Nghịch lý ASEAN

Thitinan Pongsudhirak, “The ASEAN Paradox”, Project Syndicate, 12/11/2026

 Viên Đăng Huy biên dịch

Khi Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) họp Hội nghị cấp cao lần thứ 49, một loạt rạn nứt đã phơi bày những hạn chế về thể chế của khối. Nhưng giữa một trật tự toàn cầu đang rạn vỡ, ASEAN phải lựa chọn: biến quyền triệu tập của mình thành hành động phối hợp, hoặc bị thu hẹp thành đấu trường cho sự cạnh tranh giữa các cường quốc.

Vì sao một đất nước số hóa gần như hoàn toàn lại quyết định cất iPad và chặn AI ở trường tiểu học?

Khi Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) họp Hội nghị cấp cao lần thứ 49, một loạt rạn nứt đã phơi bày những hạn chế về thể chế của khối. Nhưng giữa một trật tự toàn cầu đang rạn vỡ, ASEAN phải lựa chọn: biến quyền triệu tập của mình thành hành động phối hợp, hoặc bị thu hẹp thành đấu trường cho sự cạnh tranh giữa các cường quốc.

“Chúng tôi chẳng còn gì để sợ” — Những binh sĩ tình nguyện Trung Quốc tại Ukraine

James Leaver — The Kyiv Independent 12/11/2026

Francois Buis biên dịch

Luo Haizhou từng yêu cầu mọi người chỉ gọi anh bằng mật danh "Brunko", nhưng giờ đây anh không còn giữ thái độ kín tiếng đó nữa. Luo đứng ra chiêu mộ những người Trung Quốc khác cùng tham gia quân đội Ukraine, bất chấp việc gia đình anh ở quê nhà từng nhận được những lời cảnh báo từ các quan chức an ninh Trung Quốc. Anh hiểu rằng giờ đây, việc trở về quê hương Thâm Quyến đã trở nên bất khả thi.

Từ “thuốc phiện của nhân dân” đến chỗ dựa tâm linh của giới cầm quyền

Tino Cao

Lịch sử quan hệ giữa chế độ Cộng sản Việt Nam và tôn giáo (mà cụ thể là Phật giáo) cho thấy kết cục đầy châm biếm. Thứ “thuốc phiện” mà những người Cộng sản từng muốn giải phóng con người khỏi ảnh hưởng của nó, cuối cùng lại trở thành thuốc an thần cho giới cầm quyền và nguồn lợi cho những chức sắc tôn giáo sống dựa vào chế độ.

Dư luận cực đoan, thời tiết cực đoan?

Vũ Kim Hạnh 

Ông Jensen Huang vừa từ chức, hết tất cả các chức trong Nvidia. Ai mà tưởng tượng được thần tượng của tuổi trẻ các nước bỗng lâm vô tình cảnh… cực đoan như vậy. Trang mạng xã hội tràn ngập chuyện xa gần về ông, hầu như có nỗi lo, không nói chuyện về Huang thì… bị lạc hậu?

Thế nhưng cùng lúc, doanh nghiệp các miền Việt Nam đang nghẹt thở chống chọi và chống chịu. Hãy nghe chuyện của họ… Anh bạn tôi, một “thư ký” của thị trường – Justin Lê vừa gửi tin về từ Đồng bằng sông Cửu Long và từ Phú Yên, khi mùa mưa lũ bắt đầu.

Ý thức tích hợp

Chu Hảo

Suốt nhiều thế kỷ, Chủ nghĩa duy lý (Rationalism) đặt lý trí và ý thức của con người lên vị thế độc tôn. Con người ở đây được định nghĩa qua lăng kính Descartes: Tôi tư duy, nên tôi tồn tại. Tư duy logic được xem là thước đo chuẩn mực duy nhất của sự thông thái. Thế nhưng, khoa học nhận thức thế kỷ 21 đã gióng lên một hồi chuông cảnh tỉnh: lý trí có ý thức chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Phần chìm khổng lồ chi phối phần lớn các quyết định sinh tử, cảm xúc và định hướng của chúng ta lại thuộc về cõi vô thức – nơi trực giác ngự trị. Sự sụp đổ của mô hình con người hoàn toàn lý tính buộc chúng ta phải tái định nghĩa lại bản nguyên của tâm trí.

