Bauxite Việt Nam

Vì sao cần tìm hiểu về bầu cử, kể cả khi không muốn bầu và không có ai để cử.

YChan

Minh họa: James Steinberg.

Bạn có biết vào kỳ bầu cử Quốc hội đầu tiên năm 1946 của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, trong tổng số đại biểu được bầu, có đến 43% là ứng cử viên tự do không thuộc đảng phái nào? Đúng 70 năm sau, vào kỳ bầu cử Quốc hội khóa 14 năm 2016, số đại biểu không phải đảng viên chỉ còn chiếm 4,2%.

Con số này, ngoài tác dụng phản ánh bức tranh quyền lực tuyệt đối mà một đảng đang nắm giữ ở Việt Nam, còn thể hiện mức độ quan tâm của người dân đối với chuyện bầu cử của đất nước: từ 10 phần ngày trước tụt còn chưa được một phần ngày nay.

Đó là một nghịch lý tréo ngoe, nếu nhớ lại việc cách đây vài tháng, hàng triệu người Việt Nam đã thức đêm thức hôm, sôi sục theo dõi, hăng say bình luận, thậm chí là mạt sát đấu đá lẫn nhau chỉ vì một cuộc bầu cử ở tận bên Mỹ – một cuộc bầu cử mà họ không hề có quyền gì quyết định.

Tất nhiên, đó là nghịch lý dễ hiểu. Dù là bầu cử ở nơi khác, nhưng họ có quyền thoải mái bàn luận. Trong khi chuyện bầu cử ở nước mình, đến một câu nói vô thưởng vô phạt trên mạng xã hội cũng có thể ngay lập tức bị chính quyền tóm gáy xử lý. Còn những ai có ý định tự ứng cử mà không qua hệ thống của chính quyền, nguy cơ bị bắt giam vì các tội danh “chống chính quyền” luôn treo lơ lửng. Cho đến thời điểm hiện tại, đã có hai người tự ứng cử, ông Trần Quốc Khánh và ông Lê Trọng Hùng, bị bắt giữ với lý do trên.

Nghịch lý lớn nhất nằm ngay trong bản chất của thể chế: độc đảng thì bầu cử có ý nghĩa gì?

Rốt cuộc thì “bầu cử là sự lựa chọn”. Từ tương đương của tiếng Anh “election” cũng có nghĩa gốc từ chữ Latin “eligere” với nghĩa chọn lựa. Mà chỉ có một thì chọn với lựa cái gì?

Câu trả lời là, bạn luôn luôn có sự lựa chọn.

Các gương mặt tự ứng cử đại biểu Quốc hội khóa này. Đồ họa: Luật Khoa. Ảnh nền: Quochoi.vn. Ảnh nhân vật: nhiều nguồn.

Lựa chọn đầu tiên là hiểu những gì đang diễn ra.

Bạn có biết theo Điều 78 Luật Bầu cử 2015 hiện hành, nếu không có hơn một nửa số cử tri tham gia bỏ phiếu, kết quả bầu cử sẽ bị hủy bỏ?

Trước khi bạn nghĩ tới chuyện có thể tẩy chay để khiến cuộc bầu cử trở nên vô hiệu, Điều 80 của luật này đã có quy định về tình huống tổ chức bầu cử lại, khi đó mọi kết quả sẽ được công nhận bất kể có bao nhiêu cử tri tham gia.

Bạn có biết Việt Nam cũng có quy định về vận động tranh cử? Điều 63 của Luật Bầu cử đưa ra các nguyên tắc cho việc vận động là “dân chủ, công khai, bình đẳng, đúng pháp luật…”.

Trước khi bạn kịp tưởng tượng về những cuộc gặp gỡ đối thoại công khai sôi nổi giữa ứng cử viên với cử tri, các Điều 64, 65, 66, 67 tiếp theo dội ngay gáo nước lạnh cho sự háo hức đó. Chỉ có hai hình thức vận động, và đều phải theo sự sắp xếp chỉ đạo chặt chẽ của các cơ quan chính quyền.

Ê, đi chỗ khác chơi. Cái gì đảng đã lập ra là của đảng, nếu không biết đó là cấm kỵ mà cứ tự tiện dùng là bị tôm đấy.

1. Thêm một ứng cử viên đại biểu Quốc hội độc lập bị bắt ở Hà Nội

Nhà báo độc lập Lê Trọng Hùng đã nộp đơn xin ứng cử đại biểu Quốc hội và có kế hoạch vận động tranh cử trước khi bị bắt.

Một ứng cử viên đại biểu Quốc hội Việt Nam độc lập bị lực lượng an ninh ở Hà Nội bắt giữ trong khi nhà riêng của ông bị khám xét và một số thiết bị và tài liệu bị lấy đi, trong đó có hồ sơ ứng cử của ông, người nhà của ông cho biết.

Nhà báo độc lập Lê Trọng Hùng, người đã nộp đơn ứng cử đại biểu Quốc hội và đang tích cực vận động tranh cử, bị bắt trong khi đưa các con đi chơi về gần đến nhà sáng ngày thứ Bảy. Các viên chức an ninh được nói là đã lấy chìa khóa của ông và tự mở cửa vào nhà, nơi họ đọc và thi hành lệnh khám xét về cáo buộc ông “tàng trữ, phát tán tài liệu chống phá nhà nước.”

