Bauxite Việt Nam

Mạc Văn Trang

Nếu sử dụng khái niệm “xã hội chủ nghĩa” một cách nghiêm túc và nhất quán với “nền tảng tư tưởng”, thì mô hình xã, phường, “xã hội chủ nghĩa” phải được xác định dựa trên những nguyên lý cơ bản của học thuyết Mác - Lênin. Tức là:

- Công hữu hoá tư liệu sản xuất, xóa bỏ tư hữu;

- Sản xuất kế hoạch hóa tập trung, xóa bỏ kinh tế tư nhân; không chấp nhận kinh tế thị trường…

- Xoá bỏ giai cấp bóc lột (địa chủ, tư sản, quan lại…);

- Lao động tập thể;

- Lưu thông phân phối do nhà nước độc quyền với các mậu dịch quốc doanh, hợp tác xã và chế độ tem phiếu;

- Giáo dục và Y tế miễn phí;

- Chuyên chính vô sản, thành phần lãnh đạo chủ yếu từ Công, Nông… 

Mô hình này đã thất bại sau cuộc “thí nghiệm” khủng khiếp 80 năm ở Liên xô, và sau đó, hầu như ở tất cả các nước xã hội chủ nghĩa còn lại. 

Toàn dân Việt Nam, nhất là thế hệ 50 - 60 tuổi trở lên đã thấm thía nỗi đau khổ, đói rách, khốn nạn của thời BAO CẤP (XHCN), nhắc đến còn kinh hãi. 

Bùi Xuân Đính

Dự án “Trục đại lộ cảnh quan sông Hồng” mấy hôm nay tạo ra những bàn luận gay gắt trên cộng đồng mạng, đem lại nỗi lo lắng không gì cân đong, đo đếm được của các cộng đồng cư dân ven sông, nhất là các làng được tin phải di dời. Lo lắng, phản ứng của người dân theo tôi là chuyện bình thường, vì rất nhiều làng “đang yên đang lành” hàng mấy trăm năm nay, rồi đây cư dân qua bao thế hệ “ăn đời ở kiếp”, tạo lập các giá trị văn hóa, nhiều giá trị đã trở thành di sản quốc gia, phải dời đến nơi xa lạ, không chỉ phương kế mưu sinh ra sao, việc học hành của con em thế nào; thậm chí nhiều cộng đồng rất có thể phải “tan đàn sẻ nghé”, không hợp thành một cộng đồng cố kết như từng có; rồi còn việc tạo lập các giá trị văn hóa, xây dựng các mối quan hệ với cư dân nơi chuyển đến … Ai bảo không lo lắng, tôi dám chắc, đó là những kẻ vô tâm, vô cảm nhất. 

TS. Trương Hồng Sơn  - Trường Đại học Thủy lợi

Lời tác giả: Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) có vị trí đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, song đang đứng trước nguy cơ mất an ninh nguồn nước nghiêm trọng do ba nhóm nguyên nhân: suy giảm dòng chảy mùa khô từ thượng nguồn do hệ thống 128 hồ chứa thủy điện đã tích trữ khoảng 88 tỷ m³ và sẽ tăng lên 120 tỷ m³ giai đoạn 2040-2060; biến đổi khí hậu, nước biển dâng và sụt lún đất với tốc độ 1,1 cm/năm - gấp gần mười lần mức nước biển dâng tuyệt đối; xâm nhập mặn ngày càng sớm và sâu, ba đợt cực đoan 2015-2016, 2019-2020 và 2023-2024 đã cho thấy sự bị động của hệ thống công trình hiện hành.