Sửa Hiến pháp từ tư duy tổ chức bộ máy đến kiểm soát quyền lực

Tô Văn Trường

Việc nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 là cơ hội để xem xét lại những bảo đảm nền tảng cho sự phát triển đất nước. Tinh gọn bộ máy là cần thiết, nhưng chất lượng của một cuộc sửa đổi còn phải được đánh giá bằng khả năng kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền của người dân và buộc cơ quan công quyền chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Vì sao chính quyền Trung Quốc tìm mọi cách chặn người dân lên Bắc Kinh kêu oan?

Trung Quốc có một thiết chế lâu đời gọi là Tín Phỏng (信访) — kênh chính thức để người dân gửi đơn khiếu nại, kêu oan lên các cơ quan nhà nước. Ở cấp cao nhất, đó là Cục Tín Phỏng Quốc gia đặt tại Bắc Kinh, nơi lý thuyết cho phép người dân “vượt lên” để kêu oan với Trung ương khi bị quan chức địa phương ức hiếp. Hành vi này gọi là Thượng Phỏng (上访) — đi lên trên để kiện.

Trên giấy tờ, đây là minh chứng cho sự “thương dân” của chính quyền. Trên thực tế, nó là một trong những cỗ máy chính trị tinh vi và tàn nhẫn nhất thế giới hiện đại — vừa nuôi hy vọng của người dân đủ lâu để họ không nổi loạn, vừa đảm bảo họ không bao giờ thực sự đòi được gì.

Phát hiện đáng kinh ngạc nhất về hệ thống này đến từ nghiên cứu của GS. Lý Liên Giang (Lianjiang Li), công bố trên Comparative Politics và Modern China, dựa trên khảo sát hàng ngàn người đi khiếu kiện tại Bắc Kinh và nông thôn Trung Quốc. Ông gọi hiện tượng quan sát được là “niềm tin thứ bậc” (hierarchical trust) — và nó đảo ngược hoàn toàn logic thông thường.

Dũng Hoàng

Quả thật là “tín phỏng tử tuần hoàn” (信访死循环) — vòng lặp chết không lối thoát. Ngăn chặn không phải là cách giải quyết thật sự, mà chỉ làm cho uất ức bị càng bị nén căng hơn, nếu nguyên nhân gây ra oan sai không được xóa bỏ.

Nguyên nhân đằng sau chính sách năng lượng của các nước châu Á: Sinh thái hay lợi ích?

Minh Phương 

Châu Á là điểm đến của 84% lượng dầu thô và 87% các sản phẩm dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz. Việc Iran đóng cửa eo biển này đã khiến nhiều nước châu Á phải thay đổi ngay lập tức chính sách năng lượng để đáp ứng nguồn cung ứng phục vụ thị trường.  

Nghịch lý Trí tuệ Nhân tạo

Hoàng Quốc Dũng 

Suốt hàng nghìn năm, con người không ngừng phát minh ra công cụ để giảm bớt lao động chân tay. Từ bánh xe, đòn bẩy, máy hơi nước đến những dây chuyền sản xuất tự động, tất cả đều nhằm giúp con người đỡ vất vả, làm được nhiều việc hơn với ít sức lực hơn.

Nhưng giờ đây, với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), con người đã tiến thêm một bước kỳ lạ: phát minh ra công cụ để giảm bớt cả việc suy nghĩ.

Đây có lẽ là một trong những bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử phát triển của nhân loại. Và cũng có thể là một trong những nghịch lý đáng lo ngại nhất của tiến bộ khoa học.

Về vấn đề nhập cư, Hoa Kỳ không giống châu Âu, trừ khi quốc gia này tự lựa chọn trở nên như vậy

Ahmed Charai – The National Interest, November 9, 2026

Ba Sàm lược dịch

Truyền thống Hiến pháp của Hoa Kỳ là một thành trì chống lại sự phân mảnh xã hội, tình trạng vốn đang diễn ra tại châu Âu.

