Bauxite Việt Nam

Vũ Kim Hạnh

Một viên chức ngành truyền thông Trung Quốc (TQ) cho Bloomberg hay là nhà nước Trung Quốc đã yêu cầu tập đoàn công nghệ Alibaba Group Holding phải rút vốn, chuyển nhượng lại quyền sở hữu tờ báo SCMP cùng với các “tài sản truyền thông” (media assets) của tập đoàn.

Alibaba, từ khởi đầu là một mạng thương mại điện tử theo mô hình kinh doanh của tập đoàn Amazon, Mỹ. Hoạt động ở TQ, Alibaba đã nhanh chóng lớn mạnh, lấn sang lĩnh vực tài chính và truyền thông, báo chí và điện ảnh giải trí.

Năm 2016, Alibaba mua lại tờ báo tiếng Anh The South China Morning Post (Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng, SCMP) – tờ báo đã sống 117 năm, từ khi Hong Kong còn là thuộc địa của Anh quốc.

Trước khi mua tờ SCMP, Aliaba đã đầu tư nhiều tiền của vào các doanh nghiệp truyền thông như mạng xã hội Weibo (mô phỏng Twitter), Youku Tudou (mô phỏng YouTube), công ty giải trí Huayi Brothers (mô phỏng Warner Brothers), công ty Alibaba Pictures Group Ltd ở Hong Kong… Ngoài ra, Alibaba còn lập liên doanh hoặc góp vốn vào nhiều công ty truyền thông của nhà nước Trung Quốc, như mua cổ phần của China Business Network – một chi nhánh của tập đoàn truyền thông Shanghai (Thượng Hải) Media Group.

Quan hệ giữa chính quyền Trung Quốc với tập đoàn Alibaba và ông chủ của nó, tỷ phú Trung Quốc Jack Ma (Mã Vân) – người từng là nhà kinh doanh được kính trọng nhất Trung Quốc – bắt đầu rạn nứt từ tháng Mười năm ngoái, sau khi ông Mã phê phán hệ thống ngân hàng quốc doanh của nước này như những tiệm cầm đồ và chỉ trích các cơ quan quản lý tài chính là “câu lạc bộ của các ông già lú lẫn”. Tại một hội nghị ở Thượng Hải, Mã kêu gọi cải tổ hệ thống ‘kìm hãm sự đổi mới kinh doanh’ và cho rằng, các doanh nghiệp “không sợ những quy định quản lý [của nhà nước] mà chỉ sợ các quy định lỗi thời, lạc hậu”.

Tuyên bố năm mới của Nhóm Luật sư Nhân quyền Trung Quốc

TS Phạm Đình Bá dịch

Chúng ta sẽ không bao giờ là những xác chết biết đi. Chúng ta sẽ tiếp tục trăn trở với tất cả những đau khổ và bất công, cho đến ngày chủ nghĩa hợp hiến, pháp quyền, nhân quyền và dân chủ đến với Trung Quốc.

Nhóm Luật sư Nhân quyền Trung Quốc, ngày 1 tháng 1 năm 2021.

Năm 2020 đã chứng kiến một đại dịch hoành hành trên toàn cầu, lây nhiễm cho 78 triệu người và khiến 1,75 triệu người tử vong vào cuối năm. Đại dịch, bắt đầu ở Vũ Hán, trên thực tế là một hệ quả tất yếu của sự suy thoái nhân quyền trong một thời gian dài ở Trung Quốc. Việc đàn áp tự do ngôn luận và tự do báo chí một cách gay gắt hơn trong mười năm qua có nghĩa là trong những ngày đầu của đại dịch, các quan điểm của chuyên gia và cảnh báo của những người lên tiếng tố giác về nguy cơ của đại dịch đã bị bác bỏ và bị vu khống là “làm mất trật tự công cộng”, cho phép đảng và nhà nước che đậy tình hình thực tế.

Người ta có thể chắc chắn rằng, nếu ngay từ đầu các nhà chức trách đã mở cửa cho công chúng lên tiếng và tham gia vào ngăn chặn lây lan, dịch bệnh đã không lan rộng đến nay và ảnh hưởng sẽ không quá tàn khốc.

