Bauxite Việt Nam

Một thời điểm căng thẳng trong biến cố Thiên An Môn.

Trần Trung Đạo

Nguyễn Như Phong

3-6-2026

Lãnh đạo Hà Nội phải nhớ “pháp luật đi trước, đạo lý đi sau”. Phải biết lấy “dân làm gốc” chứ đừng có “lấy dân làm… thớt”!

Trần Quốc Sĩ biên dịch

3-6-2026

Lời người dịch: Hôm nay, chương trình The Ezra Klein Show vừa có một cuộc đối thoại rất hay, dài hơn 1 tiếng 30 phút, giữa Ezra Klein và Ian Bremmer (người sáng lập Eurasia Group và GZero Media). Hai ông đã mổ xẻ nhiều vấn đề nóng bỏng về tình hình nước Mỹ và những tác động của nó đối với thế giới hiện nay. 

Thấy nội dung có nhiều góc nhìn sắc bén và giá trị, tôi xin tóm tắt và viết lại dưới đây để chia sẻ cùng các bạn.

Thomas Friedman, Trump Has Failed As Commander In Chief,  The New York Times, June 2, 2026

Nguyễn Trường Uy dịch

Sáng nay đọc được bài báo mới xuất sắc, về việc Trump đã thất bại trong vai trò tổng tư lệnh và hiện đang là “tổng tư túi” ra sao, ảnh hưởng tiêu cực đến nước Mỹ và cả thế giới ra sao. Bài báo đăng trên The New York Times ngày 2-6 của nhà báo Mỹ nổi tiếng thế giới Thomas Friedman – tác giả các sách “Thế giới phẳng”, “Chiếc lexus và cây oliu”…

Thấy bài hay quá nên tui [Nguyễn Trường Uy] dịch nguyên sau đây cho bạn nào quan tâm (khoe tí là tui từng viết lời tựa trong cuốn sách “Từ Beirut đến Jerusalem” của Thomas Friedman đã xuất bản tại Việt Nam nhiều năm trước).

Nguyễn Quang A

Phải có thảo luận, tranh luận công khai, thấu đáo và rộng rãi về những quy hoạch quan trọng như vậy, chứ không thể để cho vài chục vị “đại biểu” biểu quyết 100% theo lệnh của ai đó khi quyết định về những vấn đề 100 năm của người dân.

Tino Cao

Sự kiện tọa đàm tại Salon Cà phê Thứ Bảy bị hủy bỏ mang một hàm ý rõ ràng về tình trạng độc quyền diễn ngôn trong đời sống văn hóa hiện nay. Đây vốn là một sinh hoạt dân sự, không đại diện cho quyền lực nhà nước, không mang tính vinh danh chính thức và không chiếm dụng không gian biểu tượng công cộng. Đó chỉ là một diễn đàn trao đổi kiến thức. Trong một môi trường học thuật lành mạnh, mọi quan điểm bất đồng với nội dung buổi tọa đàm đều có thể được trình bày qua bài viết phản biện, tranh luận trực tiếp bằng tư liệu đối chứng hoặc tổ chức các diễn đàn độc lập. Việc triệt tiêu một cuộc thảo luận công khai, dù bằng áp lực hành chính hay sức ép không chính thức, phát đi một tín hiệu tiêu cực về giới hạn tự do tư tưởng. Nó cho thấy Việt Nam vẫn tồn tại những vùng cấm lịch sử bị ngăn khỏi quyền tiếp cận và thảo luận tự do của xã hội. Quyền phán xét quá khứ đang bị kéo khỏi tay giới nghiên cứu chuyên môn để chuyển về phía các lực lượng sở hữu ưu thế về chính trị, quân sự và tuyên truyền.

Một thể chế tự tin vào tính chính danh lịch sử của mình không cần ngăn cản một buổi tọa đàm khoa học.

Mai Phan Lợi

* Trong lịch sử những nơi chốn mà con người từng bị tước đoạt quyền sống cùng đồng loại, Làng phong Quy Hòa ở Quy Nhơn mang một phận số đặc biệt: đó là nơi giam cầm mà từ trong đó đã cất lên những vần thơ bất tử. Nơi mà người ta đến vì bệnh tật và ở lại vì tình người.

