Bauxite Việt Nam

Lê Việt Đức 

Đất nước có vô số vùng đất trống, đồi trọc có thể quy hoạch xây các đô thị hay cơ sở du lịch nghỉ dưỡng, tại sao nhà nước không khuyến khích các doanh nghiệp đến đầu tư, mà cứ cấp phép cho họ đến phá những danh lam thắng cảnh tuyệt đẹp như đèo Hải Vân thế này? 

Tô Văn Trường

Có một bạn sinh viên nhắn cho tôi một câu hỏi khiến tôi suy nghĩ rất nhiều:

"Thưa chú, tại sao trên mạng xã hội hiện nay có những người đã lớn tuổi, thậm chí là cán bộ, đảng viên, người có chức vụ, khi tranh luận lại sẵn sàng dùng những lời lẽ thóa mạ, xúc phạm người khác, thậm chí lôi cả cha mẹ, ông bà, dòng họ của người đó ra để công kích? Đó có còn là văn hóa không?".

Đó không chỉ là câu hỏi của một người trẻ. Đó là câu hỏi mà cả xã hội cần phải trả lời.

Nguyễn Ngọ và Kỳ Lan K 

(Tác giả không giữ bản quyền bài viết)

Vài lời mở đầu

Về lịch sử, Giáo Dục Khai Phóng ra đời từ thời cổ Hy Lạp tồn tại tới nay, trở thành động lực số 1 giúp nhân loại chuyển đổi tư duy: Từ tuân thủ, phục tùng, giáo điều – thích hợp với chế độ phong kiến và chế độ xô-viết – chuyển sang tư duy tự do và sáng tạo, phù hợp nền văn minh công nghiệp và đón đầu nền văn minh tri thức. 

Mục tiêu của Giáo Dục Khai Phóng là đào tạo Con người tự do (free human being) thay cho đào tạo Con người công cụ. 

Nó không dạy nghĩ về cái gì, mà dạy nghĩ như thế nào.

Ngày nay, trải ngàn năm lịch sử, Giáo Dục Khai Phóng vẫn là phần cốt lõi của Giáo Dục Công Dân Toàn Cầu (Global citizenship education), rất thích hợp để mọi cá nhân từ mọi quốc gia có đủ điều kiện hội nhập quốc tế. 

Suốt ngàn năm, Giáo Dục Khai Phóng vẫn đầy tính hiện thực. 

Chính do vậy, nó mâu thuẫn sinh-tử với nền giáo dục Xô-Viết – với mục tiêu là đào tạo Con người mới Xô Viết (new soviet man). Con người này quá đẹp khi mô tả trên giấy – đến mức “không tưởng” (utopian) – nhưng là con người công cụ, bị trao chức năng kiến tạo một chế độ đẹp “không tưởng”. Đẹp trên giấy, nhưng đó là một chế độ khăng khăng tước đoạt quyền tư hữu của Con Người... Thử hỏi: Làm sao không sụp đổ? 

Cụ Phan Trung Can sinh 1957, thừa tuổi để vào Hội Người Cao tuổi. Sang năm, cụ đủ tuổi khao thọ thất tuần đại khánh. Hiện nay, cụ đang nổi bật là nhân vật phản đối Giáo Dục Khai Phóng. Hành động sai lầm này chẳng qua do nhận thức chưa đầy đủ Giáo Dục Khai Phóng mà thôi. Dẫu vậy vẫn chưa đáng trách. 

Nguyên nhân là, ở tuổi 20 cụ thụ hưởng quá sâu nền giáo dục xã hội chủ nghĩa – nó khác biệt cơ bản với giáo dục khai phóng. Ở tuổi 30, khi Việt Nam buộc phải đổi mới và hòa nhập, hẳn là cụ rất biết hai khẩu hiệu: 1) Đổi mới, quyết không đổi màu. 2) Hòa nhập, quyết không hòa tan. Chúng thấm vào xương tủy nhiều thế hệ.

Cũng do nguyên nhân trên, ở tuổi hiện nay, cụ khá lơ mơ về Nghị quyết số 59-NQ/TW, ban hành ngày 24/01/2025. Đây là nghị quyết của trung ương đảng CS về hội nhập: Chủ động hội nhập, tích cực hội nhập và hội nhập toàn diện. Không những hội nhập kinh tế, mà cả quốc phòng, chính trị, văn hóa, giáo dục... 

Do vậy, cụ ngây thơ phản ứng với bất cứ ai nói về “khai phóng”, kể cả với tổng bí thư. 

ChatGPT được tiếng là kho tư liệu khổng lồ, sẵn sàng trả lời mọi câu hỏi một cách khách quan, vô tư... Vậy hãy nhờ nó trả lời câu hỏi liên quan dưới đây: 

Xin ChatGPT nói về sự tiến bộ của nền giáo dục khai phóng, qua đó xin nêu sự hiểu biết lõm bõm của cụ Phan Trung Can về nền giáo dục này.

Bạn đọc có thể giải trí bằng cách dùng nguyên câu hỏi trên để hỏi lại ChatGPT lần nữa – sẽ thấy nội dung trả lời của nó khá nhất quán. 