Một khi vi rút đã lây lan rộng rãi và các biện pháp thông thường không còn đủ để xử lý nó, chính quyền địa phương trên khắp Trung Quốc đã sử dụng các biện pháp quyết liệt, sử dụng đại dịch như một lý do để khóa toàn bộ cộng đồng, hạn chế sự di chuyển của công dân, đàn áp các nhà báo công dân, cưỡng bức và đột nhập vào nhà riêng, coi thường quyền riêng tư cá nhân và thường không quan tâm đến phẩm giá cơ bản của công dân. Theo nhiều cách, nó giống như một sự trở lại độc hại của những ngày đen tối của Cách mạng Văn hóa, khi tình hình nhân quyền ngày càng tồi tệ hơn.

Tuy nhiên, ở trung tâm của đợt bùng phát ở Vũ Hán, những công dân bình thường như Zhang Zhan (张 展), Chen Qiushi (陈 秋实), Fang Bin (方 斌) và Li Zehua (李泽华) quyết tâm thực hiện quyền tự do ngôn luận của họ, trở thành anh hùng người đã báo cáo trung thực tình hình ở đó. Như thường lệ, các nhà chức trách đã làm việc để trấn áp họ, hoặc “biến mất” họ hoặc buộc họ phải im lặng.

Trong trường hợp của Zhang Zhan, một luật sư hành nghề ở Thượng Hải, cảnh sát thành phố này đã vội vã đến Vũ Hán xa xôi để giam giữ cô ấy một cách bất hợp pháp, sau đó truy tố cô ấy với tội danh “gây gổ và gây rối”, một “tội danh” được áp dụng vô cớ để làm im lặng bất đồng quan điểm. Sự thật là, không phải Zhang Zhan, công dân và luật sư, người đã “gây rắc rối”, mà là các nhà chức trách đã gây rắc rối khi họ sử dụng hình phạt tàn nhẫn và bất thường, do đó gây rắc rối đối với Zhang Zhan, và đưa cô ấy ra xét xử và kết án cô ấy bốn năm trong tù vào ngày 28 tháng Mười Hai.

Như câu nói, “Một người đàn ông muốn đánh con chó của mình sẽ không bao giờ không tìm thấy một cây gậy.” Trong năm đại dịch này, chủ nghĩa toàn trị kỹ thuật số ở Trung Quốc ngày càng trở nên tồi tệ hơn. Kiểm duyệt, chặn, xóa nội dung, tạm ngưng tài khoản, lệnh triệu tập của cảnh sát, bóp méo và đóng khung hoàn toàn là một phần của các biện pháp kiểm soát theo hướng dữ liệu lớn đã hoạt động một cách liền mạch và hợp lý nhằm loại bỏ triệt để không gian tự do ngôn luận ở Trung Quốc.

Tuyên bố của Hoàng Chi Phong sau kết quả cuộc bầu cử sơ bộ dân chủ

Với sự hỗ trợ của những người Hồng Kông yêu tự do, các thành viên trong nhóm của tôi và ủy viên hội đồng quận Jannelle R. Leung, tôi vinh dự đứng đầu cuộc thăm dò ý kiến trong quận của tôi với hơn 30043 phiếu bầu. Trong cuộc bầu cử tự do cuối cùng của thành phố này, các nhà hoạt động hoặc nhà lập pháp đã đóng vai trò tích cực trong phong trào năm ngoái đã đứng đầu cuộc bầu cử sơ bộ này.

Chiến thắng của các nhà hoạt động phong trào trong đợt bầu cử sơ bộ ngụ ý sự tiếp nối tinh thần kháng chiến của chúng ta chống lại sự đàn áp ngày càng gia tăng của Trung Quốc đối với các quyền tự do thành phố. Trong mắt cử tri, tinh thần kháng chiến của các ứng cử viên đã vượt qua các yếu tố truyền thống khác như nền tảng chính sách, nền tảng học thuật và chuyên môn. Khi Bắc Kinh lạm dụng thủ tục lập pháp, chức năng của Hội đồng Lập pháp đã thay đổi hoàn toàn. Trong bối cảnh tự do của thành phố biến mất, các nhà lập pháp tương lai dự kiến sẽ có lập trường mạnh mẽ hơn chống lại sự can thiệp của Bắc Kinh.

