Bauxite Việt Nam

PGS. Vương Xuân Tình

Tiếp theo việc Viện Nghiên cứu và Quản lý Kinh tế TW (CIEM), một viện nghiên cứu có nhiều năm đóng góp cho chiến lược và chính sách kinh tế của Việt Nam từ thời trước “Đổi mới” được chuyển về bên đảng (và nằm dưới ban Chiến lược và Chính sách TW) thì tới hai viện hàn lâm khoa học quốc gia, có thể coi là hai tổ chức nghiên cứu khoa học lớn nhất Việt Nam, cũng được chuyển về do đảng quản lý.

Mô hình này quả là có một không hai. Ngay ở TQ có mô hình nhất thể hoá cao độ thì Viện Khoa học TQ và Viện KHXH TQ cũng thuộc Quốc vụ viện (tức chính phủ) chứ ko thuộc về bên đảng.

Mình hiểu là có lẽ lãnh đạo bên đảng muốn có sự tham vấn chặt chẽ hơn về các chiến lược, chính sách KHCN và KHXH cho Việt Nam trong kỷ nguyên vươn mình, nhưng dường như cách làm này không giống ai, chưa từng có (thậm chí cả ở Liên Xô cũ) và có thể ảnh hưởng đến tính độc lập trong nghiên cứu và có thể là cả vị thế của các nhà nghiên cứu trong môi trường quốc tế.

Ba thách thức mà PGS. Vương Xuân Tình ở VIện Hàn lâm KHXH Việt Nam nêu ra đều rất hợp lý.

Hoang Vu Linh

PGS Tinh Vuong Xuan nói rất chuẩn! Nếu chuyển đổi mà không bảo vệ quyền tự chủ viện nghiên cứu thì năng lực khoa học sẽ yếu đi, chưa kể áp lực về định hướng tư tưởng, tính phản biện và độc lập khoa học. Nếu bị nhìn nhận là “cơ quan nghiên cứu mang tính chính trị cao”, có thể khó tham gia các mạng lưới nghiên cứu độc lập quốc tế. Đảng đã có Học viện CTQGHCM với các Viện nghiên cứu tương đương với Viện Hàn lâm KHXH rồi mà vẫn muốn có thêm các Viện Hàn lâm nhỉ?

Tran Minh Hang

Thái Hạo

 Dạ Ngân

Đúng, chương trình phải bắt buộc hs đọc sách mới làm bài luận được. Vậy, đồng thời môn Văn, môn Sử, môn biện luận (hoạt động tổ, viết bài luận và tập nói trước đám đông...),phải mang tinh thần khai phóng.

Tô Văn Trường

Câu nói nổi tiếng của Charlie Munger, chuyên gia hàng đầu về đầu tư tài chính, chứng khoán: “Smart men go broke three ways: Liquor, Ladies and Leverage” – Ông nhấn mạnh rằng ngay cả người thông minh cũng có thể thất bại nếu thiếu kỷ luật. Rượu chè và cảm xúc dễ làm suy giảm lý trí, nhưng nguy hiểm nhất là đòn bẩy tài chính vì nó khuếch đại sai lầm. Thành công bền vững phụ thuộc vào khả năng kiểm soát bản thân và quản trị rủi ro.

Tô Văn Trường

Câu chuyện rác thải ở đô thị không còn đơn thuần là vấn đề kỹ thuật hay quản lý, mà là biểu hiện của một khoảng trống sâu hơn – khoảng trống về ý thức và cách vận hành xã hội trong không gian chung.

 

Hoàng Trường

Hội nghị Trung ương 2 khóa XIV không chỉ là nơi bàn về nhân sự hay kế hoạch phát triển, mà thực chất là không gian định hình lại cách tiếp cận chiến lược của Việt Nam trong một môi trường địa-chính trị đang tái cấu trúc một cách bất thường.

Ông Tô Lâm, Tổng Bí thư ĐCSVN, phát biểu tại buổi khai mạc Hội nghị Trung ương lần thứ 2 khóa XIV. Photo: Soha

Thái Hạo

Nếu muốn thực lòng chấn hưng nền quốc học của đất nước, sẽ phải có một cuộc cách mạng toàn diện và sâu sắc, chứ không thể tiếp tục vá víu nữa. Cuộc cách mạng ấy không thể chỉ dừng ở chương trình và sách giáo khoa, mà căn cơ hơn phải là một hệ thống: triết lý giáo dục, đầu tư công, đào tạo đội ngũ, tổ chức - quản lý…

Một cựu hiệu trưởng của trường THCS Ba Đình vừa bị kết án 3 năm tù vì thu tiền học thêm vượt quy định (cụ thể: thu 15k/tiết trong khi quy định là 7-9k/tiết). Vụ việc xảy ra từ năm 2013, với tổng số tiền thu vượt là 1 tỉ đồng (chi cho giáo viên đứng lớp 70%, 30% còn lại chi cho quản lý và cơ sở vật chất).

Tòa cũng nhận định đại loại rằng vị hiệu trưởng này không vụ lợi về vật chất, nhưng “quy định là quy định”! Cũng được biết, vụ án này diễn ra là bởi có 1 giáo viên trong trường đã đứng ra tố cáo.

Không đi sâu vào các tình tiết của vụ án để nhận định về tính đúng sai của bản án, ở đây tôi chỉ nhân tiện mà nghĩ về một số vấn đề có liên quan xa gần.

Hình thứ nhất là sĩ số lớp học ở trường tiểu học Dịch Vọng (Hà Nội): 66 em/lớp! Sáng nay tôi vừa nói chuyện với một cháu bé học lớp 8 ở nông thôn. Trước đây cháu không đi học thêm, nhưng mấy tháng nay cũng đã buộc phải “xuống đường” hòa vào dòng người đến các lớp và trung tâm dạy thêm. Cháu nói, đi học thêm dễ hiểu hơn. Tôi hỏi vì sao; cháu trả lời là lớp học thêm ít học sinh, thầy chỉ tận nơi cho từng bạn làm toán, còn lớp ở trường thì đông, cô phải dạy nhanh để kịp bài, nên cháu không hiểu gì cả. Trước khi đi học thêm, điểm toán của cháu là dưới 5, nhưng sau một thời gian học thêm, điểm đã lên được 7. Lưu ý, cháu không học thêm với giáo viên trong trường.

