Bauxite Việt Nam

Phạm Phan Long

22-7-2026

Lời dẫn

Sau mười năm hoạt động, Cơ chế Hợp tác Lancang – Mekong (LMC) do Trung Quốc khởi xướng đã bộc lộ rõ sự mất cân đối trong quan hệ giữa các bên. Dù mang lại một số dự án hạ tầng và thúc đẩy thương mại, cơ chế này cũng khiến các nước hạ nguồn ngày càng lệ thuộc vào Trung Quốc về vốn, thị trường và chuỗi cung ứng. Thêm vào đó là những rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, môi trường và thậm chí cả chủ quyền quốc gia.

Với lợi thế kiểm soát toàn bộ thượng nguồn sông Mekong, Trung Quốc nắm trong tay đòn bẩy quan trọng để tác động đến dòng chảy, đầu tư và thương mại trong khu vực. Trong khi đó, các nước hạ nguồn ngày càng rơi vào thế phụ thuộc: Thâm hụt thương mại gia tăng, nợ công chồng chất, ô nhiễm xuyên biên giới khó kiểm soát và dư địa cho các quyết sách chiến lược độc lập ngày càng bị thu hẹp. Không ít nhà quan sát cho rằng, các nước này đang có nguy cơ trở thành những "chư hầu kinh tế" của Bắc Kinh. 

Bên cạnh đó, các hoạt động của Trung Quốc trên Biển Đông – từ việc đơn phương tuyên bố chủ quyền đối với phần lớn vùng biển, xây dựng và quân sự hóa các thực thể tranh chấp, đến những vụ tấn công tàu thuyền của các nước khác – đã làm gia tăng căng thẳng trong khu vực. Việc Bắc Kinh bác bỏ phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 và tiếp tục theo đuổi các yêu sách bị nhiều nước phản đối, cũng khiến niềm tin của các nước trong khu vực đối với Trung Quốc bị suy giảm đáng kể. 

Bài viết sau đây đánh giá toàn diện mười năm hoạt động của Cơ chế Hợp tác Lancang – Mekong (LMC), phân tích những thách thức mà Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam đang đối mặt, đồng thời đề xuất một số hướng cải tổ nhằm bảo vệ lợi ích lâu dài của các nước hạ nguồn. 

Từ những diễn biến trên sông Mekong đến các hành động trên Biển Đông, nhiều nhà phân tích cho rằng LMC không chỉ là một khuôn khổ hợp tác kinh tế, mà còn là công cụ để Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng chiến lược trong khu vực.

Nguyễn Quang A

Hiểu quá khứ để rút ra những bài học cho hiện tại và tương lai là vô cùng quan trọng đối với sự phát triển của đất nước và của mỗi người chúng ta. Chính vì thế việc viết lại các chuyện kể lịch sử và việc đánh giá lại các nhân vật lịch sử là chuyện thường xuyên phải làm của các nhà sử học, cũng như là quyền của mỗi người quan tâm đến lịch sử, và không thể vin vào “sự xuyên tạc lịch sử,” hay “sự xúc phạm lãnh tụ” để “đấu tố” hay  “lên án” họ, nhất là để truy tố họ.

Lê Huy Trứ biên soạn

Dưới đây là bản so sánh học thuật có hệ thống giữa nhà Vật lý Trần Chung Ngọc và GS Trịnh Xuân Thuận trong lĩnh vực nghiên cứu – diễn giải Phật giáo.  

Hai người đều là nhà khoa học tự nhiên, nhưng đi theo hai con đường hoàn toàn khác nhau khi tiếp cận Phật giáo.

Nguyễn Ngọc Chu

LÃNH ĐẠO GIỎI và CƠ CHẾ PHÙ HỢP mới là những điều quyết định việc các ý tưởng có trở thành hiện thực hay không. 

Nhiều khi người ta tranh luận về "LÀM GÌ", trong khi câu hỏi quyết định là: “AI LÀM” và bằng “CƠ CHẾ NÀO” để làm được?

