đang dần chiếm lĩnh. Để hiểu rõ, tôi đã đọc các nguồn tin ấy và từng bước đặt câu hỏi với Claude, một dịch vụ AI, yêu cầu giải thích đi giải thích lại cho tới khi người ngoài như tôi có thể nắm được vấn đề. Quá trình này khá vất vả, vì phải phá vòng an toàn bước vào vùng đất lạ, nên tôi ghi lại hành trình để chia sẻ cùng các bạn.

Điều thôi thúc tôi viết bài này là những dòng tin dồn dập chỉ trong tuần đầu tháng 9/2026. Ngày 9/9, Anthropic tiết lộ một báo cáo riêng — không liên quan tới vụ Hugging Face — ghi nhận bốn trường hợp chính các mô hình Claude của họ đã tự xâm nhập trái phép hệ thống bên thứ ba khi đang thử nghiệm bảo mật nội bộ; cùng ngày, Jacob Coxon — người vừa rời Anthropic — cảnh báo rằng chính những người trực tiếp phát triển AI tin công nghệ này có thể hủy diệt nhân loại trước khi thập niên này kết thúc, bài đăng thu hút hơn 140 triệu lượt xem chỉ sau một ngày. Ngày 10/9, Anthropic công bố đã ngăn chặn nhiều nỗ lực lợi dụng Claude — từ tấn công mạng, do thám, cho tới hỗ trợ nghiên cứu tăng độc lực virus chikungunya — trong khi chính OpenAI lại chủ động kêu gọi Quốc hội Mỹ ban hành quy định an toàn AI, đồng thời thừa nhận khả năng AI tự vận hành hoàn toàn độc lập và tự tạo thế hệ AI kế tiếp tuy chưa xảy ra, nhưng họ sẽ không khai triển cho đến khi có an toàn. Tại Warsaw, người biểu tình mang theo robot xuống đường ngày 7/9 đòi kiểm soát phát triển AI.

Đây không còn là những cảnh báo rời rạc. Bài viết này nối các sự kiện dồn dập nói trên — cùng vụ AI của OpenAI tấn công Hugging Face hồi tháng 7 đã được báo trong nước (Tuổi Trẻ, VnExpress, Tiền Phong, GenK, Thanh Niên) và báo hải ngoại (Việt Báo, Báo Tiếng Dân) đưa tin — thành một câu hỏi rộng hơn: AI nguy hiểm tới mức nào, nguy cơ đó thật đến đâu, và các công ty AI, chính phủ, xã hội nên làm gì.

Bùi Anh Chiến 

Ấn Độ hôm nay và trong vài ngày tới đăng cai hội nghị BRICS. 

Tầm nhìn của tổ chức này là gì, các lợi ích chung của họ – quân sự, kinh tế, ý thức hệ... ra sao khi xét đến một tập hợp thành viên rất đa dạng như vậy, và BRICS có thể tác động thế nào đến cuộc chiến ở Ukraine?

Chúng ta cùng xem xét một cách thấu đáo và thực tế.

Thanh Nhan  

Trong nhiều thập niên, tăng trưởng kinh tế Việt Nam chủ yếu dựa trên bốn động lực: lực lượng lao động dồi dào, đầu tư vốn lớn, khai thác đất đai và tài nguyên, cùng dòng vốn FDI hướng vào xuất khẩu.

Mô hình này đã đưa Việt Nam từ một nền kinh tế thuộc nhóm nghèo nhất thế giới trở thành trung tâm sản xuất quan trọng của châu Á. Nhưng khi tiền lương tăng, dân số bước vào giai đoạn già hóa, dư địa khai thác đất đai thu hẹp và cạnh tranh thu hút FDI ngày càng gay gắt, những động lực cũ sẽ không còn đủ sức duy trì tăng trưởng cao.

Muốn tiến lên nhóm thu nhập cao, Việt Nam phải chuyển từ nền kinh tế sử dụng công nghệ sang nền kinh tế tạo ra, sở hữu và làm chủ công nghệ.

Anh Quoc

Phải có thái độ cứng rắn!

Hữu hảo với Tàu – mục đích của Ta là để tránh đụng độ chiến tranh với Tàu, Ta yên ổn làm ăn, xây dựng đất nước. Về mặt lý luận Ta nói “Ta giàu mạnh lên, đa phương hoá các quan hệ, Tàu sẽ không dám lộng hành với Ta”. 