Chắc chúng ta đã thấy phần nào vấn đề. Hiện tại Việt Nam đang có 2 hệ thống giáo dục chạy song song với nhau; hệ thống đầu (chính khóa) nghiêng về “thủ tục”, hệ thống sau (học thêm) giải quyết vấn đề chất lượng. Cả 2 cùng bổ sung cho nhau, không thể thiếu một.

Hơn thế, ở hệ thống sau, thậm chí cùng 1 môn học nhưng mỗi học sinh phải học thêm nhiều người, trong đó với thầy cô chinh khóa là để “đảm bảo an toàn”, còn với (các) giáo viên ngoài là để lấy kiến thức. Mà khốn nỗi, những “kiến thức” ấy sẽ quyết định việc các em có được đi học tiếp hay sẽ bị loại trong một kỳ thi có tính cạnh tranh loại đi khoảng 50%.

Với tình trạng thiếu thốn cơ sở vật chất trường lớp và sự quá tải trầm trọng như đã và đang, thì phải thẳng thắn nhìn nhận rằng, học thêm không phải chỉ là một “quốc nạn”, mà công bằng thì đó còn là một “giải pháp”.

Anh không thể cấm dạy thêm, vì có cấm thì phụ huynh-học sinh cũng sẽ tìm mọi cách để đi học. Dạy thêm học thêm không phải là vấn đề biệt lập, nó nằm trong cả một hệ thống chằng chịt mà nếu một chính sách ban ra (như TT 29) không nằm trong một thay đổi đồng bộ thì tất yếu dẫn tới hệ quả.

Vì thu 15k/tiết mà hiệu trưởng đã phải đi tù 3 năm, vậy hãy nhìn vào thực tế để xem từ sau khi TT29 ra đời đến nay, phụ huynh đã tốn gấp mấy lần tiền cho con đi học thêm so với trước đó? Chúng ta có một nền giáo dục quá tải về nội dung, lạc hậu về phương pháp, thiếu thốn trường lớp và tiền bạc, yếu kém về quản lý, dẫn đến phải chạy một chương trình dạy thêm học thêm song song như một tất yếu. Không giải quyết những “tồn tại” ấy, thì liệu mọi biện pháp hành chính đối với vấn nạn này có giải quyết được gì không?

Là một người phản đối và bất bình sâu sắc với dạy thêm học thêm như cái cách nó đã và đang diễn ra, nhưng bên cạnh sự hư hỏng của những người làm giáo dục đã dẫn đến những tiêu cực, tôi hiểu các nguyên nhân căn bản và luôn đòi hỏi một sự thay đổi từ gốc rễ, chứ không phải  chỉ dừng lại ở các biện pháp ngoài da và giả dối.

Vị hiệu trưởng này bị kết án bởi “cáo buộc tội lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ”. Vậy xin hỏi những cái “đơn đăng ký học thêm tự nguyện” được in sẵn và phải ký thì có phải là “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” không? Những vụ chèn lịch học thêm vào thời khóa biểu chính khóa thì là gì? Những trò cho tan học lúc nửa chiều để đẩy học sinh vào cảnh buộc phải đăng ký các câu lạc bộ này nọ thì là gì? Rồi mua bán quần áo đồng phục, dùng hội phụ huynh để thu đủ thứ tiền thì là gì? Những khoản tiền “tự nguyện bắt buộc” mà năm nào cũng đến hẹn lại lên trên khắp cả nước, chúng là gì? V.v và v.v. Sẽ được mấy hiệu trưởng thoát án tù do không “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” nếu chiếu theo tất cả các quy định hiện hành?

Và nếu có bắt hết những hiệu trưởng đã và đang “lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ” ấy thì có gì đảm bảo rằng người mới lên thay sẽ không lặp lại những tội ấy, nếu không có một sự thay đổi từ nền móng và mang tính hệ thống? Trong khi ký bỏ tù vị hiệu trưởng kia, hệ thống nhà nước cũng nên đặt tay lên trán để ngẫm về trách nhiệm của mình trong việc cải thiện một nền giáo dục đang có quá nhiều bệnh tật nhưng vốn luôn gắn với khẩu hiệu “quốc sách”.

Song song với các biện pháp trước mắt và tức thời để giảm thiểu tiêu cực trong giáo dục, thì (biết là khó, “khó hơn lên trời” với tình trạng hiện nay) nhưng nếu muốn thực lòng chấn hưng nền quốc học của đất nước, sẽ phải có một cuộc cách mạng toàn diện và sâu sắc, chứ không thể tiếp tục vá víu nữa. Cuộc cách mạng ấy không thể chỉ dừng ở chương trình và sách giáo khoa, mà căn cơ hơn phải là một hệ thống: triết lý giáo dục, đầu tư công, đào tạo đội ngũ, tổ chức - quản lý…

T.H.

Tác giả gửi BVN

Tô Văn Trường

Hiệu quả quản trị, xét đến cùng, không nằm ở việc quyền lực được gom lại bao nhiêu, mà nằm ở chỗ quyền lực đó có được kiểm soát, cân bằng và vận hành phù hợp với đặc thù của từng lĩnh vực hay không. Một hệ thống biết lắng nghe phản biện, chấp nhận sự khác biệt và tôn trọng quy luật của tri thức mới là hệ thống có khả năng đi xa.

Nguyễn Ngọc Chu

Tran NamAnh

Một bài viết quá tâm huyết và giàu trí tuệ. Đọc xong thấy rõ đây không chỉ là chuyện của riêng VAST, mà là câu chuyện về khát vọng khoa học quốc gia của Việt Nam trong nhiều thập niên tới.

Tác giả đã chỉ ra rất thuyết phục rằng một quốc gia muốn đi xa không thể thiếu một thiết chế đủ mạnh để làm “nhạc trưởng” cho các bài toán lớn, dài hạn và liên ngành.

Điều tôi tâm đắc nhất là luận điểm: cải cách không thể chỉ đi bằng mệnh lệnh hành chính, mà phải đi từ tri thức nội sinh của chính các nhà khoa học đang ở trong hệ thống. Đây có lẽ là thông điệp quan trọng nhất để tránh những sai lầm mang tính hệ thống. Xin cảm ơn TS Nguyen Ngoc Chu!

Hong Son Pham

Một trong những câu nói quan trọng nhất của TBT, và cũng là người đầu tiên dám nói điều này trong hàng ngũ các lãnh đạo cao nhất đất nước: THỂ CHẾ LÀ ĐIỂM NGHẼN CỦA MỌI ĐIỂM NGHẼN!!!

