Sau thời Đông Đức, đương thời Việt Nam

Substack Carl Robinson

Ba Sàm lược dịch

Đôi lời của người dịch: “Chúng ta có thể không ngừng chỉ trích một điều gì đó, trong khi vẫn gắn bó sâu sắc với sự tồn tại của nó”.

Tác giả Carl Robinson liên hệ từ nước Đông Đức những ngày tàn của nó với Việt Nam ngày nay.

Có điều, ông có thể chưa thấy hết, hoặc không muốn đẩy tới tận cùng, rằng cái tự “chỉ trích” nhưng vẫn “gắn bó” trong rất nhiều con người ở xứ này nó gấp nhiều lần ở Đông Đức.

Đơn cử gần nhất, những người vẫn lớn tiếng “chống lật sử”, họ cũng đôi khi bức bối với tham nhũng, đôi lúc ta thán về nó.

Chỉ thế thôi!

Nhưng trong sâu thẳm những con người đó, họ không (muốn) thấy rằng mình tự mâu thuẫn với chính mình, vì vô hình trung đang tìm cách bảo vệ cùng lúc cái họ cho là “chính sử” và sự tồn tại của cái thứ mà họ vẫn đang ta thán.

Hai thứ đó như cặp song sinh và cộng sinh.

Ba Sàm

Thay ghế hay dựng người?

Tô Văn Trường

Một số quyết định nhân sự chưa thật sự phù hợp với yêu cầu chuyên môn, những ý kiến tham mưu thiếu thực tiễn gây tranh luận, phản ứng trong dư luận, hay việc điều động, thay đổi cán bộ với tốc độ bất thường, kể cả tại những trung tâm chính trị, hành chính lớn, đang đặt ra câu hỏi về chất lượng lựa chọn và sử dụng cán bộ. 

Thay một người đứng đầu có thể chỉ cần một quyết định, nhưng lựa chọn đúng người, chuẩn bị được đội ngũ kế cận và bảo đảm bộ máy vận hành liên tục lại đòi hỏi tầm nhìn, năng lực và trách nhiệm lâu dài. Bởi vậy, vấn đề không chỉ là thay ghế, mà quan trọng hơn là dựng người.

Safari Ba Vì

Nguyễn Nga 

Những ý kiến rất cần được những người và tổ chức chủ trương nghe và cân nhắc một cách trung thực! 

Copy từ trang của chị Nguyễn Nga nhưng chỉ lấy phần chính với những phân tích có lý tình. Bỏ phần mở đầu và kết thúc vì những nhận xét cá nhân và bị nhiều cảm xúc. 

Tran Luong

Từ cú bắt Starship đến nền kinh tế ngoài Trái đất

Hoang Anh Tuan

Ngày 14/11/2026, tại Starbase, Texas, SpaceX lập nên một kỳ tích công nghệ khi lần đầu tiên dùng hai cánh tay cơ khí khổng lồ bắt thành công tầng trên Starship trở về sau 22,5 giờ bay trong không gian, hoàn thành 14 vòng quanh Trái đất và triển khai 26 vệ tinh Starlink. Trước đó, SpaceX đã nhiều lần thu hồi tầng đẩy Super Heavy, nhưng đây là lần đầu tiên chính con tàu vũ trụ trở về từ quỹ đạo được bắt ngay tại tháp phóng. Khoảnh khắc ấy khiến hàng triệu người kinh ngạc trước khả năng điều khiển một vật thể thép khổng lồ trở về chính xác đến từng centimet sau hành trình dài hàng trăm nghìn kilômét.

“Hãy hứa với tôi, nước Mỹ”

 Joe Biden viết gì về Putin, Zelensky và Trump trong cuốn hồi ký ra mắt ngày 17/11/2026

Trần Hậu 

Vào thứ Ba, ngày 17/11, cuốn hồi ký của Joe Biden “Hãy hứa với tôi, nước Mỹ” sẽ được phát hành tại Mỹ. Cuốn sách dày gần 500 trang hiện vẫn chưa chính thức lên kệ, nhưng những đoạn trích đã được các hãng truyền thông Mỹ đăng tải suốt một tuần qua. Trong đó, những trang viết về Vladimir Putin và Volodymyr Zelensky nhận được nhiều sự chú ý nhất.