GS Ngô Quốc Thịnh – Chủ nhiệm khoa Lịch sử, ĐH Thanh Hoa, Trung Quốc

原创 正和岛 2020-07-07 

Huong Tran dịch

China vẫn độc tài chính trị nhưng phát triển mạnh mẽ vì coi trọng trí thức và sáng tạo khai phóng trong giáo dục, khoa học! Học theo China mà không học đến nơi đến chốn thì… bao giờ vươn mình được?

Xin chia sẻ một bài của Van-Nam Do (trên FB VHVN+) 

Hoàng Thuỵ Hưng

 

Mấy hôm trước, trên diễn đàn Vietnamphysics anh Dam Thanh Son có giới thiệu một bài báo viết bằng tiếng Trung với nội dung là trả lời phỏng vấn của một giáo sư Sử học của Đại học Thanh Hoa về những điểm thắt mấu chốt của nền khoa học Trung Quốc so với nền khoa học Hoa Kỳ. Đọc bài viết qua google translate thấy ý kiến của vị giáo sư này là rất hay, rất bổ ích cho những suy nghĩ ở Việt Nam ta. Với mong muốn được hiểu sâu sắc hơn nội dung bài báo tôi đã nhờ một người bạn của tôi, bạn Huong Tran, người từng học tập tại Trung Quốc, dịch hộ bài báo này. Đọc bản dịch của tiến sĩ Văn học, tôi thấy ý kiến và phân tích của vị giáo sư ở Đại học Thanh Hoa kia quả là sâu sắc, chứa đựng nhiều điều mà tôi cho rằng chúng ta có thể học hỏi được. Cảm ơn bạn Huong Tran. Tôi đăng tải bản dịch ở đây để mọi người có thể tham khảo.

Van-Nam DO 

 

Nhiều năm qua, vì sao sức mạnh khoa học kỹ thuật của Mỹ luôn ở vị trí dẫn đầu? Khoảng cách thực sự giữa Mỹ và TQ là gì? Cái gì đã cản trở những sáng tạo khoa học của Trung Quốc? Chính phủ, giáo dục, giới khoa học và toàn xã hội cần thay đổi những gì? Dưới đây là chuyên đề phỏng vấn giáo sư Ngô Quốc Thịnh, chủ nhiệm khoa Lịch sử, ĐH Thanh Hoa. Trong giai đoạn bản lề hiện nay, quan điểm của ông thực sự sắc bén và mang tính thức tỉnh.

Dam Thanh Son 

Tô Văn Trường 

Với hơn 3.260 km bờ biển với vị trí là một trong những tuyến hàng hải sôi động nhất thế giới, Việt Nam sở hữu nhiều lợi thế để phát triển kinh tế biển. Tuy nhiên, vì sao chúng ta vẫn chưa thực sự trở thành một quốc gia mạnh về biển?

Mạc Văn Trang

Các đời Bộ trưởng Giáo dục tôi đều viết bài góp ý kiến; cho đến Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn tôi cũng viết gửi 3 thư góp ý. Nhưng tất cả đều như vô nghĩa và tình hình giáo dục ngày càng tệ. Tôi đã chán nản, lâu nay không viết gì nữa về giáo dục.

Mấy hôm nay sau vụ bê bối thi THPT ở Tuyên Quang, mấy học trò, hiểu quan điểm của tôi về thi, giục tôi lên tiếng.

 Tô Văn Trường

Nhìn từ những tranh luận về giáo dục khai phóng, tự do học thuật và văn hóa đối thoại.

Có những cuộc tranh cãi thoạt nhìn chỉ xoay quanh một cá nhân, một cuốn sách hay một phát ngôn. Nhưng càng quan sát, càng thấy điều đáng nói không nằm ở đối tượng gây tranh cãi, mà ở cách xã hội phản ứng trước những ý kiến khác biệt.

Huỳnh Ngọc Chênh 

Tui mới đây có in hai cuốn sách về chim.

Cuốn đầu là “Những cánh chim hoang dã” được NXB Kim Đồng xuất bản theo kế hoạch A, nhận được 20 triệu đồng nhuận bút. 

Cuốn thứ hai là “Truyện Chim” tự bỏ tiền giao cho dịch vụ xuất bản, in ấn và phát hành. 

Công ty làm dịch vụ cho tui là Khai Tâm, nhận từ A đến Z gồm biên tập, xin giấy phép xuất bản, in ấn và phát hành với giá 70 triệu cho 1000 bản 200 trang.

Nếu sách tui dày 400 trang thì giá tiền cho 1000 bản phải là 120 triệu.

Nếu tui in gần 10.000 bản như “Chuyện với Thanh” của TS Nam thì chắc chắn tui phải tốn cho dịch vụ trên 1 tỷ đồng vào thời giá năm 2023.

BBC Tiếng Việt

Một tờ báo Trung Quốc vừa lên tiếng "nhắc nhở" Việt Nam không nên chọn phe, đồng thời nói sẽ đáp trả Mỹ nếu các lợi ích của Bắc Kinh bị tổn hại, trong bối cảnh Hà Nội và Washington đang tiến hành vòng đàm phán mới về thương mại.