Nguyen Uyên Thuỳ Uyên 

Địa hình đèo Hải Vân từ xưa đến nay chưa bao giờ đơn thuần là một thắng cảnh du lịch hay một quỹ đất phát triển bất động sản. Vì nó được mệnh danh là "khúc rốn của Tổ quốc", dãy núi cắt ngang ra biển này giữ vai trò là "yết hầu" giao thông, thế trận phòng thủ quân sự cốt lõi và là lá chắn sinh thái kết nối hai miền Nam - Bắc. Việc triển khai một dự án đô thị - du lịch quy mô lớn. Làm thay đổi sâu sắc diện mạo tự nhiên tại chân đèo Hải Vân đang đặt ra những câu hỏi gai góc mang tầm vóc quốc gia khi đối mặt với thiên tai, bão lũ miền Trung, đặc biệt là an ninh quốc phòng.

Thái Hạo

Việc cần giảm đầu mối, tiết kiệm nguồn lực quản lý, tập trung cho chuyên môn…, là một hướng đúng đắn, tích cực, cá nhân tôi không có ý kiến gì. Nhưng từ góc độ một người từng làm giáo dục và quan tâm đến khoa học quản trị, tôi chỉ muốn nêu thêm một số băn khoăn liên quan đến các vấn đề chuyên môn, thảo luận để mong tránh được những bật cập không mong muốn sau này.

Trương Quốc Cường 

Đám đông hung hãn trên mạng xã hội trong các chiến dịch "đấu tố" thực chất chỉ là một ảo ảnh kỹ thuật số. Khi bạn thấy hàng ngàn bình luận tấn công, đừng vội nghĩ rằng "cả xã hội đang phẫn nộ" để rồi hùa theo hoặc sợ hãi đầu hàng. 80% trong số đó có thể chỉ là những dòng code vô tri.

Mai Phan Lợi 

Trong lịch sử thương mại Mỹ, có một đạo luật mà các giáo trình kinh tế thường dạy như một lời cảnh báo, chứ không phải như một công cụ. Đó là Tariff Act of 1930, hay còn gọi là Smoot-Hawley – Một đạo luật gần 96 năm tuổi, từng đẩy thuế nhập khẩu trung bình của Mỹ lên hơn 50% và bị giới sử học coi là một trong những ngòi nổ làm trầm trọng thêm cuộc Đại Suy thoái.

Gần một thế kỷ không ai đụng tới nó một cách toàn diện. Đến tháng 7/2026, Tổng thống Donald Trump đã lôi nó ra khỏi kho lưu trữ.

Vì sao Trump phải đào lại vũ khí cũ?

Trịnh Thị Thảo

Sáng ngày hôm nay 20/07/2026 tôi đã làm đơn ĐỀ NGHỊ KHẨN CẤP gửi các cơ quan gồm: Cục C10, Trại giam số 5, VKSND Thanh Hoá, Bộ Công an, thanh tra Bộ Công an để đề nghị đưa mẹ tôi Cấn Thị Thêu đang bị giam giữ oan ở trại 5 Thanh Hoá được đi khám chữa bệnh đúng chuyên khoa ở bệnh viện có đầy đủ trang thiết bị khám chữa bệnh.

Tuấn Lê 

Trước giờ không phải là chưa sang, nhưng giai đoạn này tôi thấy họ sang ồ ạt, gần như mọi ngành nghề kinh doanh đều thấy có sự xuất hiện của DN Trung Quốc.

Enrico Fardella và Sergey Radchenko, “China Is Sabotaging the World That Enables Its Rise”, Foreign Affairs, 15/07/2026

Viên Đăng Huy biên dịch

Thái Hạo

Điều hệ trọng hơn, tôi lấy làm lạ quá, vì sao những kẻ dốt sử và hoàn toàn mù đặc về văn chương đến như Phan Trung Can, kẻ mà ngay cả những thông tin hết sức phổ thông về Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng không biết, viết bịa đặt lung tung hết cả lên, mà các cơ quan quản lý nhà nước lại cứ phải chạy theo ông ta để “xử lý” như thể phải “làm theo chỉ đạo” vậy? Sử học là một môn khoa học, chẳng lẽ các cơ quan quản lý ấy không có ai hỗ trợ về chuyên môn để phân biệt đúng sai, mà cứ mãi bị những “thiên lôi” kia làm cho phải “chỉ đâu đánh đó”?

