03/06/2016

Trung Quốc thực sự muốn lập vùng nhận dạng phòng không trên Biển Đông?

Thụy My

clip_image002

Đảo Đá Chữ Thập- Fiery Cross Reef- Trường Sa. Ảnh vệ tinh của Viện CSIS chụp được ngày 03/09/2015 Reuters

Sáng hôm qua 01/06/2016, tờ South China Morning Post (SCMP) dẫn một nguồn tin thân cận với quân đội Trung Quốc cho biết Bắc Kinh có thể chuẩn bị loan báo lập vùng nhận dạng phòng không (ADIZ) trên Biển Đông. Nguồn tin ẩn danh này nói rằng tuyên bố trên nhằm đáp trả «các hành động khiêu khích» của quân đội Mỹ trong khu vực, ý nói việc Hoa Kỳ cho tuần tra để bảo đảm tự do hàng hải và hàng không tại hải phận và không phận quốc tế.

Bài báo trên được đăng tải vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm tại Biển Đông. Trung Quốc, các quốc gia đòi hỏi chủ quyền và các nhà quan sát, kể cả Hoa Kỳ đều đang chờ đợi phán quyết của Tòa án Trọng tài Thường trực La Haye về vụ kiện của Philippines, dự kiến sẽ được tuyên trong mùa hè này. Bên cạnh đó, các quan chức cao cấp Trung Quốc và Hoa Kỳ sắp gặp gỡ tại cuộc Đối thoại Kinh tế Chiến lược lần thứ tám. Các nhà ngoại giao quốc tế và nhà phân tích cuối tuần này cũng sẽ họp tại Singapore, trong khuôn khổ Đối thoại Shangri La, diễn đàn an ninh khu vực.

Hơn nữa, các động thái của Mỹ và Trung Quốc trong tháng vừa rồi ở vùng biển này thực sự căng thẳng. Vào đầu tháng, chiến hạm USS William P.Lawrence đã đi vào bên trong khu vực 12 hải lý tại Đá Chữ Thập (Fiery Cross Reef) ; đây là lần thứ ba Hoa Kỳ thực hiện quyền tự do hàng hải tại Biển Đông. Sau đó, một phi cơ trinh sát EP-3 Aries bị hai máy bay chiến đấu của Trung Quốc ngăn chặn «một cách nguy hiểm» – sự cố đầu tiên loại này kể từ hai năm qua. Cuối cùng, nguồn tin của SCMP đe dọa thành lập ADIZ trên Biển Đông, và báo chí Trung Quốc nói rằng Bắc Kinh sẽ «tăng cường áp lực» lên Hoa Kỳ về vấn đề biển đảo.

Các nhà quan sát lâu nay vẫn tranh luận về khả năng Trung Quốc có thể tiến đến việc tuyên bố lập ADIZ tại Biển Đông, sau khi đã lập tại Biển Hoa Đông tháng 11/2013. Trong hai năm gần đây, tình hình đã căng thẳng hẳn lên khi Bắc Kinh xây các đảo nhân tạo tại các thực thể ở Trường Sa đang tranh chấp với các nước khác trong khu vực, gồm Việt Nam, Philippines, Malaysia, Brunei, kể cả Đài Loan. Khi Trung Quốc tuyên bố ADIZ tại Biển Hoa Đông, giữa Bắc Kinh và Tokyo cũng đã rất căng thẳng.

Theo The Diplomat, có nhiều dấu hiệu cho thấy khả năng ADIZ Trung Quốc trên Biển Đông. Vùng nhận dạng phòng không đòi hỏi cơ sở hạ tầng rộng lớn để có thể thực thi. Trước đây Trung Quốc đã thường xuyên đối mặt với những khó khăn khi áp đặt ADIZ trên Biển Hoa Đông. Còn tại Biển Đông, Bắc Kinh đã cho xây hai đường băng tại Trường Sa, trên Đá Chữ Thập và Đá Xu Bi (Subi Reefs), bổ sung vào phi đạo đã có trên đảo Phú Lâm (Woody Island) thuộc quần đảo Hoàng Sa chiếm được của Việt Nam năm 1974. Các chiến đấu cơ J-11 của Trung Quốc đặt tại đảo Phú Lâm đã tiến hành tập trận. Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ nhận định, các phi đạo này có thể tiếp đón bất kỳ loại máy bay nào của quân đội Trung Quốc. Hơn nữa, Bắc Kinh đã tìm cách cải thiện công tác tình báo, giám sát qua việc lắp đặt các hệ thống radar tầm xa hiện đại; và mới đây còn tiến đến việc sử dụng máy bay không người lái trên Biển Đông.

Nếu thế mạnh về phương tiện có thể khiến người ta suy đoán sắp tới sẽ có một ADIZ Trung Quốc trên vùng biển này, thì cũng có ba lý do khác, theo The Diplomat, chủ yếu về chính trị và luật pháp, để tin rằng Bắc Kinh sẽ không viện đến vùng nhận dạng phòng không.