Ngày 19 tháng 5 năm 2026, Ủy ban Nhân dân tỉnh Gia Lai công bố kế hoạch di dời làng phong để nhường chỗ cho một khu nghỉ dưỡng quốc tế. Quyết định ấy, dù xuất phát từ thiện chí cải thiện điều kiện sống cho bệnh nhân, đã chạm vào một vết thương khác — vết thương của ký ức, của di sản, của những linh hồn đã nằm xuống tại chân núi Quy Hòa với trái tim vẫn còn đập trong từng trang thơ.

Thay vì phá bỏ, có một lựa chọn nhân văn hơn, khôn ngoan hơn, và thực ra cũng sinh lời hơn: tích hợp.

Tino Cao

Đỗ Kim Thêm

Wladimir Putin trong chuyến Hoa du tháng Năm 2026 © picture alliance / zumapress / Alexander Kazakov

The Economist, May 28th 2026

Trần Quốc Sĩ dịch

BBC

Chụp lại hình ảnh: Để phục vụ Trục đại lộ cảnh quan Sông Hồng, hàng trăm ngàn dân phải di dời. Nguồn hình ảnh: GETTY IMAGES

Nguyễn Thị Xuân Thúy, Ngô Hà

Lý do ngành công nghiệp ô tô Việt Nam chưa thể nội địa hóa như kỳ vọng sau 30 năm bảo hộ và những điều cần thay đổi. 

Nguyễn Thùy Dương

Bộ Giáo dục cần cấm tuyệt đối hành vi bạo lực học đường bằng vũ lực hay bằng những hành động miệt thị, kỳ thị, cách ly nạn nhân, hơn là cấm quay phim đăng lên mạng xã hội. 

Cấm quay phim, đăng clip, chia sẻ clip bạo lực học đường chỉ làm bạo lực học đường biến mất bởi tấm rèm che. Đằng sau tấm rèm là bi kịch được tiếp diễn bởi kẻ giăng rèm.

Nguyễn Thế Hùng

Trong Kỷ nguyên mới, vai trò của Nhà nước không phải là làm thay người dân, mà là Nhà nước kiến tạo. Chính phủ cần xây dựng một hành lang pháp lý minh bạch, thông thoáng và công bằng để dòng chảy của "Trí" và "Khí" được hanh thông.

Khi luật pháp nghiêm minh, tài sản được bảo vệ, nhân tài được trọng dụng và cơ hội được chia đều, "dân khí" sẽ tự khắc dâng cao. Và khi ngọn lửa khát vọng của hàng triệu người dân, đặc biệt là thanh niên, được thắp sáng, Việt Nam hoàn toàn có thể tự tin bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên mà chúng ta không còn là người đi sau, mà là người cùng định hình dòng chảy công nghệ toàn cầu.

Lê Học Lãnh Vân

Thông tin quan trọng cho sự phát triển xã hội cũng như dưỡng khí quan trọng cho cơ thể hoạt động và tăng trưởng. Thông tin cần được tuôn chảy tới các thành phần xã hội như máu cần tuôn chảy tới các mô trong cơ thể. Bài viết này mong rằng dòng chảy thông tin cần được khơi thông, các điểm nghẽn làm chậm dòng chảy cần được tháo gỡ. Như cơ thể cần thông mạch máu, đặt stein, bắt cầu mạch… khi mạch bị nghẽn và hồng cầu không được vận chuyển đầy đủ tới mô, tế bào của cơ thể.

TS Lê Vĩnh Triển

Phát triển và thu hút nhân tài từ nhỏ – trong nước nói, nước ngoài làm.

Mai Phan Lợi

Khi Việt Nam bị nghi vấn trở thành thủ phủ gian lận kỹ thuật số toàn cầu, điều gì sẽ diễn ra?

