Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Câu nói nổi tiếng của Charlie Munger, chuyên gia hàng đầu về đầu tư tài chính, chứng khoán: “Smart men go broke three ways: Liquor, Ladies and Leverage” – Ông nhấn mạnh rằng ngay cả người thông minh cũng có thể thất bại nếu thiếu kỷ luật. Rượu chè và cảm xúc dễ làm suy giảm lý trí, nhưng nguy hiểm nhất là đòn bẩy tài chính vì nó khuếch đại sai lầm. Thành công bền vững phụ thuộc vào khả năng kiểm soát bản thân và quản trị rủi ro.

Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tăng cao và áp lực giảm phát thải, chuyển dịch sang năng lượng tái tạo là lựa chọn tất yếu toàn cầu. Tại Việt Nam, điện mặt trời nổi đang thu hút sự quan tâm lớn từ các nhà đầu tư chiến lược. Việc các tập đoàn lớn tham gia không chỉ vì lợi ích kinh tế mà còn thể hiện trách nhiệm xã hội và tầm nhìn bền vững. Từ thực tiễn triển khai, có thể rút ra những bài học chuyên môn quan trọng cho các dự án tương lai.

Trước hết, dự án điện mặt trời nổi là lĩnh vực yêu cầu năng lực tổng thể rất cao về kỹ thuật, công nghệ và tài chính. Đây là một tổ hợp phức tạp, đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa tấm pin, hệ thống phao, neo giữ, cáp và trạm biến áp. Bất kỳ sai sót nào cũng ảnh hưởng đến hiệu quả vận hành và an toàn hệ thống. Đặc biệt, cần lưu ý tính đa mục tiêu của hồ chứa: việc lắp đặt không được làm suy giảm năng lực xả lũ hay quy trình vận hành liên hồ chứa đã phê duyệt.

Trong chuỗi triển khai, giai đoạn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi (FS) đóng vai trò nền tảng khoa học. Một FS chất lượng phải bao quát từ khảo sát địa chất, thủy văn đến dự báo sản lượng và tác động môi trường. Tuy nhiên, áp lực về tiến độ và cơ chế giá (FIT) thường khiến chủ đầu tư rút ngắn thời gian chuẩn bị khi hồ sơ chưa hoàn thiện. Cách tiếp cận này có thể gây hệ quả dài hạn như phải điều chỉnh thiết kế, phát sinh chi phí và làm giảm hiệu suất.

Do đó, chất lượng FS phải là ưu tiên hàng đầu, cần đơn vị tư vấn kinh nghiệm và sự phản biện độc lập. Đối với dự án nổi, điều kiện tự nhiên mang tính quyết định do môi trường nước biến động phức tạp. Thách thức lớn nhất là biên độ mực nước tại các hồ thủy điện có thể dao động hàng chục mét, đòi hỏi hệ thống neo giữ cực kỳ linh hoạt. Tác động của gió, sóng và dòng chảy trong điều kiện thời tiết cực đoan nếu không được tính toán kỹ sẽ gây rủi ro trôi dạt.

Bên cạnh đó, hiện tượng che bóng cục bộ từ địa hình đồi núi xung quanh có thể làm giảm sản lượng điện đáng kể so với dự báo. Ngoài ra, chất lượng nước và hệ sinh thái thủy sinh cũng cần được xem xét nghiêm túc. Môi trường nước không chỉ gây ăn mòn thiết bị mà còn phát sinh chi phí vận hành và bảo trì (O&M) rất lớn để vệ sinh pin và kiểm tra hệ thống neo dưới nước. Bài toán cân đối giữa tiến độ và chất lượng luôn là thách thức lớn đối với nhà quản lý.

Dù nhu cầu phát triển nhanh là cần thiết, nhưng việc bỏ qua các bước chuẩn bị bài bản sẽ làm tăng rủi ro vận hành. Đồng thời, chủ đầu tư cần lựa chọn nhà thầu EPC có năng lực thực chiến và kiểm soát chặt chẽ thiết kế để đảm bảo tính đồng bộ với quy hoạch điện năng. Điện mặt trời nổi là hướng đi tiềm năng tại Việt Nam nếu có cách tiếp cận bài bản, dựa trên cơ sở khoa học và quản trị rủi ro tốt.

Những góp ý này nhằm đóng góp thêm góc nhìn chuyên môn cho các chủ đầu tư.

Khi các yếu tố từ kỹ thuật, quản lý đến môi trường và khả năng tái chế tấm pin sau vòng đời được xem xét đầy đủ, dự án sẽ đạt hiệu quả kinh tế tối ưu và đóng góp thực chất vào mục tiêu phát triển bền vững của ngành năng lượng.

Bài học của Charlie Munger không chỉ đúng trong tài chính mà còn đặc biệt phù hợp với các dự án hạ tầng năng lượng quy mô lớn. “Đòn bẩy” trong đầu tư điện mặt trời có thể hiểu rộng hơn là áp lực tiến độ, vốn vay lớn hoặc kỳ vọng lợi nhuận cao.

Khi những yếu tố này không được kiểm soát bằng kỷ luật và dữ liệu khoa học, chúng sẽ khuếch đại sai lầm trong thiết kế và vận hành. Vì vậy, năng lực quản trị rủi ro, tính minh bạch và sự kiên định với quy trình kỹ thuật chính là “lá chắn” giúp dự án phát triển bền vững.

T.V.T.

Tác giả gửi BVN