Vậy xin hỏi TS Nguyen Ngoc Chu và tất cả những ai quan tâm: việc sáp nhập 2 viện hàn Lâm vào TWĐ có ảnh hưởng như thế nào đến việc tháo gỡ điểm nghẽn Thể chế???

岸田文雄

Trong bản hòa tấu của một xã hội đang hướng tới “kỷ nguyên vươn mình”, điều đáng lo không nằm ở việc dàn nhạc thiếu người chơi, mà ở chỗ những âm thanh quan trọng nhất lại không được nhạc trưởng lắng nghe. Khi tiếng nói của giới trí thức trở nên mờ nhạt, lạc điệu thì khả năng phản biện vốn là yếu tố giữ cho bản hòa tấu cân bằng, đúng nhịp cũng dần dần có nguy cơ lệch pha.

Phản biện không phải là sự đối lập, mà là cơ chế tự điều chỉnh. Khi cơ chế đó không còn vận hành như thông lệ, quy luật thông thường, đầy đủ các yếu tố thành phần xã hội thì các quyết định dễ rơi vào trạng thái một chiều. Trong hoàn cảnh ấy, ngay cả những lĩnh vực đòi hỏi sự chuẩn mực cao như luật pháp cũng có nguy cơ bị áp đặt theo hướng chủ quan, áp đặt, thiếu linh hoạt, thiếu đối thoại.

Người nhạc trưởng vẫn điều khiển dàn nhạc với cây đũa thần mang tên an ninh, ổn định xã hội, nhịp điệu vẫn được giữ vững, nhưng nếu thiếu đi sự tham gia thực chất của những “nhạc công/nhà khoa học, trí thức‘’ mang tư duy độc lập, bản nhạc sẽ dần mất đi chiều sâu. Nó có thể trật tự, có thể đồng đều, nhưng khó đạt tới sự hài hòa đúng nghĩa – nơi mỗi âm thanh đều có giá trị và đóng góp vào tổng thể.

Một xã hội muốn phát triển bền vững không chỉ cần sự điều phối, chỉ đạo, mà còn cần khả năng lắng nghe. Khi tiếng nói trí thức được tôn trọng, phản biện được tiếp nhận, thì bản nhạc chung mới thực sự có sức sống và sự hòa hợp trong không gian xã hội mở.

Khi đó không gian của trí thức sáng tạo và học thuật không chỉ vang lên như một tiếng vọng đồng nhất của quyền lực, mà nó vang lên như là một tập hợp của các âm hưởng tích cực trong xã hội để dẫn dắt và phát huy hết nội lực cho sự phát triển theo kịp thời đại, và bắt nhịp kịp theo kỷ nguyên vươn mình.

Với các cơ quan nghiên cứu chính sách, việc chuyển thành đơn vị trực thuộc Trung ương Đảng có thể được lý giải trong logic tổ chức chung. Nhưng với Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST – Vietnam Academy of Science and Technology) – một cơ quan nghiên cứu khoa học hàng đầu quốc gia, có vị thế ngang bộ và trực thuộc Chính phủ thì việc chuyển sang đơn vị sự nghiệp trực thuộc Trung ương Đảng không chỉ là thay đổi về vị trí hành chính, mà còn đặt ra những câu hỏi căn bản về chức năng, phạm vi hoạt động và vai trò thực chất của Viện trong giai đoạn tới.

Đây không còn là vấn đề điều chỉnh cơ cấu, mà là một bước ngoặt xác định lại vị thế của VAST: tiếp tục là một trụ cột không thể thay thế của hệ thống khoa học quốc gia, hay dần bị phân rã và hòa vào các cấu trúc khác. Nói cách khác, phía trước không chỉ là thách thức cải tổ, mà là phép thử trực tiếp đối với lý do tồn tại của VAST.

Ở một bình diện rộng hơn, bài toán VAST thực chất là phép thử đối với cách Nhà nước nhìn nhận vai trò của khoa học và công nghệ trong chiến lược phát triển quốc gia, cũng như mức độ sẵn sàng tập trung nguồn lực để theo đuổi các mục tiêu tầm quốc tế và rút ngắn khoảng cách với các quốc gia tiên tiến.

Muốn xác định mô hình phát triển của VAST trong thời gian tới, cần đặt nó trong so sánh với các mô hình tiền thân và tương đồng, bao gồm Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (USSR Academy of Sciences), Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) và Viện Hàn lâm Khoa học Nga (RAS), đồng thời đối chiếu với các hệ thống nghiên cứu tiên tiến như Hoa Kỳ.

1. Mô hình Viện Hàn lâm khoa học Liên Xô

Mô hình Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô (USSR Academy of Sciences) là một thiết chế rất đặc thù: tách tương đối khỏi đại học, tập trung các viện nghiên cứu chuyên ngành, được nhà nước tài trợ trực tiếp và định hướng nhiệm vụ (đặc biệt là khoa học cơ bản + công nghệ chiến lược). Sau 1991, mô hình này không biến mất hoàn toàn mà biến dạng theo từng quốc gia.

Mô hình Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô có những điểm mạnh nổi bật. Trước hết là khả năng tập trung nguồn lực lớn, ổn định từ nhà nước, cho phép triển khai các chương trình nghiên cứu dài hạn và quy mô quốc gia. Hệ thống viện nghiên cứu tách khỏi đại học giúp hình thành các trường phái khoa học sâu, đặc biệt trong toán học, vật lý và khoa học vật liệu. Nhờ đó, Liên Xô đạt nhiều thành tựu khoa học cơ bản có tầm ảnh hưởng toàn cầu.

Trong quốc phòng và vũ trụ, mô hình này chứng minh hiệu quả rõ rệt. Liên Xô là nước đầu tiên phóng vệ tinh nhân tạo Sputnik (1957) và đưa con người đầu tiên, Yuri Gagarin, vào vũ trụ (1961). Các viện nghiên cứu đóng vai trò nòng cốt trong phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa (ICBM), tàu vũ trụ Soyuz – vẫn được sử dụng đến nay, và trạm không gian Mir – tiền thân của các trạm không gian hiện đại. Trong lĩnh vực quân sự, họ phát triển thành công công nghệ radar, hệ thống phòng không, và đạt tiến bộ lớn trong công nghệ hạt nhân.