Nghịch lý ASEAN

Thitinan Pongsudhirak, “The ASEAN Paradox”, Project Syndicate, 12/11/2026

 Viên Đăng Huy biên dịch

Khi Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) họp Hội nghị cấp cao lần thứ 49, một loạt rạn nứt đã phơi bày những hạn chế về thể chế của khối. Nhưng giữa một trật tự toàn cầu đang rạn vỡ, ASEAN phải lựa chọn: biến quyền triệu tập của mình thành hành động phối hợp, hoặc bị thu hẹp thành đấu trường cho sự cạnh tranh giữa các cường quốc.

Vì sao một đất nước số hóa gần như hoàn toàn lại quyết định cất iPad và chặn AI ở trường tiểu học?

Linh Phan

Trong khi ở rất nhiều nơi, cuộc chiến giằng co với điện thoại và thuật toán mạng xã hội bị đẩy hết về cho từng gia đình tự xoay xở trong sự bất lực, thì Na Uy giải quyết nó ở cấp độ hạ tầng tập thể. 

… Khi hệ thần kinh không bị đặt trong tình trạng quá tải thông tin mỗi ngày, mới có thể giữ được sự tĩnh táo để nhìn xa và làm ra những sản phẩm có giá trị sống lâu dài.

“Chúng tôi chẳng còn gì để sợ” — Những binh sĩ tình nguyện Trung Quốc tại Ukraine

James Leaver — The Kyiv Independent 12/11/2026

Francois Buis biên dịch

Luo Haizhou từng yêu cầu mọi người chỉ gọi anh bằng mật danh "Brunko", nhưng giờ đây anh không còn giữ thái độ kín tiếng đó nữa. Luo đứng ra chiêu mộ những người Trung Quốc khác cùng tham gia quân đội Ukraine, bất chấp việc gia đình anh ở quê nhà từng nhận được những lời cảnh báo từ các quan chức an ninh Trung Quốc. Anh hiểu rằng giờ đây, việc trở về quê hương Thâm Quyến đã trở nên bất khả thi.

Từ “thuốc phiện của nhân dân” đến chỗ dựa tâm linh của giới cầm quyền

Tino Cao

Lịch sử quan hệ giữa chế độ Cộng sản Việt Nam và tôn giáo (mà cụ thể là Phật giáo) cho thấy kết cục đầy châm biếm. Thứ “thuốc phiện” mà những người Cộng sản từng muốn giải phóng con người khỏi ảnh hưởng của nó, cuối cùng lại trở thành thuốc an thần cho giới cầm quyền và nguồn lợi cho những chức sắc tôn giáo sống dựa vào chế độ.

Dư luận cực đoan, thời tiết cực đoan?

Vũ Kim Hạnh 

Ông Jensen Huang vừa từ chức, hết tất cả các chức trong Nvidia. Ai mà tưởng tượng được thần tượng của tuổi trẻ các nước bỗng lâm vô tình cảnh… cực đoan như vậy. Trang mạng xã hội tràn ngập chuyện xa gần về ông, hầu như có nỗi lo, không nói chuyện về Huang thì… bị lạc hậu?

Thế nhưng cùng lúc, doanh nghiệp các miền Việt Nam đang nghẹt thở chống chọi và chống chịu. Hãy nghe chuyện của họ… Anh bạn tôi, một “thư ký” của thị trường – Justin Lê vừa gửi tin về từ Đồng bằng sông Cửu Long và từ Phú Yên, khi mùa mưa lũ bắt đầu.

Ý thức tích hợp

Chu Hảo

Suốt nhiều thế kỷ, Chủ nghĩa duy lý (Rationalism) đặt lý trí và ý thức của con người lên vị thế độc tôn. Con người ở đây được định nghĩa qua lăng kính Descartes: Tôi tư duy, nên tôi tồn tại. Tư duy logic được xem là thước đo chuẩn mực duy nhất của sự thông thái. Thế nhưng, khoa học nhận thức thế kỷ 21 đã gióng lên một hồi chuông cảnh tỉnh: lý trí có ý thức chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Phần chìm khổng lồ chi phối phần lớn các quyết định sinh tử, cảm xúc và định hướng của chúng ta lại thuộc về cõi vô thức – nơi trực giác ngự trị. Sự sụp đổ của mô hình con người hoàn toàn lý tính buộc chúng ta phải tái định nghĩa lại bản nguyên của tâm trí.