Bất chấp nỗi sợ hãi về luật an ninh quốc gia sâu rộng, 610.000 người HK đã bất chấp các cảnh báo của Bắc Kinh, bỏ phiếu bầu và tán thành các lực lượng đối lập trong tương lai. Đồng thời, Bắc Kinh đang lên kế hoạch trả thù những người bất đồng chính kiến, vì văn phòng Trung Quốc tại Hồng Kông đã công khai tố cáo các cuộc bầu cử sơ bộ là một âm mưu kích động lật đổ và thông đồng với các lực lượng nước ngoài. Do đó, khi đối mặt với chế độ độc đoán, sẽ có thêm sự kiểm duyệt chính trị và truất quyền trong cuộc bầu cử sắp tới.

Bất chấp tương lai ảm đạm phía trước, chính cuộc bỏ phiếu sơ bộ ủng hộ dân chủ đã chứng minh sự can đảm và dũng khí của người Hồng Kông dưới sự càn quét của Bắc Kinh. Với phiếu bầu của chúng tôi, người Hồng Kông đã gửi một thông điệp rõ ràng đến thế giới – Chúng tôi sẽ không bao giờ đầu hàng chế độ chuyên chế! Với những gì có được trong cuộc bỏ phiếu sơ bộ này, tôi sẽ tiếp tục mang tiếng nói của Hongkongers ra thế giới và phản đối chế độ đàn áp xã hội dân sự.

Đây có thể là cuộc bầu cử tự do cuối cùng của người Hồng Kông, nhưng nó đánh dấu cuộc đấu tranh thực sự của chúng tôi cho các quyền tự do trong thành phố.

FB Xuân-Phương Nguyễn

Văn phòng liên lạc Trung Quốc tại Hong Kong gọi cuộc bỏ phiếu bầu ứng viên đối lập tại đặc khu này là 'sự khiêu khích nghiêm trọng' và có thể vi phạm Luật an ninh quốc gia mới.

Trịnh-Khải Nguyên-Chương

1.

Vài năm vừa qua, giới quan sát quốc tế và quốc nội Hoa Kỳ đều nhận ra một điều là chính sách của Hoa Kỳ đối với Trung Quốc ngày nay có xu hướng thiên về mặt cứng rắn hơn. Hầu hết các nhà lãnh đạo Hoa Kỳ đều có một ý nghĩ chung là phải áp dụng một chính sách mới hầu giảm thiểu hoặc chí ít hạn chế tính cách hung hăng càng ngày càng trở nên rõ rệt của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) dưới quyền lãnh đạo của lãnh tụ tối cao, Chủ tịch nhà nước kiêm Tổng Bí thư Tập Cận Bình. Tình trạng căng thẳng giữa hai siêu cường, cộng thêm áp lực do trận đại dịch Covid-19 và kinh tế suy thoái, rất có thể sẽ khiến cái bề mặt tưởng chắc chắn như tường đồng vách sắt của Tập và Bắc Kinh có cơ rạn nứt.

Dưới đây là cái nhìn của một số phân tích viên về tương lai của ĐCSTQ, mà ít nhiều giúp chúng ta hiểu thêm hành động của Trung Quốc trên thế giới hiện nay.

2.

Hoa Kỳ không có nhiều điều kiện và phương tiện để bắt Trung Quốc thay đổi, nhưng với áp lực ngoại giao, kinh tế, và cả quân sự, Washington có thể đẩy Bắc Kinh vào một vị thế vô cùng lúng túng. Sự thật, một cuộc đối đầu chiến lược kéo dài như tình trạng đang diễn tiến mấy năm nay rất có thể sẽ tạo điều kiện thúc đẩy những thay đổi lớn lao.

Nhớ lại bài học lịch sử trong lúc quan sát hiện tại, người ta không thể không liên tưởng đến tình huống tương tranh giữa hai siêu cường Nga-Mỹ thời Chiến tranh Lạnh. Các nhà lãnh đạo Trung Quốc ngày nay chắc chắn biết rõ bài học đó, và chắc chắn họ đã suy nghĩ rất nhiều và có những biện pháp ngăn ngừa, không để bị lâm vào vết xe đổ của đế quốc Liên Xô. Thế nhưng, điều oái oăm là Trung Quốc có thể sẽ lặp lại những sai lầm của chế độ Nga Xô cách đây trên 30 năm.