Tuy nhiên, mô hình này cũng bộc lộ nhiều nhược điểm. Sự tách rời giữa nghiên cứu và đào tạo làm suy yếu dòng chảy nhân lực trẻ, giảm tính năng động. Cơ chế quản lý hành chính, kế hoạch hóa cứng nhắc khiến phân bổ nguồn lực kém linh hoạt, khó thích ứng với các hướng nghiên cứu mới. Liên kết với doanh nghiệp và thương mại hóa kết quả yếu, dẫn đến khoảng cách xa giữa khoa học và ứng dụng. Ngoài ra, môi trường cạnh tranh hạn chế và phụ thuộc ngân sách nhà nước khiến hiệu quả tổng thể không đồng đều, dễ trì trệ khi bối cảnh kinh tế thay đổi.

2. Mô hình Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc

Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc (CAS) trực thuộc Chính phủ Trung Quốc. Sau khi Liên Xô tan rã (1991), Trung Quốc không sao chép nguyên trạng mô hình viện hàn lâm kiểu Xô viết mà tiến hành một loạt cải cách sâu rộng để thích ứng với kinh tế thị trường và cạnh tranh công nghệ toàn cầu. Viện Hàn lâm Khoa học Trung Quốc trở thành trung tâm của quá trình này.

Cải cách hệ thống

Từ thập niên 1990, CAS đã tiến hành nhiều cải cách. Chương trình “Knowledge Innovation Program” (1998–2010) là bước ngoặt: CAS tái cấu trúc mạnh, giảm số viện kém hiệu quả, tập trung vào các lĩnh vực chiến lược như CNTT, vật liệu, năng lượng, sinh học và không gian. Hệ thống tài trợ chuyển từ cấp phát bình quân sang cạnh tranh theo dự án, gắn với đánh giá đầu ra. CAS cũng mở rộng hợp tác quốc tế, thu hút nhân tài thông qua các chương trình như “Hundred Talents Program”.

Một cải cách quan trọng khác là tích hợp nghiên cứu với đào tạo. University of Chinese Academy of Sciences (UCAS) hiện có hàng chục nghìn nghiên cứu sinh (ước tính hơn 50.000), trở thành một trong những cơ sở đào tạo sau đại học lớn nhất thế giới, khắc phục điểm yếu tách rời nghiên cứu – đào tạo của mô hình Liên Xô.

Quy mô và nguồn lực hiện tại

CAS hiện có hơn 100 viện nghiên cứu, khoảng 60.000–70.000 nhân sự (trong đó hàng chục nghìn nhà khoa học), cùng mạng lưới phòng thí nghiệm quốc gia và cơ sở hạ tầng lớn (synchrotron, kính thiên văn FAST, siêu máy tính…).

Về tài chính, tổng chi Nghiên cứu và Phát triển (R&D) của Trung Quốc đã tăng rất nhanh: Năm 2000: khoảng 90 tỷ USD; Năm 2010: khoảng 300 tỷ USD; Năm 2023–2024: khoảng 450–500 tỷ USD/năm, tương đương khoảng 2,4–2,6% GDP

Mỹ hiện chi khoảng 700–800 tỷ USD/năm cho R&D (khoảng 3,4–3,6% GDP). Như vậy, Trung Quốc đã đạt khoảng 60–70% quy mô chi tiêu R&D của Mỹ, và là nước đứng thứ hai toàn cầu.

Riêng CAS nhận ngân sách rất lớn từ trung ương, ước tính nhiều chục tỷ USD mỗi năm, đóng vai trò “xương sống” của nghiên cứu công lập Trung Quốc.

Công bố khoa học

Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu thế giới về số lượng công bố khoa học. Theo các cơ sở dữ liệu quốc tế, Trung Quốc chiếm khoảng 25–30% tổng số bài báo khoa học toàn cầu, vượt Mỹ (khoảng 15–20%). Tuy nhiên, về chất lượng (trích dẫn cao, Nobel, đột phá nền tảng), Mỹ vẫn dẫn trước.

CAS là một trong những tổ chức có số lượng công bố lớn nhất thế giới. Nhiều viện thuộc CAS thường xuyên nằm trong top toàn cầu về số bài báo trong các lĩnh vực như vật liệu, hóa học, khoa học trái đất.

Thành tựu tiêu biểu

Nhờ tập trung nguồn lực cho các bài toán chiến lược lơn, CAS đã đóng góp vào thành công lớn của Trung Quốc trong nhiều lĩnh vực.

Về Vũ trụ nổi bật là các thành tựu:

Trạm không gian Thiên Cung (Tiangong) – hoàn thiện năm 2022, vận hành độc lập; Chương trình Mặt Trăng Chang’e: hạ cánh phía xa Mặt Trăng (Chang’e-4), mang mẫu về Trái Đất (Chang’e-5); Sứ mệnh Sao Hỏa Tianwen-1 (2021): đưa tàu quỹ đạo, đổ bộ và xe tự hành hoạt động thành công – kỳ tích mà rất ít quốc gia đạt được.

Về Khoa học lớn (big science): Kính thiên văn vô tuyến FAST (500 m) – lớn nhất thế giới; Các siêu máy tính như Sunway TaihuLight, từng đứng top thế giới.

Về Công nghệ cao: 5G: Trung Quốc triển khai mạng lớn nhất thế giới, với hàng triệu trạm phát; AI: số lượng bài báo và ứng dụng tăng nhanh, cạnh tranh trực tiếp với Mỹ; Lượng tử: máy tính lượng tử Jiuzhang, truyền thông lượng tử qua vệ tinh Micius; Năng lượng tái tạo: dẫn đầu thế giới về công suất điện mặt trời và gió.

Về Quốc phòng: Phát triển tên lửa siêu vượt âm, hệ thống phòng không tiên tiến; Tích hợp nghiên cứu cơ bản (CAS) với công nghiệp quốc phòng tạo chuỗi đổi mới tương đối khép kín.