Sửa Hiến pháp từ tư duy tổ chức bộ máy đến kiểm soát quyền lực

Tô Văn Trường

Việc nghiên cứu sửa đổi tổng thể Hiến pháp năm 2013 là cơ hội để xem xét lại những bảo đảm nền tảng cho sự phát triển đất nước. Tinh gọn bộ máy là cần thiết, nhưng chất lượng của một cuộc sửa đổi còn phải được đánh giá bằng khả năng kiểm soát quyền lực, bảo vệ quyền của người dân và buộc cơ quan công quyền chịu trách nhiệm về quyết định của mình.

Vì sao chính quyền Trung Quốc tìm mọi cách chặn người dân lên Bắc Kinh kêu oan?

Trung Quốc có một thiết chế lâu đời gọi là Tín Phỏng (信访) — kênh chính thức để người dân gửi đơn khiếu nại, kêu oan lên các cơ quan nhà nước. Ở cấp cao nhất, đó là Cục Tín Phỏng Quốc gia đặt tại Bắc Kinh, nơi lý thuyết cho phép người dân “vượt lên” để kêu oan với Trung ương khi bị quan chức địa phương ức hiếp. Hành vi này gọi là Thượng Phỏng (上访) — đi lên trên để kiện.

Trên giấy tờ, đây là minh chứng cho sự “thương dân” của chính quyền. Trên thực tế, nó là một trong những cỗ máy chính trị tinh vi và tàn nhẫn nhất thế giới hiện đại — vừa nuôi hy vọng của người dân đủ lâu để họ không nổi loạn, vừa đảm bảo họ không bao giờ thực sự đòi được gì.

Phát hiện đáng kinh ngạc nhất về hệ thống này đến từ nghiên cứu của GS. Lý Liên Giang (Lianjiang Li), công bố trên Comparative Politics và Modern China, dựa trên khảo sát hàng ngàn người đi khiếu kiện tại Bắc Kinh và nông thôn Trung Quốc. Ông gọi hiện tượng quan sát được là “niềm tin thứ bậc” (hierarchical trust) — và nó đảo ngược hoàn toàn logic thông thường.

Dũng Hoàng

Quả thật là “tín phỏng tử tuần hoàn” (信访死循环) — vòng lặp chết không lối thoát. Ngăn chặn không phải là cách giải quyết thật sự, mà chỉ làm cho uất ức bị càng bị nén căng hơn, nếu nguyên nhân gây ra oan sai không được xóa bỏ.

Nguyên nhân đằng sau chính sách năng lượng của các nước châu Á: Sinh thái hay lợi ích?

Minh Phương 

Châu Á là điểm đến của 84% lượng dầu thô và 87% các sản phẩm dầu mỏ vận chuyển qua eo biển Hormuz. Việc Iran đóng cửa eo biển này đã khiến nhiều nước châu Á phải thay đổi ngay lập tức chính sách năng lượng để đáp ứng nguồn cung ứng phục vụ thị trường.  

Nghịch lý Trí tuệ Nhân tạo

Hoàng Quốc Dũng 

Suốt hàng nghìn năm, con người không ngừng phát minh ra công cụ để giảm bớt lao động chân tay. Từ bánh xe, đòn bẩy, máy hơi nước đến những dây chuyền sản xuất tự động, tất cả đều nhằm giúp con người đỡ vất vả, làm được nhiều việc hơn với ít sức lực hơn.

Nhưng giờ đây, với sự xuất hiện của trí tuệ nhân tạo (AI), con người đã tiến thêm một bước kỳ lạ: phát minh ra công cụ để giảm bớt cả việc suy nghĩ.

Đây có lẽ là một trong những bước ngoặt lớn nhất trong lịch sử phát triển của nhân loại. Và cũng có thể là một trong những nghịch lý đáng lo ngại nhất của tiến bộ khoa học.

Sáng lập:

Nguyễn Huệ Chi - Phạm Toàn - Nguyễn Thế Hùng

Điều hành:

Nguyễn Huệ Chi [trước] - Phạm Xuân Yêm [nay]

Liên lạc: bauxitevn@gmail.com

boxitvn.online

boxitvn.blogspot.com

FB Bauxite Việt Nam


Bài đã đăng

Được tạo bởi Blogger.

Nhãn