Derek Grossman, “Trump is turning Taiwan into a bargaining chip,” Nikkei Asia, 02/06/2026

Nguyễn Thị Kim Phụng biên dịch

Từ thể thao và giải trí cho đến văn hóa người nổi tiếng, kinh doanh, chính trị, hay chính sách đối ngoại, Tổng thống Mỹ Donald Trump hầu như chưa bao giờ bỏ lỡ cơ hội lên tiếng công khai về một chủ đề, dù nhỏ nhặt hay lớn lao. Thế nhưng có một điều ông hiếm khi nhắc đến: Đài Loan. Kể từ nhiệm kỳ đầu tiên của mình, mỗi khi được hỏi Mỹ có thể phản ứng thế nào trước một cuộc tấn công của Trung Quốc vào hòn đảo này, Trump đã thường xuyên lảng tránh.

Một thời điểm căng thẳng trong biến cố Thiên An Môn.

Trần Trung Đạo

Nguyễn Như Phong

3-6-2026

Lãnh đạo Hà Nội phải nhớ “pháp luật đi trước, đạo lý đi sau”. Phải biết lấy “dân làm gốc” chứ đừng có “lấy dân làm… thớt”!

Trần Quốc Sĩ biên dịch

3-6-2026

Lời người dịch: Hôm nay, chương trình The Ezra Klein Show vừa có một cuộc đối thoại rất hay, dài hơn 1 tiếng 30 phút, giữa Ezra Klein và Ian Bremmer (người sáng lập Eurasia Group và GZero Media). Hai ông đã mổ xẻ nhiều vấn đề nóng bỏng về tình hình nước Mỹ và những tác động của nó đối với thế giới hiện nay. 

Thấy nội dung có nhiều góc nhìn sắc bén và giá trị, tôi xin tóm tắt và viết lại dưới đây để chia sẻ cùng các bạn.

Thomas Friedman, Trump Has Failed As Commander In Chief,  The New York Times, June 2, 2026

Nguyễn Trường Uy dịch

Sáng nay đọc được bài báo mới xuất sắc, về việc Trump đã thất bại trong vai trò tổng tư lệnh và hiện đang là “tổng tư túi” ra sao, ảnh hưởng tiêu cực đến nước Mỹ và cả thế giới ra sao. Bài báo đăng trên The New York Times ngày 2-6 của nhà báo Mỹ nổi tiếng thế giới Thomas Friedman – tác giả các sách “Thế giới phẳng”, “Chiếc lexus và cây oliu”…

Thấy bài hay quá nên tui [Nguyễn Trường Uy] dịch nguyên sau đây cho bạn nào quan tâm (khoe tí là tui từng viết lời tựa trong cuốn sách “Từ Beirut đến Jerusalem” của Thomas Friedman đã xuất bản tại Việt Nam nhiều năm trước).

Nguyễn Quang A

Phải có thảo luận, tranh luận công khai, thấu đáo và rộng rãi về những quy hoạch quan trọng như vậy, chứ không thể để cho vài chục vị “đại biểu” biểu quyết 100% theo lệnh của ai đó khi quyết định về những vấn đề 100 năm của người dân.

Tino Cao

Sự kiện tọa đàm tại Salon Cà phê Thứ Bảy bị hủy bỏ mang một hàm ý rõ ràng về tình trạng độc quyền diễn ngôn trong đời sống văn hóa hiện nay. Đây vốn là một sinh hoạt dân sự, không đại diện cho quyền lực nhà nước, không mang tính vinh danh chính thức và không chiếm dụng không gian biểu tượng công cộng. Đó chỉ là một diễn đàn trao đổi kiến thức. Trong một môi trường học thuật lành mạnh, mọi quan điểm bất đồng với nội dung buổi tọa đàm đều có thể được trình bày qua bài viết phản biện, tranh luận trực tiếp bằng tư liệu đối chứng hoặc tổ chức các diễn đàn độc lập. Việc triệt tiêu một cuộc thảo luận công khai, dù bằng áp lực hành chính hay sức ép không chính thức, phát đi một tín hiệu tiêu cực về giới hạn tự do tư tưởng. Nó cho thấy Việt Nam vẫn tồn tại những vùng cấm lịch sử bị ngăn khỏi quyền tiếp cận và thảo luận tự do của xã hội. Quyền phán xét quá khứ đang bị kéo khỏi tay giới nghiên cứu chuyên môn để chuyển về phía các lực lượng sở hữu ưu thế về chính trị, quân sự và tuyên truyền.