Cạnh tranh với Hoa Kỳ

Trung Quốc đã thu hẹp khoảng cách đáng kể với Mỹ ở nhiều chỉ số: Quy mô R&D: khoảng 60–70% Mỹ; Số công bố: vượt Mỹ; Bằng sáng chế: Trung Quốc dẫn đầu về số lượng đăng ký hàng năm

Tuy nhiên, Mỹ vẫn giữ ưu thế ở: Các đột phá nền tảng (AI lõi, chip tiên tiến, sinh học); Hệ sinh thái đại học – doanh nghiệp – quỹ đầu tư; Số giải Nobel và ảnh hưởng khoa học dài hạn

Nếu duy trì tốc độ hiện tại, Trung Quốc có thể tiệm cận Mỹ về tổng thể quy mô khoa học – công nghệ, thậm chí dẫn đầu ở một số lĩnh vực ứng dụng và kỹ thuật. Tuy nhiên, để vượt Mỹ một cách toàn diện, là bài toán vô cùng khó.

Mô hình viện hàn lâm Trung Quốc sau cải cách đã chuyển từ “bản sao Liên Xô” sang một hệ thống quy mô lớn, linh hoạt hơn và gắn với thị trường. Nó đã tạo ra bước nhảy vọt về năng lực khoa học – công nghệ, đưa Trung Quốc trở thành đối thủ thực sự của Hoa Kỳ, dù vẫn còn khoảng cách ở chiều sâu sáng tạo và các đột phá nền tảng.

Có thể nhận định rằng, nếu không có CAS làm trụ cột, Trung Quốc khó có thể triển khai hiệu quả các chương trình công nghệ mũi nhọn quy mô quốc gia. Hệ thống đại học, dù đã phát triển nhanh, vẫn thiên về đào tạo và nghiên cứu phân tán, khó đảm đương các dự án dài hạn, rủi ro cao và cần tích hợp đa ngành như vũ trụ, hạt nhân hay AI. CAS cung cấp năng lực tổ chức, hạ tầng lớn và cơ chế huy động nguồn lực tập trung mà đại học đơn lẻ khó thay thế. Chính vai trò “nhạc trưởng” này giúp Trung Quốc phối hợp nghiên cứu cơ bản với ứng dụng chiến lược, tạo lợi thế trong cạnh tranh công nghệ với Hoa Kỳ.

3. Mô hình Viện Hàn lâm khoa học Liên bang Nga

Sau khi Liên Xô tan rã năm 1991, Viện Hàn lâm Khoa học Nga (RAS) bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, từ một hệ thống khoa học hùng mạnh, được nhà nước bao cấp toàn diện, sang một cấu trúc thích nghi với nền kinh tế thị trường, nguồn lực hạn chế và môi trường quốc tế biến động. Nếu nhìn tổng thể, RAS sau 1991 là một hệ thống “giữ được chiều sâu nhưng mất quy mô”, với những thành tựu đáng kể nhưng cũng đối mặt nhiều thách thức mang tính cấu trúc.

Di sản khoa học Liên Xô

RAS vẫn duy trì được phần cốt lõi của khoa học Xô viết: đội ngũ khoa học gia trình độ cao, các trường phái nghiên cứu mạnh, và mạng lưới viện nghiên cứu rộng khắp. Những trung tâm như Moscow, St. Petersburg và đặc biệt là Novosibirsk (Akademgorodok) tiếp tục là các cực khoa học quan trọng. Nga vẫn giữ vị thế đáng kể trong toán học, vật lý lý thuyết, khoa học hạt nhân, không gian và một số lĩnh vực quốc phòng.

Trong các ngành như toán học và vật lý, Nga vẫn có ảnh hưởng học thuật lớn, với nhiều công trình nền tảng và các nhà khoa học đạt giải thưởng quốc tế danh giá. Đây là phần “chiều sâu” mà ngay cả khi quy mô suy giảm, Nga vẫn duy trì được.

Cải thiện sau cải cách

So với thời Liên Xô, hệ thống khoa học Nga trở nên mở hơn. Hợp tác quốc tế gia tăng, đặc biệt trong những năm 2000–2010, với sự tham gia vào các dự án chung với châu Âu và Mỹ. Một số viện nghiên cứu trở nên linh hoạt hơn trong việc tìm kiếm tài trợ, tham gia các mạng lưới khoa học toàn cầu.

Nga cũng từng bước cải tiến cơ chế đánh giá khoa học, chuyển sang sử dụng các chỉ số quốc tế như công bố trên tạp chí ISI/Scopus, số trích dẫn… Điều này góp phần nâng cao tính minh bạch và hội nhập, dù hiệu quả còn hạn chế.

Suy giảm lớn về tài chính và nhân lực

Tuy nhiên, cú sốc lớn nhất diễn ra trong thập niên 1990. Ngân sách khoa học sụt giảm nghiêm trọng khiến nhiều viện nghiên cứu hoạt động cầm chừng, cơ sở vật chất xuống cấp, nhiều dự án bị dừng lại.

Về tài chính, hiện nay tổng chi R&D của Nga chỉ khoảng 30–40 tỷ USD/năm, tương đương 1–1,2% GDP. Nga chỉ bằng khoảng 5% Mỹ (700–800 tỷ USD, khoảng 3,5% GDP) và dưới 10% Trung Quốc (450–500 tỷ USD, khoảng 2,5% GDP).

Chảy máu chất xám

Là tổn thất nghiêm trọng nhất của Nga. Nhiều nhà khoa học xuất sắc chuyển sang Mỹ, châu Âu, Israel… và đóng góp trực tiếp cho hệ thống khoa học của các nước này, làm suy yếu năng lực nội sinh của Nga. Thập niên 1990 có đến hàng chục nghìn nhà khoa học rời Nga. Ước tính 10–20% lực lượng nghiên cứu trình độ cao di cư ra nước ngoài. Tổng số nhân lực R&D giảm từ ~1,3–1,5 triệu xuống còn ~600.000–700.000 đầu những năm 2000. Hiện nay phục hồi nhẹ lên 700.000–800.000, nhưng bị già hóa mạnh.

Công bố khoa học

Các số liệu quốc tế cho thấy sự suy giảm rõ rệt về vị thế khoa học của Nga. Tỷ trọng công bố toàn cầu: Cuối thời Liên Xô: ~8–10%; Hiện nay: ~2–3%. Trong khi đó, số liệu tương ứng của Mỹ là 15–20% và Trung Quốc là25–30%

Về chất lượng, nếu đo bằng tỷ lệ bài báo thuộc nhóm trích dẫn cao, Nga thấp hơn đáng kể so với Mỹ và Trung Quốc, chỉ số trích dẫn trung bình dưới mức trung bình thế giới.