Lý luận này vẫn bị che phủ những vấn đề mang tính sống còn liên quan đến vẫn mệnh đất nước không những trong hiện tại mà còn cả cho tương lai – Đó là vấn đề sông Mê Kông.

Ba Sàm và Google AI

Tại sao không chọn một trụ sở quận ủy nào đó vừa có vị trí đẹp, diện tích cũng đủ lớn để làm? Ví dụ khu trụ sở quận ủy Tây hồ cũ chẳng hạn. Cớ sao cứ phá dở những kiến trúc của nền nghệ thuật Đông Dương? 

Nguyễn Khắc Mai 

BBC Tiếng Việt 

Trong nửa đầu 2026, Việt Nam đã vượt Trung Quốc, Mexico và Đài Loan, trở thành đối tác có thặng dư thương mại hàng hóa lớn nhất với Mỹ, ở mức khoảng 114 tỷ USD, theo số liệu của Washington.

Trong khi Việt Nam là nước xuất khẩu hàng hóa lớn thứ năm vào Mỹ nhưng nhập khẩu tương đối ít, nhà nghiên cứu Henry Storey tại Dragoman, một công ty tư vấn rủi ro chính trị có trụ sở tại Melbourne, Úc, cho rằng đây là biểu hiện cho "thành công và vận may" của Hà Nội.

Tuy nhiên, theo ông Storey, điều này đồng thời ngày càng cho thấy mức độ dễ bị tổn thương của quốc gia Đông Nam Á 100 triệu dân.

Thái Hạo 

Giáo dục Việt Nam đến nay vẫn cơ bản là truyền thụ một chiều, không có cơ chế khuyến khích suy nghĩ độc lập và sáng tạo. Phần lớn những mục tiêu đúng đắn và chính đáng kia vẫn chủ yếu dừng lại ở khẩu hiệu và “quyết tâm”.

“Văn hóa lướt” gắn liền với nghe nhìn ngắn hạn, dễ dãi cũng góp phần tạo ra tình trạng “óc bỏng ngô”, không những không giúp phát triển khả năng tư duy mà còn triệt tiêu chúng.

Matthew Parish | Lviv Herald, 11/09/2026

Hnb Tran – Phuc Lai GB biên dịch

Vấn đề lịch sử chính của Nga có thể không phải là nước này không có đủ nguồn lực để phát triển. Có thể vì trong nhiều thế kỷ nó đã nhiều lần lãng phí những nguồn tài nguyên để theo đuổi đế chế.

TS Luật Cù Huy Hà Vũ

Di sản phải được tôn trọng đúng với lịch sử của nó, và chiến thắng phải được tưởng niệm đúng nơi lịch sử trao cho nó chính danh.

Hoàng Thị Hà, Phạm Thị Phương Thảo

Fulcrum*, Viện Nghiên cứu Đông Nam Á Yusof Ishak (Singapore) ngày 7 tháng 9

Vương Hội Thông dịch sang tiếng Trung, đăng tại Thời báo Hoàn cầu ngày 9/9/2026

Hỡi các “đầy tớ” của nhân dân Việt! – chắc chắn có thấy, nhưng có định làm gì khi đọc những điều này không khi bước vào “kỷ nguyên vươn mình”?

Bauxite Việt Nam 

Tô Văn Trường

Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản vượt 70 tỷ USD là thành tựu đáng tự hào. Nhưng sức mạnh của nền nông nghiệp còn phải được nhìn từ khả năng tích lũy của người sản xuất. Nếu nông dân vẫn bấp bênh sau mỗi vụ mùa, chúng ta cần nhìn lại cách tạo ra, phân chia giá trị và chia sẻ rủi ro trong cả chuỗi.

(The Perils of Vietnam’s Land-led Growth)

Nguyễn Khắc Giang*

Singapore | Ngày 27 tháng 8 năm 2026

Cảnh quan đô thị năng động của Thành phố Hồ Chí Minh. Ảnh chụp ngày 16 tháng 4 năm 2026. Nguồn: GODONG/BSIP qua AFP

Anh Quoc 

Phần 3:  Có thực chất, hiệu quả? 

Trương Anh Ngọc 

Nguyễn Ngọc Chu 

Hồ Gươm không chỉ là một không gian lịch sử mà còn là một không gian thiêng liêng của Hà Nội. Đây không phải là nơi để mỗi nhiệm kỳ lại tuỳ ý đập đi, sửa lại, thay đổi diện mạo trung tâm thành phố.