Lê Việt Đức 

Đất nước có vô số vùng đất trống, đồi trọc có thể quy hoạch xây các đô thị hay cơ sở du lịch nghỉ dưỡng, tại sao nhà nước không khuyến khích các doanh nghiệp đến đầu tư, mà cứ cấp phép cho họ đến phá những danh lam thắng cảnh tuyệt đẹp như đèo Hải Vân thế này? 

Tô Văn Trường

Có một bạn sinh viên nhắn cho tôi một câu hỏi khiến tôi suy nghĩ rất nhiều:

"Thưa chú, tại sao trên mạng xã hội hiện nay có những người đã lớn tuổi, thậm chí là cán bộ, đảng viên, người có chức vụ, khi tranh luận lại sẵn sàng dùng những lời lẽ thóa mạ, xúc phạm người khác, thậm chí lôi cả cha mẹ, ông bà, dòng họ của người đó ra để công kích? Đó có còn là văn hóa không?".

Đó không chỉ là câu hỏi của một người trẻ. Đó là câu hỏi mà cả xã hội cần phải trả lời.

Nguyễn Ngọ và Kỳ Lan K 

(Tác giả không giữ bản quyền bài viết)

Vài lời mở đầu

Về lịch sử, Giáo Dục Khai Phóng ra đời từ thời cổ Hy Lạp tồn tại tới nay, trở thành động lực số 1 giúp nhân loại chuyển đổi tư duy: Từ tuân thủ, phục tùng, giáo điều – thích hợp với chế độ phong kiến và chế độ xô-viết – chuyển sang tư duy tự do và sáng tạo, phù hợp nền văn minh công nghiệp và đón đầu nền văn minh tri thức. 

Mục tiêu của Giáo Dục Khai Phóng là đào tạo Con người tự do (free human being) thay cho đào tạo Con người công cụ. 

Nó không dạy nghĩ về cái gì, mà dạy nghĩ như thế nào.

Ngày nay, trải ngàn năm lịch sử, Giáo Dục Khai Phóng vẫn là phần cốt lõi của Giáo Dục Công Dân Toàn Cầu (Global citizenship education), rất thích hợp để mọi cá nhân từ mọi quốc gia có đủ điều kiện hội nhập quốc tế. 

Suốt ngàn năm, Giáo Dục Khai Phóng vẫn đầy tính hiện thực. 

Chính do vậy, nó mâu thuẫn sinh-tử với nền giáo dục Xô-Viết – với mục tiêu là đào tạo Con người mới Xô Viết (new soviet man). Con người này quá đẹp khi mô tả trên giấy – đến mức “không tưởng” (utopian) – nhưng là con người công cụ, bị trao chức năng kiến tạo một chế độ đẹp “không tưởng”. Đẹp trên giấy, nhưng đó là một chế độ khăng khăng tước đoạt quyền tư hữu của Con Người... Thử hỏi: Làm sao không sụp đổ? 

Cụ Phan Trung Can sinh 1957, thừa tuổi để vào Hội Người Cao tuổi. Sang năm, cụ đủ tuổi khao thọ thất tuần đại khánh. Hiện nay, cụ đang nổi bật là nhân vật phản đối Giáo Dục Khai Phóng. Hành động sai lầm này chẳng qua do nhận thức chưa đầy đủ Giáo Dục Khai Phóng mà thôi. Dẫu vậy vẫn chưa đáng trách. 