Tuy vậy, vẫn tồn tại nhiều đỉnh cao trong toán học và vật lý lý thuyết – nơi Nga tiếp tục có ảnh hưởng toàn cầu.

Quy mô và thành tựu hiện tại

RAS hiện có khoảng 300–500 viện nghiên cứu (tùy cách tính), với hàng chục nghìn nhà khoa học. Dù quy mô tài chính hạn chế, Nga vẫn duy trì được một số lĩnh vực thế mạnh:

Không gian: hệ thống Soyuz vẫn là nền tảng vận tải đáng tin cậy; kinh nghiệm lâu dài trong công nghệ tên lửa

Hạt nhân: Rosatom thuộc nhóm dẫn đầu toàn cầu về xây dựng và xuất khẩu nhà máy điện hạt nhân.

Toán học, vật lý: duy trì vị thế học thuật cao

Quốc phòng: tên lửa, phòng không, công nghệ quân sự tiên tiến

Tuy nhiên, các đột phá mang tính toàn cầu, quy mô lớn đã giảm so với thời Liên Xô.

So sánh với Hoa Kỳ và Trung Quốc (CAS)

So với Mỹ: Nga thua kém toàn diện về quy mô tài chính, hệ sinh thái đổi mới, vai trò của đại học và doanh nghiệp, cũng như khả năng chuyển hóa nghiên cứu thành công nghệ.

So với Trung Quốc: Trung Quốc đã vượt Nga cả về quy mô, tốc độ và mức độ hiện đại hóa. CAS thành công trong việc kết hợp viện – đại học – doanh nghiệp, trong khi Nga vẫn mang nặng cấu trúc viện tách rời.

4. VAST và mô hình lai 

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VAST) là tổ chức nghiên cứu công lập lớn nhất trong hệ thống khoa học tự nhiên và công nghệ của Việt Nam, kế thừa mô hình viện hàn lâm kiểu Liên Xô, nhưng đã có những điều chỉnh nhất định trong hơn ba thập niên đổi mới.

Quy mô

VAST hiện có khoảng 40 đơn vị nghiên cứu trực thuộc (viện, trung tâm), trải rộng trên nhiều lĩnh vực: toán, vật lý, hóa học, sinh học, khoa học trái đất, công nghệ thông tin, vật liệu, môi trường, năng lượng… Tổng nhân sự ước tính 4.000–5.000 người, trong đó có vài nghìn cán bộ nghiên cứu. So với các viện hàn lâm lớn như CAS (Trung Quốc) hay RAS (Nga), quy mô này nhỏ hơn rất nhiều, nhưng vẫn là lực lượng nghiên cứu tập trung lớn nhất ở Việt Nam ngoài hệ thống đại học.

Tài chính và nguồn lực

Nguồn tài chính của VAST chủ yếu đến từ ngân sách nhà nước, thông qua chi thường xuyên và các đề tài/dự án cấp nhà nước, cấp bộ. Theo dự toán ngân sách nhà nước năm 2024, kinh phí cấp cho Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam ước tính khoảng 3.000–3.500 tỷ đồng (120 -140 triệu USD, bao gồm chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển). Nếu tính cả các nguồn kinh phí nghiên cứu từ chương trình quốc gia và quỹ khoa học, tổng nguồn lực thực tế có thể cao hơn, nhưng cũng chỉ chiếm tỷ trọng rất nhỏ so với tổng chi R&D quốc gia (khoảng 0,5–0,7% GDP; 2-3,5 tỷ USD; Hoa Kỳ: 3,5%GDP – 700-800 tỷ USD; Trung Quốc:2,5% GDP – 450 -500 tỷ USD).

Công bố khoa học

Trong hai thập niên gần đây, VAST có tiến bộ về công bố quốc tế. Số lượng bài báo ISI/Scopus tăng đều qua các năm. Một số viện (Toán, Vật lý, Vật liệu, CNTT) có công bố ở tạp chí uy tín.

Theo báo cáo tổng kết năm 2023–2024 của Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam và dữ liệu từ các cơ sở dữ liệu quốc tế như Scopus và Web of Science, mỗi năm VAST công bố khoảng 2.000–2.500 bài báo quốc tế, tương đương khoảng 7–10% tổng công bố của Việt Nam. Tỷ lệ bài báo thuộc nhóm Q1 đạt khoảng 30–40%, trong khi tỷ lệ bài thuộc nhóm trích dẫn cao (top 10%) ước khoảng 5–8%, cho thấy chất lượng công bố đã có cải thiện nhưng nhìn chung vẫn thấp hơn mức kỳ vọng toàn cầu và chưa đồng đều giữa các lĩnh vực. Ở mặt khác, tỷ trọng đóng góp của VAST trong tổng công bố quốc tế của Việt Nam đang có nguy cơ giảm tương đối, do sự vươn lên của một số trường đại học.

Qua 50 năm tồn tại, tuy nhiều điều chưa đạt được như kỳ vọng do cơ chế quản lý tập trung cứng nhắc, quan liêu, nhưng VAST đã tạo ra các yếu tố nền tảng mà hệ thống khác chưa có được.

Thứ nhất, năng lực nghiên cứu tập trung cấp quốc gia. VAST là nơi hiếm hoi có thể tổ chức các chương trình dài hạn, liên ngành và rủi ro cao như khoa học biển, vật liệu mới, năng lượng hay biến đổi khí hậu. Các đại học Việt Nam hiện vẫn phân tán, thiếu cơ chế và nguồn lực để đảm đương vai trò này.

Thứ hai, các “trường phái khoa học” tích lũy dài hạn. Một số lĩnh vực như toán học, vật lý lý thuyết hay khoa học trái đất tại VAST có chiều sâu học thuật được xây dựng qua nhiều thập niên. Đây không phải là thứ có thể tạo ra “một sáng một chiều” rồi “chuyển giao hành chính” sang đại học mà vẫn giữ nguyên chất lượng.

Thứ ba, hạ tầng nghiên cứu và dữ liệu quy mô lớn. Nhiều phòng thí nghiệm trọng điểm, hệ thống quan trắc và cơ sở dữ liệu quốc gia đang đặt tại VAST. Nếu phân tán, hiệu quả sử dụng và khả năng phối hợp sẽ suy giảm rõ rệt.

