Bauxite Việt Nam

Mai Phan Lợi 

Một tân sinh viên rời quê Ninh Bình lên Hà Nội nhập học chưa đầy hai tuần thì mất tích trong dòng nước ngập, và thi thể được tìm thấy tại miệng một cống thoát nước không nắp đậy. 

Vụ việc, xảy ra giữa tháng 9/2026 tại phường Đông Ngạc, đã thổi bùng một cuộc tranh luận trên mạng xã hội: đó là một "tai nạn không ai muốn", hay là hậu quả tất yếu của một chuỗi lơ là có thể quy trách nhiệm?

Đối sánh với một bản án dân sự vừa được tuyên tại Las Vegas: nơi một phụ nữ trượt ngã vì vũng nước trên sàn được bồi thường 15 triệu USD bài viết này đi tìm câu trả lời cho câu hỏi vì sao, trong những vụ việc tưởng như "rủi ro", pháp luật và tòa án ở nhiều nơi trên thế giới, kể cả Việt Nam, lại có xu hướng nghiêng về phía người bị hại.

Trần Công Nhật 

Lịch sử không cần chúng ta bảo vệ một nhân vật. Lịch sử cần chúng ta bảo vệ sự thật.

Thưa ông Phan Trung Can, đọc bài viết của ông về Gia Long – Nguyễn Phúc Ánh, tôi thấy có một vấn đề rất rõ: ông sử dụng nhiều sự kiện lịch sử có thật nhưng lại xâu chuỗi chúng theo một chiều để đi đến một kết luận đã được định sẵn: Tây Sơn là chính nghĩa, Quang Trung là người thống nhất đất nước, còn Nguyễn Phúc Ánh là kẻ phản quốc, bán nước và là nguồn cơn dẫn đến 100 năm Pháp thuộc. Tôi không có ý phủ nhận những sai lầm của Nguyễn Phúc Ánh. Ông từng cầu viện Xiêm, từng tìm kiếm sự hỗ trợ của người Pháp và sau khi chiến thắng Tây Sơn đã tiến hành những cuộc trả thù rất khốc liệt. Những điều đó đều có thể nghiên cứu, phê phán. Nhưng một nhân vật có sai lầm không có nghĩa mọi kết luận tiêu cực về nhân vật ấy đều tự động trở thành sự thật. Muốn tranh luận lịch sử thì phải phân biệt giữa sự kiện, cách giải thích sự kiện và phán xét đạo đức về sự kiện. Bài viết của ông nhiều lần nhập ba thứ đó làm một.

Ba Sàm & ChatGPT

Một thông tin chắc chắn đang gây choáng váng từ Trung Quốc, Nga, cho đến châu Âu: Sau nhiều tháng làm cả thế giới phải nín thở, thậm chí không ít bực dọc, phẫn nộ, dè bỉu trước tuyên bố rằng Mỹ cần phải có Greenland, có thể bằng cả giải pháp quân sự - Donald Trump cuối cùng đã đạt được một thỏa thuận với Đan Mạch và Greenland về an ninh trên hòn đảo Bắc Cực này.

Thú vị là Mỹ không sở hữu Greenland. Chủ quyền của Đan Mạch không thay đổi.

Nguyễn Ngọc Chu 

Sẽ còn nhiều điều phải bàn luận nữa về Dự án Điều chỉnh quy hoạch khu vực Hồ Gươm. Thật tiếc cho công sức của những người tham gia Dự án vì đã dồn không ít trí tuệ, thời gian và sức lao động cho một hướng đi sai lầm. Vai trò cá nhân của người đứng đầu vô cùng to lớn trong sự thành bại. Dù ai tài trợ thì cuối cùng cũng là nguồn lực của nhân dân.

Thái Hạo 

Mới đây khi TP.HCM tổ chức Lễ giỗ lần thứ 194 Đức Tả quân Lê Văn Duyệt tại Lăng Ông - Bà Chiểu, đám “chống lật sử” lại đăng đàn chửi bới thậm tệ. 

Đám này thậm ngu, không biết gì về lịch sử cả, chỉ mượn danh yêu nước để kích động chia rẽ, xuyên tạc lịch sử, làm mai một truyền thống, thổi bùng các tư tưởng cực đoan độc hại và gây hại cho tương lai của đất nước.