Suốt mấy chục năm Chiến tranh Lạnh, tính cách cứng nhắc thiếu uyển chuyển của chế độ Cộng sản Xô Viết đã là lợi điểm vô cùng đắc thế của Hoa Kỳ. Điện Cẩm Linh gặp thất bại không những không học bài học thất bại mà còn tiếp tục đâm đầu vào thất bại – như, bám riết nền kinh tế đang hấp hối, tiếp tục chạy đua võ trang, và không từ bỏ mộng ước đế quốc – thay vì chấp nhận cải tổ. Tất cả đã dẫn đến việc đế quốc sụp đổ. Tương tự, giới lãnh đạo Trung Quốc cũng bị giới hạn bởi tính cách cứng nhắc của hệ thống cai trị và điều hành họ đang áp dụng, một hệ thống không cho phép họ kịp thời sửa sai chính sách một cách dễ dàng và mau chóng. Năm 2018, Tập quyết định bãi bỏ chế độ nhiệm kỳ để âm mưu làm lãnh tụ suốt đời. Ông ta đưa ra chiêu bài chống tham nhũng để thanh trừng các đối thủ chính trị, và đáng sợ nhất là thẳng tay đàn áp các cuộc biểu tình đòi hỏi dân chủ hóa của cư dân Hong Kong, bắt giam hàng trăm luật sư và các nhà tranh đấu bất đồng chính kiến. Một chính sách kiểm duyệt gắt gao, khắc nghiệt chưa từng thấy thời hậu-Mao được đem ra sử dụng hầu trấn át tiếng gào trung thực của người dân. Trại “cải tạo” mọc lên như nấm sau cơn mưa ở Tân Cương. Dân tộc Hồi giáo thiểu số, như người Uighur, người Kazakh, bị giam hãm, tù đày, nhũng nhiễu, phân biệt đối xử tàn bạo. Không phải vài trăm, vài ngàn, mà cả triệu người.

Nhà nước tập trung quyền lực kinh tế và chính trị vào trung ương, đổ nguồn tài trợ vào những dự án kinh tế quốc doanh và những hệ thống dò thám hầu kiểm soát chặt chẽ mọi sinh hoạt của dân chúng. Nhưng xem ra những biện pháp này chỉ khiến ĐCSTQ yếu hơn: công ty quốc doanh làm rỉ máu kinh tế, hệ thống dò thám chỉ khiến người dân bất mãn chống đối mạnh mẽ hơn. Và, trận đại dịch Covid-19 khủng khiếp chỉ khiến người dân Trung Quốc ngày nay chán ngán chính phủ quốc gia mình nhiều hơn bao giờ.

Nếu Tập vẫn tiếp tục theo đuổi chính sách này, nắm giữ trong tay trách nhiệm và quyền hạn tuyệt đối, làm xói mòn nền tảng quyền lực kinh tế và chính trị quốc gia, thì sớm muộn ông ta sẽ đẩy ĐCSTQ vào thế phải thay đổi, và thay đổi không ít.

Từ lúc lên nắm quyền lực năm 2012, Tập thay thế chế độ tập quyền do tập đoàn quyết định bằng hình thức tập quyền cá nhân, có nghĩa là một người nắm trong tay quyền lực tối cao (strongman) như Stalin thời Nga Xô, hay Mao Trạch Đông thuở trước. Trước Tập, quyền hành cai trị đất nước nằm ở Ủy ban Thường vụ Bộ Chính trị, họ thường tỏ ra là khá uyển chuyển trong ý thức hệ, và thực tiễn trong chính sách; họ tránh sai lầm bằng cách lấy quyết định chung, thu nhận ý kiến từ nhiều phe phái khác nhau, và đúc kết để có thể san bằng những dị biệt về quyền lợi. ĐCSTQ lúc đó cũng tránh né những va chạm quốc tế, như ở Trung Đông, và đứng ngoài những việc có thể gây thiệt hại đến quyền lợi trọng yếu của Hoa Kỳ. Đối nội, ban lãnh đạo cũng duy trì hòa bình bằng cách chia chác quyền lợi cho những phe nhóm khác nhau. Một chế độ như thế dĩ nhiên là không tuyệt hảo, tệ nạn tham nhũng lan tràn, chính quyền thường không có những quyết đoán nhanh chóng và thường để trôi qua những cơ hội tốt đẹp. Nhưng chế độ đó có những lợi thế mà chế độ tập quyền cá nhân của Tập không có: một xu hướng thực tiễn và một tính cách e dè, cẩn trọng.