Thứ tư, vai trò “chìa khoá chiến lược” và điều phối liên ngành. Muốn cạnh tranh ngang bằng với các quốc gia tiên tiến, phải giải quyết các bài toán chiến lược lớn tầm quốc tế. Đó là điều mà Viện Hàn lâm Khoa học Liên Xô đã làm để Liên Xô hùng mạnh về khoa học và kỹ thuật chỉ sau một thời gian; đó cũng là điều mà Trung Quốc đang duy trì CAS để cạnh tranh chiến lược với Hoa Kỳ. Các bài toán lớn của quốc gia không nằm trong phạm vi một trường đại học hay một bộ. VAST, về cấu trúc, là một trong số ít tổ chức có thể đóng vai trò “nhạc trưởng” khoa học.

Thứ năm, công cụ chính sách khoa học của Nhà nước. VAST không chỉ là nơi sản xuất tri thức mà còn là kênh tư vấn chiến lược, kết nối nghiên cứu với định hướng phát triển quốc gia. Chừng nào kinh tế nhà nước còn là chủ đạo, còn lãnh đạo trực tiếp và toàn diện, thì nền khoa học cũng sẽ phát triển theo mô hình tương tự.

Hướng đi mô hình lai

Thể chế quyết định mô hình phát triển khoa học. Việt Nam và Trung Quốc giống nhau về thể chế mà cốt lõi là sở hữu nhà nước thống soái. Cho nên, trong bối cảnh hiện nay, hướng đi hợp lý cho VAST không phải là giữ nguyên mô hình cũ, cũng không thể chuyển hoàn toàn sang mô hình Mỹ, mà là một MÔ HÌNH LAI. Đó là giống CAS của Trung Quốc - vẫn giữ vai trò viện nghiên cứu quốc gia, tập trung vào các chương trình chiến lược. Nhưng Mở hơn theo hướng Mỹ về tăng tự chủ, cạnh tranh, liên kết đại học – doanh nghiệp. VAST cần tái cấu trúc để tồn tại và cạnh tranh. Sau đây là vài gợi ý.

Về tổ chức: Giảm số lượng đơn vị nhỏ, tái cấu trúc các viện lớn theo lĩnh vực chiến lược; Hình thành các cụm nghiên cứu mũi nhọn quốc gia; Trao quyền tự chủ cao hơn cho các viện mạnh.

Về vận hành: Chuyển từ cấp phát bình quân sang tài trợ cạnh tranh theo kết quả; Áp dụng cơ chế hợp đồng khoa học linh hoạt, trả lương theo năng lực; Mở rộng hợp tác quốc tế thực chất (đồng công bố, đồng sở hữu).

Về chiến lược: Tập trung vào ít lĩnh vực nhưng đạt đẳng cấp quốc tế, thay vì dàn trải; Gắn nghiên cứu với các bài toán lớn của Việt Nam (năng lượng, môi trường, nông nghiệp công nghệ cao, biển Đông…); Phát triển một số hạ tầng nghiên cứu lớn mang tính biểu tượng.

Về liên kết: Xây dựng mô hình tương tự UCAS của Trung Quốc - gắn chặt với đào tạo sau đại học; Liên kết sâu với doanh nghiệp, đặc biệt là các tập đoàn công nghệ trong nước.

Các đặc trưng thể chế như vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước, sự lãnh đạo toàn diện của Đảng và chế độ sở hữu toàn dân tạo ra những ràng buộc quan trọng, khiến VAST khó có thể vận hành hoàn toàn theo mô hình đại học – nghiên cứu kiểu Hoa Kỳ và các nước phương Tây. Do đó, một hướng đi phù hợp là phát triển MÔ HÌNH LAI theo hướng kết hợp vai trò viện hàn lâm quốc gia như CAS, nhưng vận hành theo nguyên tắc mở, cạnh tranh và gắn với đại học – doanh nghiệp như hệ thống Mỹ. Nếu làm được điều này, VAST không chỉ “sống sót” mà còn có thể trở thành động lực khoa học – công nghệ thực sự của Việt Nam trong thời gian tới.

5. Con đường cụ thể: Hỏi trực tiếp các nhà khoa học trong VAST

Trong VAST không thiếu những nhà khoa học hiểu rất rõ cách các hệ thống nghiên cứu tiên tiến vận hành, đồng thời cũng nắm sâu thực tế cơ chế trong nước. Họ không chỉ là người làm khoa học, mà còn là những người đã và đang tự tìm cách thích nghi, duy trì và phát triển hoạt động nghiên cứu trong một môi trường nhiều ràng buộc. Nói cách khác, họ hiểu rõ nhất đâu là “điểm nghẽn” và đâu là “lối đi khả thi”.

Vấn đề không phải là thiếu tri thức, mà là chưa có cơ chế buộc phải lắng nghe và sử dụng tri thức đó một cách thực chất. Nếu tiếp tục thiết kế cải cách chủ yếu theo hướng hành chính từ trên xuống, nguy cơ lặp lại vòng thử–sai (Trial and error) là rất lớn.

Vì vậy, cần thiết lập các cơ chế tham vấn có tính ràng buộc và có trọng lượng, trong đó ý kiến của các nhà khoa học đầu ngành trong VAST được đưa trực tiếp vào quá trình thiết kế mô hình tổ chức và vận hành mới. Không phải tham vấn hình thức, mà là tham gia thực chất vào quyết định.

Trong bối cảnh cải cách đang diễn ra nhanh và áp lực, việc khai thác tri thức nội sinh này không chỉ là lựa chọn tốt, mà là con đường ngắn nhất để tránh sai lầm hệ thống.

https://www.facebook.com/photo?fbid=4013268935473173&set=a.225605000906271

N.N.C.

Tác giả gửi BVN

Nguyễn Ngọc Chu

Lana Nguyen

Ôi đúng quá. Giữ gìn kiến trúc Phố Cổ, các trường ĐH cổ, lâu đời, và GIỮ GA ĐƯỜNG SẮT TRUNG TÂM - bởi từ thời xa xưa đó là cổng ngõ Thủ đô một đất nước. Em đến Tokyo của Nhật, Moscow của Nga, Melbourne/ Sydney của Úc... đều được người ở đó dẫn đến các ga xe lửa trung tâm như một địa điểm lịch sử quan trọng của thành phố họ, và họ tự hào.

Luôn giữ kiến trúc từ xưa.

VN mình nhiều những kiến trúc lịch sử bị phá ko thương tiếc, quy hoạch ngắn hạn, thấy tiếc và buồn.