Bài này chỉ bàn chuyện cấm sách thời thực dân.

Lại Nguyên Ân 

(Ghi lại từ những cuộc chuyện trò và những suy nghĩ lung tung)

Phan Quang

Bi kịch là phận người thấp thó phía sau một khúc anh hùng ca. Dẫu chiến thắng thì chung cục cũng là thất bại. Ngay cả trong chiến thắng, con người vẫn có thể mang theo những thất bại rất riêng của số phận mình.

Và có những bi kịch mà chỉ khi dân tộc trưởng thành người ta mới dám nói, như một sự ăn năn, thấu cảm. Đến ngày ấy, tương lai liệu có tha thứ cho quá khứ được chăng?

Hà Thanh Vân

Không thể chống cái ác bằng cách trở nên ác độc.

Tô Văn Trường

Từ những tranh cãi quanh "Chuyện với Thanh" và hiện tượng Phan Trung Can – những vụ việc vừa qua đã gây chia rẽ sâu sắc trong dư luận về lăng kính lịch sử, văn hóa và phương pháp sư phạm – dẫn đến câu hỏi lớn hơn: Một nền giáo dục có thể khai phóng nếu nỗi sợ thay thế lý lẽ, và sức ép dư luận thay thế tranh luận học thuật?

Thái Hạo

Chỉ một bài viết ngắn về những nội dung hết sức phổ thông nhưng sự thiếu hiểu biết của ông, cộng với sự cẩu thả và suy diễn tùy tiện giữa thời đại internet mà mọi thông tin và tri thức đều dễ dàng tìm thấy và kiểm chứng, đã đặt ra một băn khoăn rất lớn về việc ông có thực sự là người yêu lịch sử, biết lịch sử, tôn trọng lịch sử và bảo vệ lịch sử, hay ông chỉ đang mượn cái mỹ từ này để làm một tấm áo lấp lánh nhằm trang trí cho mình?

Christian Caryl, “Ukraine Finally Has a Theory of Victory. Will It Work?,” Foreign Policy, 09/07/2026

Nguyễn Thị Kim Phụng biên dịch

Kyiv cuối cùng cũng đã xây dựng được một học thuyết chiến thắng. Giờ đây, điều họ cần chỉ là thời gian.

Mạc Văn Trang 

Tại sao ta đi sau có lợi thế là học tập kinh nghiệm tốt của các nước đi trước lại không chịu học, cứ làm tuỳ ý?

… “Lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục”... thì các trường Mầm non, Tiểu học và cả THCS phải gần dân: ông bà có thể dắt cháu đến trường Mầm non, Tiểu học; các HS THCS có thể đi bộ đến trường… Đó mới là vì học sinh, vì tạo điều kiện cho người dân dễ thực hiện Phổ cập giáo dục.

Trường xa, chỉ khổ học sinh và dân chứ có gì mà: “Lấy người học làm trung tâm, bảo đảm quyền học tập và cơ hội tiếp cận giáo dục”?

Thục-Quyên

Viết cho NMT, ĐĐB, DFR và những người trẻ VN tôi được tiếp xúc

Khi nói về những chia rẽ của người Việt, chúng ta thường nghĩ đến những khác biệt về chính trị, lịch sử hay ý thức hệ. Chúng ta tranh luận về chiến tranh, về thắng và thua, về những lựa chọn của các thế hệ đi trước, về những biến cố đã định hình đất nước trong thế kỷ XX.

Nhưng có lẽ bên dưới tất cả những tranh luận ấy là một vấn đề sâu xa hơn: đó là sự đứt gãy về ngôn ngữ đạo đức.

George Voloshin | The Insider

Hnb Tran và Phuc Lai GB dịch 

14/07/2026

Bài phân tích dài, xem xét các yếu tố giá dầu & khí và ảnh hưởng đối với ngân sách phục vụ cho cuộc chiến tranh xâm lược và giết người Ukraine.

Lê Hồng Hiệp

Một bài đăng gần đây trên mạng xã hội đã thu hút sự chú ý lớn tại Việt Nam với nội dung: “Ngày càng nhiều thanh niên Bangladesh đến Đông Nam Bộ làm công nhân”. Những bức ảnh đi kèm cho thấy hàng trăm lao động Bangladesh tham dự buổi hướng dẫn về pháp luật và an toàn giao thông tại một nhà máy ở miền Nam Việt Nam. Hình ảnh này tạo cảm giác khá lạ lẫm, bởi Việt Nam từ lâu được biết đến là một quốc gia xuất khẩu lao động, với hàng trăm nghìn người Việt đang làm việc tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan và các nước Trung Đông.

Thái Hạo

Một đất nước muốn phát triển thì luôn cần sự cởi mở, dung nhận, không nhầm “ta” thành “địch”, “địch” thành “ta”, càng không thể bị dẫn đến chỗ chia rẽ và triệt tiêu lẫn nhau do những bóng ma tưởng tượng được ai đó cố tình ném vào giữa lòng một xã hội đang ra sức nỗ lực vươn lên để “sánh vai với các cường quốc năm châu”.