Bảy tám năm qua, hệ thống cai trị đó bị dỡ xuống để thay thế bằng một chế độ khác hẳn – một ý thức hệ cứng nhắc, một chính sách nội trị hà khắc đối với dân tộc thiểu số và những người bất đồng chính kiến trong nước, một chính sách đối ngoại xung động mà điển hình là Sáng kiến Nhất Đới Nhất Lộ (Tây phương gọi là Belt and Road Initiative) – một dự án lên đến cả ngàn tỉ đô-la Mỹ với những tiềm năng kinh tế mơ hồ khiến phương Tây không ngớt hồ nghi. Cần nói thêm Sáng kiến Nhất Đới Nhất Lộ của Trung Quốc – một vành đai, một con đường – là một dự án khổng lồ với chủ đích phát triển kinh tế đa quốc gia thông qua hai kế hoạch Con Đường Tơ Lụa và Đường Hàng Hải, mà mục đích tối hậu có lẽ là khống chế kinh tế toàn thế giới.

Tập trung quyền lực tối thượng trong tay mình, Tập vô hình trung đã tạo điều kiện mới cho sự rạn nứt của Đảng và để lộ điểm yếu khi phải đương đầu với những tình huống khó khăn. Ưu điểm của chế độ tập quyền cá nhân là khả năng quyết đoán mau lẹ những quyết định khó khăn, nhưng nhược điểm là cái giá rất cao phải trả nếu chính sách sai lầm. Chế độ tập quyền tập đoàn trước kia, tuy chậm lụt và thiếu hiệu năng, nhưng nó đã giúp tránh được tình trạng những tính toán thái quá, cực đoan và nguy hiểm biến thành chính sách nhà nước.

Dưới quyền lãnh đạo của Tập, chính sách sai lầm gặp phải nhiều khó khăn để sửa sai, bởi đảo nghịch quyết định do một cá nhân đề xướng bao giờ cũng làm hỏng bộ mặt “sáng suốt anh minh” của cá nhân đó. Đảo nghịch nghị quyết do tập thể biểu quyết và đưa ra thành chính sách dễ nuốt hơn vì đó là tập thể, cả tập thể nhận lãnh trách nhiệm chứ không một cá nhân nào. Tập cũng đòi hỏi sự trung thành tuyệt đối từ những đảng viên cao cấp, điều này gây xung động không ít trong thành phần lãnh đạo của Đảng và nhà nước.

Bởi những lý do này, Trung Quốc sẽ không dễ dàng thoái lui nếu lỡ bước vào những sai lầm trọng yếu trong trận chiến đương đầu với Hoa Kỳ hôm nay và tương lai. Kết quả sẽ là sự rạn nứt trong guồng máy cai trị của chế độ. Sẽ có những thành phần nhìn ra nguy hiểm và trở nên cảnh giác với Tập, cho là Tập làm hại vị thế và uy tín của Đảng một cách không cần thiết. Nếu Tập vẫn tiếp tục phạm phải những sai lầm tương tự thì hậu quả khó lường. Thủ tướng chính phủ Lý Khắc Cường, những Ủy viên Bộ Chính trị quyền thế mạnh như Uông Dương, Hồ Xuân Hoa…, những người có quan hệ thân thiết trước đây với Hồ Cẩm Đào, đều là những đối thủ chính trị đáng gờm của Tập.