Một thể chế tự tin vào tính chính danh lịch sử của mình không cần ngăn cản một buổi tọa đàm khoa học.

Mai Phan Lợi

* Trong lịch sử những nơi chốn mà con người từng bị tước đoạt quyền sống cùng đồng loại, Làng phong Quy Hòa ở Quy Nhơn mang một phận số đặc biệt: đó là nơi giam cầm mà từ trong đó đã cất lên những vần thơ bất tử. Nơi mà người ta đến vì bệnh tật và ở lại vì tình người.

Ngày 19 tháng 5 năm 2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai công bố kế hoạch di dời làng phong để nhường chỗ cho một khu nghỉ dưỡng quốc tế. Quyết định ấy, dù xuất phát từ thiện chí cải thiện điều kiện sống cho bệnh nhân, đã chạm vào một vết thương khác — vết thương của ký ức, của di sản, của những linh hồn đã nằm xuống tại chân núi Quy Hòa với trái tim vẫn còn đập trong từng trang thơ.

Thay vì phá bỏ, có một lựa chọn nhân văn hơn, khôn ngoan hơn, và thực ra cũng sinh lời hơn: tích hợp.

Tino Cao

Đỗ Kim Thêm

Wladimir Putin trong chuyến Hoa du tháng Năm 2026 © picture alliance / zumapress / Alexander Kazakov

The Economist, May 28th 2026

Trần Quốc Sĩ dịch

BBC

Chụp lại hình ảnh: Để phục vụ Trục đại lộ cảnh quan Sông Hồng, hàng trăm ngàn dân phải di dời. Nguồn hình ảnh: GETTY IMAGES

Nguyễn Thị Xuân Thúy, Ngô Hà

Lý do ngành công nghiệp ô tô Việt Nam chưa thể nội địa hóa như kỳ vọng sau 30 năm bảo hộ và những điều cần thay đổi. 

Nguyễn Thùy Dương

Bộ Giáo dục cần cấm tuyệt đối hành vi bạo lực học đường bằng vũ lực hay bằng những hành động miệt thị, kỳ thị, cách ly nạn nhân, hơn là cấm quay phim đăng lên mạng xã hội. 

Cấm quay phim, đăng clip, chia sẻ clip bạo lực học đường chỉ làm bạo lực học đường biến mất bởi tấm rèm che. Đằng sau tấm rèm là bi kịch được tiếp diễn bởi kẻ giăng rèm.

Nguyễn Thế Hùng

Trong Kỷ nguyên mới, vai trò của Nhà nước không phải là làm thay người dân, mà là Nhà nước kiến tạo. Chính phủ cần xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng và công bằng để dòng chảy của "Trí" và "Khí" được hanh thông.

Khi luật pháp nghiêm minh, tài sản được bảo vệ, nhân tài được trọng dụng và cơ hội được chia đều, "dân khí" sẽ tự khắc dâng cao. Và khi ngọn lửa khát vọng của hàng triệu người dân, đặc biệt là thanh niên, được thắp sáng, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên mà chúng ta không còn là người đi sau, mà là người cùng định hình dòng chảy công nghệ toàn cầu.

Lê Học Lãnh Vân

Thông tin quan trọng cho sự phát triển xã hội cũng như dưỡng khí quan trọng cho cơ thể hoạt động và tăng trưởng. Thông tin cần được tuôn chảy tới các thành phần xã hội như máu cần tuôn chảy tới các mô trong cơ thể. Bài viết này mong rằng dòng chảy thông tin cần được khơi thông, các điểm nghẽn làm chậm dòng chảy cần được tháo gỡ. Như cơ thể cần thông mạch máu, đặt stein, bắt cầu mạch… khi mạch bị nghẽn và hồng cầu không được vận chuyển đầy đủ tới mô, tế bào của cơ thể.