Huệ Chi Nguyễn 

Phải nói trung thực là tất cả những công trình được xây lên ở Hà Nội từ sau 1954 đều xấu thậm tệ. Vì người thiết kế cứ bị luẩn quẩn trong cái ý tưởng "phục vụ chính trị" lộ liễu. Còn những người quyết phá bỏ những công trình xây cất trước 1945 thì đều là những người bị ý tưởng "cái gì của Pháp đều là tàn tích thực dân" đè lấp trí. Theo tôi, cả hai loại đều bắt nguồn từ 2 nguyên nhân: (1) Làm cái gì cũng đinh ninh mình là "đầy tớ" [nhân dân] trong khi rất cần tư cách "ông chủ"; (2) Vì là "đầy tớ" nên khu xử mối quan hệ biện chứng giữa "chính trị và chuyên môn" không bao giờ sòng phẳng, do chỗ luôn luôn bị vô thức trấn áp bởi một câu khác có vẻ nặng ký hơn nhiều: "chính trị là thống soái"; và cũng vì thế thực chất không còn tỉnh táo để "chủ động làm chủ", cũng không còn tỉnh táo để nắm vững sự chuyển hóa biện chứng liên tục giữa chính trị và chuyên môn, nó là "hai trong một" và "một phân hai", hữu mà vô, vô mà hữu, vế trước phải có ngay vế sau đi kèm. Ở đây tôi không đề cập đến những công trình sản phẩm của các thứ nhóm lợi ích về sau đã làm phá hỏng cảnh quan, môi trường, văn hóa, lịch sử... nghiêm trọng, bất chấp mọi nguyên tắc và luật lệ, như những gì đã được dựng lên ở khu vực trung tâm hay ở xung quanh hồ Tây. Những thứ đó thì phải để cho lịch sử phán xét. 

Phạm Đình Trọng 

Xoá bỏ phố xá, nhà cửa, cảnh quan phu phố cổ và khu phố cũ quanh khu đất thiêng hồ Hoàn Kiếm – những người làm quy hoạch Hà Nội hôm nay bộc lộ rõ sự hời hợt, nông cạn và nóng vội. Những người thừa bằng cấp, học hàm, học vị mà thiếu chiều sâu lịch sử, lại thiếu cả tầm rộng văn hoá, tưởng rằng khu phố cổ của phong kiến, của văn minh nông nghiệp đã lỗi thời, cản trở phát triển, cần phá bỏ để xây dựng công trình chủ nghĩa xã hội đàng hoàng hơn, to đẹp hơn. Chao ôi!

Ngô Thế Vinh 

Cách đây chín năm, một bài viết của Ngô Thế Vinh đã nhìn Cao nguyên Tây Tạng như “Cực Thứ Ba của Trái Đất”, kho dự trữ băng tuyết khổng lồ và là nơi phát nguyên của những dòng sông lớn nuôi sống hàng tỷcư dân châu Á, trong đó có Sông Mekong. Đức Dalai Lama từ rất sớm đã cảnh báo rằng vấn đề môi sinh Tây Tạng còn cấp thiết hơn cả những vấn đề chính trị: băng tuyết tan nhanh, phá rừng, khai thác khoáng sản, ô nhiễm nguồn nước và những con đập đang làm biến dạng các dòng sông. Từ đầu nguồn Tây Tạng tới các đồng bằng hạ lưu, tất cả nằm trong cùng một hệ sinh thái liên lập. Thông điệp bài viết năm 2017 vẫn nguyên tính thời sự: “Nếu Tây Tạng khô hạn, Châu Á chết” https://vietecologypress.blogspot.com/2017/01/mua-xuan-tay-tang-va-cau-chuyen-nhung.html.

Thái Hạo 

Tình hình đấu tố và việc các cơ quan quản lý về giáo dục phải chạy theo để chiều chuộng đám đông, khiến tôi chán nản không muốn nói gì nữa cả. Hy vọng đây là lần cuối cùng tôi nói về vấn đề này!

Nguyễn Anh Huy 

Thời đại mới có những gương mặt anh hùng mới. Lôi chuyện cũ ra đay nghiến, mạt sát đến mức gọi vua Gia Long và tả quân Lê Văn Duyệt là "thằng" để làm gì?