Dĩ nhiên, lật đổ một lãnh tụ tối cao trong một cơ chế độc tài độc đảng là không dễ dàng chút nào, nhất là lãnh tụ đó nắm chắc trong tay quân đội và an ninh. (Ai cũng biết nguyên tắc sơ đẳng để lên làm lãnh tụ độc tài là nắm quân đội và an ninh.) Thế nhưng, những xung động va chạm nội bộ nếu tiếp diễn sẽ khiến Tập trở nên bất an, hoang tưởng, đa nghi, và càng khiến Tập mất dần khả năng lèo lái con thuyền quốc gia.

Chúng ta đừng quên Mao Trạch Đông. Sau khi thất bại thê thảm với chính sách Đại Nhảy Vọt, nhằm mục đích tập trung sản xuất thực phẩm, dẫn đến nạn đói khủng khiếp khiến 30 triệu dân chết oan đầu thập niên 60, Mao đã trở nên bất an, hoang tưởng, và đa nghi. Thế rồi từ trạng thái tâm thần khủng hoảng đó, trong một suy tính sai lầm khác, Mao tung ra Cách mạng Văn hóa nhằm tiêu diệt các “phần tử tư sản” trong xã hội và nhà nước. Đó là cuộc “cách mạng” quái đản vô tiền khoáng hậu trong lịch sử gây chấn thương to lớn trong lòng dân tộc Hoa mà cho đến tận ngày hôm nay vẫn nhức nhối khôn nguôi.

Trong thời gian sắp tới, chúng ta sẽ thấy Tập tiếp tục thanh trừng các phần tử bị xem là chống đối chính sách nhà nước đang áp dụng, đối nội cũng như đối ngoại. Càng thanh trừng Tập sẽ càng gây căng thẳng và tạo bất tín nhiệm trong thành phần lãnh đạo cao cấp xung quanh.

3.

Một yếu tố then chốt quyết định thắng bại trong cuộc chiến đối đầu chiến lược giữa Washington và Bắc Kinh hiện nay là “tách rời” kinh tế, tức là Hoa Kỳ phải giảm thiểu đến mức tối đa có thể những quan hệ thương mại giữa hai siêu cường trong suốt hơn 40 năm qua. Những người chủ trương “tách rời” – trong đó có Tổng thống Donald Trump, người phát động cuộc thương chiến với Trung Quốc năm 2018 – tin tưởng rằng nếu cắt được Trung Quốc ra khỏi thị trường khổng lồ của Mỹ và không cung cấp kỹ thuật cao cho Trung Quốc nữa, thì Washington có thể chế ngự rất nhiều tiềm năng lớn mạnh của Bắc Kinh. Mặc dù hai quốc gia ký kết một thỏa ước tạm thời hôm tháng Giêng 2020, nhưng “tách rời” kinh tế chắc chắn sẽ tiếp diễn những năm tháng sắp tới, bất luận ai là kẻ ngồi trong Phòng Bầu dục Tòa Bạch Ốc, bởi đây không còn là vấn đề chính trị bầu cử kiểu Mỹ nữa, mà là an ninh quốc gia, phi đảng phái, nhất là sau khi mọi người trông thấy sự tai hại của tình trạng thuốc men do Trung Quốc bào chế và gửi nhỏ giọt sang Mỹ trong trận dịch Covid-19 năm 2020.

“Tách rời” kinh tế có thể không làm suy thoái kinh tế Trung Quốc như nhiều người theo chủ trương này mong đợi, bởi mức độ tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc ngày nay ít tùy thuộc vào ngoại thương. Năm 2008, xuất cảng chiếm 32,6% Tổng sản phẩm Nội địa Trung Quốc, nhưng đến năm 2018 con số này tụt xuống chỉ còn 19,5%. Tuy thế nó sẽ góp phần không ít vào tình trạng suy thoái kinh tế chung, mà nguyên do chính là tệ trạng ngân hàng cho vay nợ bừa bãi, nhiều dự án đầu tư bị tắc nghẽn nửa chừng, và một dân số già nua (kết quả của chính sách một chồng một vợ một con những năm cuối thế kỷ XX.) Bắc Kinh sẽ cố thoát suy thoái bằng những biện pháp ngắn hạn khó duy trì như khuyến khích ngân hàng cho vay tiền nhiều hơn nữa và đổ tiền của vào những dự án xây dựng khổng lồ nhưng vô bổ.