Trước tiên, Trung Quốc tỏ ra nhập nhằng về yêu sách chủ quyền tại Biển Đông, và huy động mọi phương cách để mở rộng những thực thể đang chiếm đóng. Chính đường lưỡi bò 9 đoạn mơ hồ này đang được tòa án La Haye xem xét. Việc đơn phương tuyên bố ADIZ mà không có cơ quan quốc tế nào công nhận, sẽ khiến Bắc Kinh được yêu cầu vạch rõ các giới hạn trên không, cũng sẽ phản ánh thực tế yêu sách về vùng biển phía dưới. Chẳng hạn, liệu Trung Quốc sẽ áp đặt ADIZ bao trùm lên toàn bộ đường 9 đoạn hay chỉ một phần? Và nếu thế thì tại sao? Hiện nay Bắc Kinh tránh đề cập đến tính chất của yêu sách, mà chỉ nhấn mạnh một loạt giải thích rối rắm về lịch sử cho việc đòi hỏi chủ quyền trên hầu như toàn bộ Biển Đông. ADIZ sẽ làm hỏng yêu sách này (cho dù không chính thức lập ADIZ thì Bắc Kinh cũng đã ngăn trở Mỹ thực hiện tự do hàng không).

Như thế thì mục đích của thông tin trên SCMP là gì? The Diplomat cho rằng, có thể nguồn tin từ quân đội Trung Quốc chỉ muốn ngăn chặn việc Hoa Kỳ tiếp tục tuần tra Biển Đông – hoạt động mà theo Bắc Kinh là nhằm «quân sự hóa» vùng biển tranh chấp. Cả Washington và Bắc Kinh đều đã chơi trò răn đe lẫn nhau để ngăn chặn trước hành vi của đối phương.

Về phía Mỹ thì rất đơn giản: Hoa Kỳ sẽ không chấp nhận một ADIZ Trung Quốc trên Biển Đông! Phát biểu ít lâu sau khi Bắc Kinh lập ADIZ Hoa Đông, Ngoại trưởng John Kerry nhấn mạnh điều này, và cảnh cáo Trung Quốc không nên hành động tương tự tại Biển Đông.

Trong khi đó, Bắc Kinh lại để ngỏ vấn đề. Bộ Quốc phòng Trung Quốc tuyên bố sẽ lập «vào đúng thời điểm, sau khi hoàn tất các chuẩn bị cần thiết». Và đầu năm 2014, trả lời câu hỏi về khả năng lập ADIZ Biển Đông của báo Asahi, phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Hồng Lỗi nói rằng Trung Quốc «có quyền bảo vệ an ninh quốc gia», nhưng sau đó ít lâu đã nói thêm là «Trung Quốc không cảm thấy mối đe dọa nào về an ninh từ các nước ASEAN, và lạc quan về quan hệ với các láng giềng tại Biển Đông».

The Diplomat cho rằng về tính hữu ích của ADIZ Biển Đông, Trung Quốc phải cân nhắc giữa cái được và cái mất. Cái giá phải trả là gì? Đó là lại thêm tai tiếng (và có thể còn nặng nề hơn nếu thua vụ kiện Philippines), và chi phí hậu cần nặng nề khi phải thực thi trên vùng trời nhộn nhịp của Biển Đông.

Còn lợi ích? ADIZ là một dạng «cảnh báo sớm». Hoa Kỳ là nước đã tuyên bố vùng nhận dạng phòng không đầu tiên trên thế giới, nhằm giảm thiểu nguy cơ bị Liên Xô tấn công bất ngờ. Với ưu thế quân sự của Trung Quốc hiện nay, đặc biệt là trên không, khó thể hình dung việc Bắc Kinh lập ADIZ để đối phó với một vụ tấn công đột xuất từ phía «Không quân siêu mạnh» của một nước ASEAN nào đó.

Theo The Diplomat, cũng giống như ADIZ Hoa Đông, đây chỉ là động thái mang tính chính trị, hỗ trợ cho việc kiểm soát lãnh thổ bất hợp pháp. Bắc Kinh hy vọng các nước đòi hỏi chủ quyền tại Biển Đông sẽ tuân theo các quy định do mình đặt ra. Nếu phán quyết sắp tới có lợi cho Philippines, khả năng rất lớn là ADIZ Biển Đông sẽ không được tôn trọng.

Như đã nói ở trên, bài báo của SCMP được đưa ra đúng vào thời điểm Mỹ-Trung sẽ bàn bạc – công khai và riêng tư – tại Đối thoại Kinh tế Chiến lược và tại Shangri-la 2016 ở Singapore. Nếu Trung Quốc thực sự muốn áp đặt ADIZ Biển Đông, thì đã tính toán sẵn và sẽ chỉ làm công việc loan báo trong dịp này. Còn nếu tuyên bố trễ hơn, có thể vào mùa hè hay cuối năm nay, thì các bên cũng đã cảnh giác. Và nếu loan báo không bao giờ được đưa ra, có thể mọi người sẽ tập trung vào vấn đề quan trọng hơn: đó là làm giảm căng thẳng tại Biển Đông.

T.M.

Nguồn: http://vi.rfi.fr/chau-a/20160602-trung-quoc-thuc-su-muon-lap-vung-nhan-dang-phong-khong-tren-bien-dong