Tino Cao 

Mục 301 đang động vào căn bệnh cũ của mô hình tăng trưởng Việt Nam: gia công nhiều, sở hữu ít; xuất khẩu lớn, giá trị giữ lại mỏng; làm thuê cho chuỗi cung ứng toàn cầu, nhưng chậm xây dựng năng lực pháp lý, công nghệ và thương hiệu của chính mình. 

Tập đoàn công nghệ sẽ rất dè dặt khi đặt bí mật thiết kế, trung tâm nghiên cứu hoặc công nghệ lõi tại một nơi mà phần mềm lậu vẫn phổ biến, hàng giả vẫn sống khỏe, án phạt còn nhẹ, tòa án xử chậm, bồi thường thấp và thực thi hành chính còn tùy hứng. Muốn nhận phần giá trị cao hơn trong chuỗi cung ứng, Việt Nam phải xây được niềm tin pháp lý đủ chắc để người khác dám đặt tài sản trí tuệ của họ vào đây.

Mai Phan Lợi 

Tái thiết Thượng Hải - Hành trình "đập đi xây lại" đạt 85% mức độ hài lòng của người dân

Thượng Hải và Hà Nội đều là đô thị lớn dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản, đều đối mặt với bài toán tái thiết nội đô với hàng trăm nghìn hộ dân phải di dời. 

Nhưng Thượng Hải mất 30 năm (1992-2022) để xây dựng một “cỗ máy” mà sự hợp tác nhà nước - doanh nghiệp - người dân ngày càng hoàn hảo hơn, với cơ chế đồng thuận ngày càng thực chất hơn. 

Hà Nội đang cố gắng làm điều tương tự trong 19 năm (2026-2045) — và khởi đầu với mô hình BT tư nhân thay vì nhà nước dẫn dắt. Đây là khác biệt căn bản cần được phân tích thẳng thắn.

Với bút pháp và chọn lọc chi tiết, các bài viết không ca ngợi Thượng Hải như hình mẫu hoàn hảo, không chỉ trích Hà Nội như một sự vội vàng. Ghi nhận thành tựu thực, chỉ ra khoảng cách thực, đề xuất có thể thực hiện được.

Đối tượng đọc: Người quan tâm đến chính sách đô thị, các nhà hoạch định, báo chí, và người dân đang đối mặt trực tiếp với quá trình tái thiết.

Kỳ 1 — Bắt đầu từ kết quả, không từ lý thuyết: Mở bằng hình ảnh Tân Thiên Địa như bằng chứng sống — bảo tồn di sản và phát triển kinh tế không mâu thuẫn. Thiết lập sự tương đồng Thượng Hải 1992 với Hà Nội 2026 để người đọc thấy đây không phải câu chuyện xa lạ.

Kỳ 2 — “Cỗ máy ba bánh”: Phân tích ba giai đoạn như một quá trình học hỏi từ sai lầm — không phải mô hình hoàn hảo từ đầu. “Hai vòng tham vấn” được phân tích kỹ vì đây là cơ chế quan trọng nhất mà Hà Nội hoàn toàn thiếu. Giai đoạn 2026-2035 Hà Nội dự kiến di dời 440.000 người ở sông Hồng, Hồ Tây và vành đai 3 — nhưng chưa có vòng tham vấn nào.

Kỳ 3 — Bài toán tài chính: Đặt 64,84 triệu tỷ đồng tổng nguồn lực 2026-2045, trong đó đầu tư công chỉ 1,97 triệu tỷ đồng giai đoạn đầu cạnh mô hình tài chính Thượng Hải — để thấy sự khác biệt căn bản: Thượng Hải không dùng BT tư nhân cho tái định cư dân cư.

Kỳ 4 — Phân tầng tác động: Giai đoạn 2036-2045 sẽ di dời 26.730 người phố cổ và 23.000 người phố cũ — đây là nhóm phức tạp nhất, cần học bài học Tân Thiên Địa của Thượng Hải.

Kỳ 5 — Năm đề xuất cụ thể, kết bằng luận điểm “Cùng một Đảng, hai con đường” — thành công không đến từ thể chế mà từ cách vận hành thể chế đó.

Mai Phan Lợi