Cuộc khủng hoảng về sự hòa nhập tại châu Âu là một lời cảnh báo. Chủ nghĩa đa nguyên dựa trên hiến pháp vẫn là một trong những thế mạnh chiến lược lớn nhất của Hoa Kỳ. Bài học nguy hiểm nhất mà Hoa Kỳ có thể rút ra từ tình trạng bất ổn ở châu Âu chính là việc đánh đồng sự thất bại trong quá trình hội nhập với sự thất bại của chính chính sách nhập cư.

Đọc để sốc, hoặc để thức tỉnh?

Bùi Thị Thuý Anh 

Thầy MVT vừa tung ra một nhát dao găm vào chốn Thiền môn bằng bài thơ "Tu Hú". Nhưng tôi e rằng, sự thương hại của thầy dành cho bầy Chim Chích vẫn còn quá... bao dung!

Xin lỗi các vị tiến sĩ và các bậc trí giả, đã đến lúc chúng ta phải lột trần một sự thật tàn nhẫn hơn: Đây không phải là một vụ lừa đảo tâm linh. Đây là một cuộc đại hội hợp tác kinh doanh đức tin giữa kẻ lừa và người muốn được lừa!

Con Tu Hú quốc doanh livestream bán phước, đấu giá cọng cỏ khô kêu "lỗ chổng vó" – thực chất chỉ là kẻ thuận thiên thời. Còn bầy Chim Chích ngoài kia – đám đông cúng tiền tỷ để mua bảo hiểm cho lòng tham của chính mình – mới là những đồng phạm tích cực nhất!

Một bản phẫu thuật tâm thức gai góc, ngạo nghễ và đè bẹp mọi lối tư duy mòn cũ. Đọc để biết ngòi bút khi đã "xuất chiêu" thì sắc lạnh đến mức nào!

Em trai cựu Thủ tướng Nhà nước mafia Hungary bị bắt nghi vấn phạm tội buôn hàng trăm người Việt Nam để trục lợi

Nguyễn Quang A

Những tiết lộ cho thấy sự trớ trêu của chế độ Orbán – luôn lớn tiếng lên án sự nhập cư trái phép, nhưng trong thực tế thì để cho ông em làm đúng điều ngược lại một cách “hợp pháp”. 

Đừng nghe những tên độc tài nói, hãy xem những gì chúng và người thân của chúng làm!

Niềm tin như một hạ tầng: An ninh mạng và chính trị của khả năng chống chịu số

Lê Hồng Hiệp

Phần viết này đặt ra một câu hỏi vượt ra ngoài vấn đề “an ninh mạng của Việt Nam đã đủ tốt hay chưa” — một câu hỏi mà điểm số ngày càng được cải thiện nhanh chóng của Việt Nam trong Chỉ số An ninh mạng Toàn cầu phần nào đã trả lời theo hướng tích cực. Câu hỏi quan trọng hơn là liệu kiến trúc thể chế mà Việt Nam lựa chọn để xây dựng năng lực đó có tạo ra loại niềm tin số mà các nhà đầu tư, nhà cung cấp dịch vụ đám mây và các đối tác quốc tế thực sự tính đến trong các quyết định của họ hay không, hay nó chủ yếu tạo ra mức độ kiểm soát mà trên các bảng xếp hạng có thể trông giống như niềm tin.

Vì sao Mỹ gia hạn điều tra vi phạm sở hữu trí tuệ đối với Việt Nam?

BBC 

Việt Nam từ lâu bị cáo buộc là điểm trung chuyển hàng hóa Trung Quốc. 

Nước này từng phải chịu mức thuế 20% sau khi Tổng thống Donald Trump công bố chính sách thuế quan trong cái gọi là "Ngày Giải phóng" năm ngoái. 

Tuy nhiên, mức thuế này sau đó bị Tòa án Tối cao Mỹ bác bỏ. 

Sáng lập:

Nguyễn Huệ Chi - Phạm Toàn - Nguyễn Thế Hùng

Điều hành:

Nguyễn Huệ Chi [trước] - Phạm Xuân Yêm [nay]

Liên lạc: bauxitevn@gmail.com

boxitvn.online

boxitvn.blogspot.com

FB Bauxite Việt Nam


Bài đã đăng

Được tạo bởi Blogger.

Nhãn