Lao Ta

Đề nghị cụ dùng từ MỐI CHÚA, mối đất nếu là mối thợ chỉ le ve nghe sai vặt, nhặt tiền lẻ thôi

Trần Huỳnh Duy Thức

Có những tư tưởng không bao giờ cũ.

Chỉ có con người là chưa lớn lên để hiểu hết giá trị của nó.

Hơn một thế kỷ trước, Phan Châu Trinh đã nhìn thấy điều mà đến hôm nay thế giới đang phải thấm thía: Một dân tộc không thể được giải phóng bằng quyền lực, mà chỉ có thể được giải phóng bằng sự thức tỉnh của chính con người.

Tô Văn Trường

An ninh lương thực không còn có thể được xem là một trạng thái “mặc định”, mà phải được nhìn nhận đúng bản chất: Một vấn đề chiến lược sống còn… Và Việt Nam – Lợi thế mong manh trước áp lực kép.

Ryan Hass, “Trump, Xi, and the Case for Strategic Calm,” Foreign Affairs, 20/03/2026

Nguyễn Thị Kim Phụng biên dịch.

Nước Mỹ có thể tận dụng cục diện hiện tại như thế nào?

Phạm Đình Bá

Dự án khu phức hợp đô thị, du lịch sinh thái và sân golf Khoái Châu liên quan Tập đoàn Trump ở Hưng Yên có quy mô gần 1.000ha, tổng mức đầu tư trên 1,5 tỷ USD. Nguồn: Báo Dân Việt.

Nếu bạn theo dõi tin tức vài năm nay, chắc không lạ với những con số chóng mặt: sân bay Long Thành 16 tỉ USD, hàng nghìn km cao tốc Bắc - Nam, metro dày đặc ở Hà Nội và TP.HCM, và mới nhất là nhà máy điện hạt nhân ở Ninh Thuận - Bình Thuận. Giai đoạn 2026-2030 được gọi là “thập kỷ hạ tầng” của Việt Nam, với tham vọng xây dựng hàng loạt công trình lớn cùng một lúc.

Phạm Đình Trọng

Tôi đồng tình bài viết của tác giả. Tôi đề nghị nâng cao vai trò và vị trí lãnh đạo của đảng trong mọi hoạt động chính trị, kinh tế, xã hội không có nghĩa là đảng làm thay và đá lấn sân chức năng quản lý của nhà nước. Ôm tất cả các cơ quan báo nói, báo hình, báo viết và viện hàn lâm khoa học về TW Đảng quản lý không phải là tăng cường lãnh đạo mà là đảng không tin ở các cơ quan này.

Cơ quan nhà nước – đảng còn không tin thì làm sao đảng tin dân được? Mất lòng tin sẽ mất tất cả, đó là chân lý và nguyên lý của cuộc sống.

Ân Quách

 

Thái Hạo

Có lẽ phần lớn người Việt mình đến nay vẫn không thực sự biết Phan Châu Trinh là ai. Nhân 100 năm ngày mất của nhà chí sĩ yêu nước có óc khai sáng lớn nhất Việt Nam thế kỷ 20, xin trích một lá thư Nguyễn Tất Thành gửi cho cụ:

Tô Văn Trường

Có những câu chuyện nhỏ nhưng lại mang sức gợi lớn. Bài viết “Vỗ tay luôn luôn” lan truyền trên mạng xã hội thời gian qua, với giọng văn hóm hỉnh, kể về một cuộc họp của cơ quan mà mọi quyết định đã được định đoạt trước, nơi một “quần chúng duy nhất” bước vào chỉ để hoàn tất thủ tục, rồi mỉm cười xin “vỗ tay luôn luôn”, thực ra không chỉ để mua vui.

Nó chạm đến một vấn đề sâu hơn: khi sự đồng thuận trở thành thói quen, khi tiếng nói khác biệt trở nên mờ nhạt, thì liệu những quyết định tập thể có còn giữ được chiều sâu cần thiết? Nếu đặt câu chuyện ấy cạnh thực tế Quốc hội khóa XVI vừa được bầu với 500 đại biểu, câu hỏi ấy càng trở nên đáng suy nghĩ.

Tư Giang 

Một doanh nghiệp vận tải gần đây chia sẻ rằng, sau mỗi lần giá xăng điều chỉnh, họ lại phải tính lại toàn bộ phương án kinh doanh vì chi phí nhiên liệu đã chiếm tới 30 - 40% tổng chi phí vận hành. Càng chạy, lợi nhuận càng mỏng đi.

Ở một góc khác, một doanh nghiệp sản xuất nhỏ cũng vừa tạm dừng kế hoạch mở rộng vì chi phí vốn đã thay đổi. Lãi suất vay tăng lên khiến họ không còn đủ tự tin để vay thêm.

Hai câu chuyện nhỏ ấy, khi đặt cạnh những con số tăng trưởng tích cực gợi ra một trạng thái đáng chú ý: Nền kinh tế Việt Nam dường như đang vận hành với hai nhịp độ khác nhau – một nhịp độ ổn định ở cấp độ vĩ mô, và một nhịp độ thận trọng hơn ở cấp độ vi mô.

Robert Muggah và Misha Glenny, “Starlink Has Privatized Geopolitics”, Foreign Policy, 20/03/2026

Viên Đăng Huy biên dịch

Starlink không chỉ đơn thuần là một dịch vụ kết nối vệ tinh thương mại. Nó là một hạ tầng chiến lược đang ngày càng định hình cách thức tiến hành chiến tranh, cách các quốc gia quản lý bất ổn nội bộ và cách các mạng lưới tội phạm vận hành trong những không gian không chịu sự kiểm soát của luật pháp. Điều làm cho Starlink có tầm ảnh hưởng chính trị to lớn không chỉ là phạm vi bao phủ toàn cầu mà còn là mô hình quản trị đứng sau nó.

Nguyên Ngọc

24-3-2026

Ngày 24/3/2026, chúng ta có một kỷ niệm lớn: 100 năm ngày mất của Phan Châu Trinh và mấy ngày sau là đám tang vĩ đại của ông mà Nguyễn Ái Quốc, trong báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản hồi đó, đã viết: “Trong lịch sử người An Nam chưa hề được chứng kiến một sự kiện to lớn như vậy bao giờ…”.

Trần Trung Đạo

(Bài này còn có tựa “Tập Cận Bình Chủ Trương Độc Chiếm Biển Đông”)