Nguyên nhân là, ở tuổi 20 cụ thụ hưởng quá sâu nền giáo dục xã hội chủ nghĩa – nó khác biệt cơ bản với giáo dục khai phóng. Ở tuổi 30, khi Việt Nam buộc phải đổi mới và hòa nhập, hẳn là cụ rất biết hai khẩu hiệu: 1) Đổi mới, quyết không đổi màu. 2) Hòa nhập, quyết không hòa tan. Chúng thấm vào xương tủy nhiều thế hệ.

Cũng do nguyên nhân trên, ở tuổi hiện nay, cụ khá lơ mơ về Nghị quyết số 59-NQ/TW, ban hành ngày 24/01/2025. Đây là nghị quyết của trung ương đảng CS về hội nhập: Chủ động hội nhập, tích cực hội nhập và hội nhập toàn diện. Không những hội nhập kinh tế, mà cả quốc phòng, chính trị, văn hóa, giáo dục... 

Do vậy, cụ ngây thơ phản ứng với bất cứ ai nói về “khai phóng”, kể cả với tổng bí thư. 

ChatGPT được tiếng là kho tư liệu khổng lồ, sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi một cách khách quan, vô tư... Vậy hãy nhờ nó trả lời câu hỏi liên quan dưới đây: 

Xin ChatGPT nói về sự tiến bộ của nền giáo dục khai phóng, qua đó xin nêu sự hiểu biết lõm bõm của cụ Phan Trung Can về nền giáo dục này.

Bạn đọc có thể giải trí bằng cách dùng nguyên câu hỏi trên để hỏi lại ChatGPT lần nữa – sẽ thấy nội dung trả lời của nó khá nhất quán. 

GS Ngô Quốc Thịnh – Chủ nhiệm khoa Lịch sử, ĐH Thanh Hoa, Trung Quốc

原创 正和岛 2020-07-07 

Huong Tran dịch

China vẫn độc tài chính trị nhưng phát triển mạnh mẽ vì coi trọng trí thức và sáng tạo khai phóng trong giáo dục, khoa học! Học theo China mà không học đến nơi đến chốn thì… bao giờ vươn mình được?

Xin chia sẻ một bài của Van-Nam Do (trên FB VHVN+) 

Hoàng Thuỵ Hưng

 

Mấy hôm trước, trên diễn đàn Vietnamphysics anh Dam Thanh Son có giới thiệu một bài báo viết bằng tiếng Trung với nội dung là trả lời phỏng vấn của một giáo sư Sử học của Đại học Thanh Hoa về những điểm thắt mấu chốt của nền khoa học Trung Quốc so với nền khoa học Hoa Kỳ. Đọc bài viết qua google translate thấy ý kiến của vị giáo sư này là rất hay, rất bổ ích cho những suy nghĩ ở Việt Nam ta. Với mong muốn được hiểu sâu sắc hơn nội dung bài báo tôi đã nhờ một người bạn của tôi, bạn Huong Tran, người từng học tập tại Trung Quốc, dịch hộ bài báo này. Đọc bản dịch của tiến sĩ Văn học, tôi thấy ý kiến và phân tích của vị giáo sư ở Đại học Thanh Hoa kia quả là sâu sắc, chứa đựng nhiều điều mà tôi cho rằng chúng ta có thể học hỏi được. Cảm ơn bạn Huong Tran. Tôi đăng tải bản dịch ở đây để mọi người có thể tham khảo.

Van-Nam DO 

 

Nhiều năm qua, vì sao sức mạnh khoa học kỹ thuật của Mỹ luôn ở vị trí dẫn đầu? Khoảng cách thực sự giữa Mỹ và TQ là gì? Cái gì đã cản trở những sáng tạo khoa học của Trung Quốc? Chính phủ, giáo dục, giới khoa học và toàn xã hội cần thay đổi những gì? Dưới đây là chuyên đề phỏng vấn giáo sư Ngô Quốc Thịnh, chủ nhiệm khoa Lịch sử, ĐH Thanh Hoa. Trong giai đoạn bản lề hiện nay, quan điểm của ông thực sự sắc bén và mang tính thức tỉnh.

Dam Thanh Son