Thái Hạo 

Hầu hết các nhân vật của Nhân văn - Giai phẩm, những người từng bị coi là “phản động”, là “chống đảng”, bị đi cải tạo và trải qua mấy chục năm đày ải, cho đến bây giờ đều đã được “phục hồi danh dự”.

Đó cũng là một tín hiệu về sức mạnh của văn chương chân chính, không xu thời, không nịnh hót, quyết sống bằng sự chân thật và lòng tự trọng.

Việc chính quyền chính thức tôn vinh ông (đặt tên đường) là một tín hiệu đáng mừng, không phải cho ông (vì có lẽ một người như Hữu Loan không mấy quan tâm đến chuyện danh vọng), mà là cho hôm nay và ngày mai, về những bài học và sự tôn trọng dành cho tự do sáng tạo, tức cho sự kiến tạo những giá trị tinh thần đẹp đẽ mà bất kỳ xã hội và đất nước nào cũng luôn cần tới…

Thành Nguyễn 

Ngày 16 tháng 9 năm 2026, Trung Quốc chính thức đưa vào vận hành kênh đào Bình Lục ở Quảng Tây, nối hệ thống sông Tây Giang với vịnh Bắc Bộ, cho phép tàu 5.000 tấn đi thẳng từ nội địa ra biển qua cảng Khâm Châu. Truyền thông chính thống Bắc Kinh gọi đây là công trình thế kỷ, các báo phương Tây đưa tin cẩn trọng, còn ở Việt Nam đa số người đọc chỉ lướt qua như một bản tin hạ tầng khu vực. 

Nhưng, nếu hiểu về địa chính trị thì đây là một tin rất quan trọng, vì ảnh hưởng của con kênh này là rất lớn.

Ngô Thế Vinh 

Khi khoa học lần bước theo một chuỗi thảm hoạ từ băng đá trên ‘Nóc nhà Thế giới”

Ba tuần sau thảm họa Nepal -Tây Tạng ngày 26 tháng 8 năm 2026, bài viết này điểm lại những gì khoa học đã làm rõ và những câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ về chuỗi tai biến khởi đầu từ sườn bắc Langtang Lirung. Đây không phải tường thuật cứu nạn, mà là một tổng thuật khoa học - môi sinh với ba nhận định chính: Thứ nhất, đây không phải một trận Lũ do Hồ Băng Vỡ/GLOF điển hình, mà là chuỗi liên hoàn: sườn đá-băng sụp đổ → thác lở đá-băng → dòng bùn đá → lũ đậm đặc trầm tích; Thứ hai, khí hậu nóng lên, băng hà thoái lui và permafrost suy thoái tạo bối cảnh bất ổn lâu dài; nhưng những nghiên cứu mới cũng chỉ tới yếu tố cấu trúc địa chất và sự suy yếu của khối đá. Nguyên nhân trực tiếp của vụ sụp đổ vẫn chưa được xác định dứt khoát; Thứ ba, điều con người còn có thể chủ động là cảnh báo sớm và hợp tác xuyên biên giới, bởi nước lũ không cần sổ thônghành. Từ tín hiệu địa chấn lúc 08:37 giờ Nepal đến “ký ức địa hình”/landscape memory của trận GLOF năm 2025, bài viết của BS Ngô Thế Vinh cho thấy tai biến Himalaya không dừng lại trên Nóc Nhà Thế giới. Tính tương thuộc ấy cũng gợi một cái nhìn xuống Mekong và Đồng bằng Sông Cửu Long.

KS Phạm Phan Long - Chair, Viet Ecology Foundation

Mai Phan Lợi 

Giấc mơ dang dở về một “Google Maps cho nước dềnh đô thị”!

Khoảng cách giữa một ứng dụng ra mắt với đầy kỳ vọng truyền thông và một hệ thống thực sự đứng vững giữa cơn mưa lớn, như Google Maps đã làm được với giao thông, vẫn còn là khoảng cách của hạ tầng, dữ liệu và, trên hết, của việc thiết kế cho khả năng hỏng mà không sụp đổ.

Đinh Anh Thu Hương 

Khi dữ liệu cá nhân trở thành một loại tài sản. Khi quản lý nhà nước ngày càng dựa trên dữ liệu. Khi các chiến dịch làm sạch dữ liệu được triển khai ở quy mô lớn – thì việc bảo vệ những người bị đánh cắp danh tính cũng quan trọng không kém việc xử lý những người sử dụng danh tính đó để vi phạm pháp luật.

Vấn đề dường như không nằm ở một cá nhân nào, mà nằm ở một khoảng trống giữa các quy trình.

Khang Vu

Học giả khách mời tại Khoa Khoa học Chính trị, Đại học Boston College

"Myth and Misperception: Is Vietnam Trying to Escape China’s Orbit?", China Global South Project, 16/9/2026

Các nhà quan sát hiểu sai việc Hà Nội mở rộng quan hệ với Hoa Kỳ và phương Tây là hành động thoát khỏi quỹ đạo ảnh hưởng của Trung Quốc. Bài viết bác bỏ cách nhìn nhận này.

Anh Quoc 

Đấng cứu thế nằm trong chính mỗi con người, quyền năng của tạo hóa ban cho con người chính là trí tuệ, trí tuệ cho ta nhận biết và chọn được phương cách tiến lên.

Tôn giáo dẫn dắt tinh thần, nhưng tinh thần lại dẫn dắt bởi trí tuệ, trí tuệ chỉ có đất nảy sinh trên một nền giáo dục nhân bản. Và một xã hội phát triển thế nào để có một nền giáo dục hướng về con người, cho con người đấy mới là những bước chân vạn dặm cần tìm đến. 

Kali Hays - Phóng viên Công nghệ &  Faisal Islam - Biên tập viên Kinh tế

16 tháng 9 2026

Ông Jack Clark, một trong bảy nhà sáng lập của Anthropic

Trần Sơn Lâm 

Chuyện đang bàn ở Hồ Gươm không phải cái cổng. Là toà 15 tầng sau lưng báo Hà Nội Mới.

Trong tất cả những gì đồ án đề xuất, chiều cao là quyết định DUY NHẤT không sửa được. Lát đá sai thì bóc lên lát lại. Cây trồng sai thì trồng lại. Một khối 54 mét thì sẽ đứng đó mãi mãi.

Anh Tai Ho 

Ta có ước mong cho những công trình Tượng đài xây ở đất nước ta khi biết về Đài tưởng niệm này?

Bauxite Việt Nam

Ý tưởng thiết kế bắt nguồn từ những bức ảnh chụp sinh viên Budapest khoác tay nhau tuần hành ngày 23/10/1956. Bởi vậy, các cột thép không đại diện cho những nhân vật lãnh đạo được đặt trên bệ cao. Chúng tượng trưng cho người dân bình thường: sinh viên, công nhân, nhà báo, binh sĩ và những người đã bước ra khỏi đám đông để đòi tự do.

Lê Hồng Hiệp

Bài viết được đặt trong một khái niệm rộng hơn đang ngày càng được sử dụng trong kinh tế học di cư và nghiên cứu chính sách so sánh: năng lực cạnh tranh nhân tài (talent competitiveness). Theo cách tiếp cận này, khả năng thu hút người nước ngoài có trình độ và năng suất cao tự thân đã là một lợi thế cạnh tranh quốc gia, tương tự như thị trường vốn hay cơ sở hạ tầng, và là điều mà chính phủ có thể chủ động vun đắp thay vì chỉ coi là hệ quả của chính sách nhập cư nói chung. William Kerr, trong công trình tổng hợp về tính di động của nhân tài toàn cầu, đã chỉ ra động lực cốt lõi của hiện tượng này: lao động có kỹ năng cao tập trung phần lớn vào một số ít nền kinh tế trung tâm, và các công cụ mà chính phủ sử dụng để cạnh tranh thu hút nhóm nhân lực này – từ thị thực, chế độ thuế, tài trợ nghiên cứu đến chất lượng sống – vận hành như một hệ thống thống nhất chứ không phải những đòn bẩy riêng lẻ.

Thái Hạo 

Tình trạng loạn thu, loạn chi, cửa quyền, đấu tố, trù dập cấp dưới vốn đã trở thành một thứ “văn hóa” trong các cơ quan trường học. Việc cô Bình có bị xử tù hay không, cơ bản không thay đổi được tình trạng chung trên cả nước, nếu không có một sự thay đổi mang tính hệ thống trong tổ chức và vận hành.

Anh Quốc 

Xuất khẩu hải sản đánh bắt của Việt Nam năm 2022 là 3,2 tỷ đô la, tạo ra công ăn việc làm cho 4 triệu lao động, đóng góp cho nền kinh tế khá lớn, tuy vậy vẫn chưa xứng tầm của một quốc gia có biển.

Tiến sĩ Đinh Hoàng Thắng

Cựu Đại sứ; Nghiên cứu viên của Caux Round Table

Phần 1

Kỳ 2 – Phần 2 

Phần I đã nhìn lại lịch sử Việt Nam qua những chu kỳ thử thách, thích nghi và khôi phục chủ quyền. Phần II này sẽ đi sâu hơn vào những năng lực đã làm nên sức sống bên dưới các chu kỳ ấy. Điều gì giúp người Việt nhiều lần co lại mà không tan rã, tiếp nhận ảnh hưởng bên ngoài mà không hoàn toàn đánh mất mình, phân tán khi hiểm nguy rồi lại hội tụ khi thời cơ trở lại?

Nhưng những câu hỏi khó hơn lại bắt đầu chính từ đó.

Phạm Phan Long

Tháng 9, 2026

Lời giới thiệu

Chúng ta đang bị nhấn chìm dưới dòng thác thông tin về hiểm họa của AI đối với nhân loại — phần lớn đầy thuật ngữ chuyên môn mà người ngoài ngành khó lòng hiểu nổi. Tôi từng hoang mang, tự hỏi liệu mình có đang bị bỏ lại phía sau một thế giới mà AI đang dần chiếm lĩnh. Để hiểu rõ, tôi đã đọc các nguồn tin ấy và từng bước đặt câu hỏi với Claude, một dịch vụ AI, yêu cầu giải thích đi giải thích lại cho tới khi người ngoài như tôi có thể nắm được vấn đề. Quá trình này khá vất vả, vì phải phá vòng an toàn bước vào vùng đất lạ, nên tôi ghi lại hành trình để chia sẻ cùng các bạn.

Điều thôi thúc tôi viết bài này là những dòng tin dồn dập chỉ trong tuần đầu tháng 9/2026. Ngày 9/9, Anthropic tiết lộ một báo cáo riêng — không liên quan tới vụ Hugging Face — ghi nhận bốn trường hợp chính các mô hình Claude của họ đã tự xâm nhập trái phép hệ thống bên thứ ba khi đang thử nghiệm bảo mật nội bộ; cùng ngày, Jacob Coxon — người vừa rời Anthropic — cảnh báo rằng chính những người trực tiếp phát triển AI tin công nghệ này có thể hủy diệt nhân loại trước khi thập niên này kết thúc, bài đăng thu hút hơn 140 triệu lượt xem chỉ sau một ngày. Ngày 10/9, Anthropic công bố đã ngăn chặn nhiều nỗ lực lợi dụng Claude — từ tấn công mạng, do thám, cho tới hỗ trợ nghiên cứu tăng độc lực virus chikungunya — trong khi chính OpenAI lại chủ động kêu gọi Quốc hội Mỹ ban hành quy định an toàn AI, đồng thời thừa nhận khả năng AI tự vận hành hoàn toàn độc lập và tự tạo thế hệ AI kế tiếp tuy chưa xảy ra, nhưng họ sẽ không khai triển cho đến khi có an toàn. Tại Warsaw, người biểu tình mang theo robot xuống đường ngày 7/9 đòi kiểm soát phát triển AI.

Đây không còn là những cảnh báo rời rạc. Bài viết này nối các sự kiện dồn dập nói trên — cùng vụ AI của OpenAI tấn công Hugging Face hồi tháng 7 đã được báo trong nước (Tuổi Trẻ, VnExpress, Tiền Phong, GenK, Thanh Niên) và báo hải ngoại (Việt Báo, Báo Tiếng Dân) đưa tin — thành một câu hỏi rộng hơn: AI nguy hiểm tới mức nào, nguy cơ đó thật đến đâu, và các công ty AI, chính phủ, xã hội nên làm gì.