Đây là vụ bắt giữ mới nhất liên quan tới những người đã tuyên bố công khai tự ứng cử đại biểu Quốc hội Khóa 15 năm 2021-2026, với cuộc bầu cử dự kiến diễn ra vào ngày 23 tháng 5. Trước đó một người ở Ninh Bình bị bắt giữ về cáo buộc “thông tin xuyên tạc, chống phá nhà nước gây hoang mang dư luận.”

“Họ khám xét và họ lấy đi một số hồ sơ mà dân oan họ kêu oan với cả hồ sơ tranh cử của anh Hùng, một số điện thoại cũ và máy tính của anh ấy,” bà Đỗ Lê Na, vợ của ông Hùng, nói với VOA vào tối ngày thứ Bảy.

Bà bác bỏ cáo buộc của nhà chức trách, nói rằng chồng bà chỉ muốn giúp lên tiếng cho những người dân bị thiệt thòi trong những tranh chấp với chính quyền thông qua những chương trình phát trực tiếp trên các nền tảng mạng xã hội của ông. Ngoài ra ông cũng đang tặng các quyển hiến pháp cho người dân để giúp họ nâng cao hiểu biết về quyền và nghĩa vụ hiến định của họ.

Những nỗ lực vận động tranh cử “rầm rộ” của ông vào Quốc hội có thể đã thu hút thêm sự chú ý của nhà chức trách và thúc đẩy họ hành động chống lại ông, bà nói thêm.

“Anh Hùng bảo là anh ấy tranh cử hẳn hoi, không phải quẳng cái tên vào đấy để họ thích làm gì thì làm. Sau đó anh ấy có những chương trình rất là rầm rộ,” bà nói. “Năm nay riêng Hà Nội thì đã có 30 ứng viên độc lập. Mình nghĩ cũng có thể là họ sợ tấm gương của anh Hùng sẽ lan rộng ra trong quần chúng, nhiều người sẽ noi theo cái gương đó, và họ muốn dập.”

Ông Lê Trọng Hùng và vợ con (Facebook Hùng Gàn Lê)

Trên trang Facebook cá nhân của mình, ông Hùng đăng những hình ảnh cho thấy những tài liệu mà ông biên soạn để chuẩn bị cho chiến dịch vận động cử tri tại đơn vị bầu cử số 4 ở Quận Hai Bà Trưng với chủ trương xây dựng nhà nước pháp quyền hợp hiến và xã hội thượng tôn pháp luật.

Ông dự định phổ biến đề cương tranh cử của mình bằng cách đến từng nhà cử tri để trình bày, kéo loa đi diễn thuyết, thuê hội trường để diễn thuyết, hoặc diễn thuyết tại quảng trường, sân vận động, theo đơn yêu cầu cung cấp sự bảo vệ mà ông gửi tới Ủy ban bầu cử thành phố Hà Nội.

Ông cũng đăng những video “đào tạo dân biểu” mà trong đó ông trình bày những kĩ năng mà ứng cử viên cần có để vận động tranh cử thành công.

VOA không thể liên lạc được ngay tức thì với nhà chức trách Hà Nội để yêu cầu bình luận về vụ bắt giữ.

Bà Lê Na cho biết trong những ngày sắp tới bà dự định sẽ liên lạc với luật sư để hỗ trợ cho vụ án của chồng bà. Nhưng vấn đề pháp lý chỉ là một trong số những khó khăn mà bà, một giáo viên khiếm thị, sẽ phải đối diện khi gia đình mất đi một trụ cột.

“Các cháu của mình thì có một cháu là tự đi học được, còn lại một cháu bé ba tuổi không thể tự đi được. Mình không nhìn thấy nên cũng không thể đưa cháu đi được, và bản thân mình cũng không thể tự vào trường được, bình thường anh Hùng đưa đón,” bà chia sẻ.

Hồng Anh

Đồ họa: Luật Khoa. Ảnh nền: Quochoi.vn. Ảnh nhân vật: nhiều nguồn.

Thời hạn nộp đơn tự ứng cử đại biểu Quốc hội đã kết thúc. Một đường đua vào Quốc hội Việt Nam chuẩn bị mở ra.

Từ trên khán đài, những khán giả/ cử tri phần nào có thể dự đoán trước được kết quả. Cùng một đường chạy nhưng các ứng cử viên tự do sẽ phải vượt qua những hàng rào cao chót vót bằng đôi chân trần, còn các ứng cử viên của đảng, nhà nước thì yên vị trên xe ô tô có người chở băng băng về đích.

Những gương mặt tự ứng cử sau đây đã bắt lấy cơ hội đứng ngang hàng với những quan chức nhà nước được cử ra ứng cử.

Các ứng viên tự do có thể đang lo về những bất trắc sẽ xảy ra. Họ cũng có thể đang rất tự tin vào việc ứng cử của mình. Họ là ai?

Giáo sư Nguyễn Đình Cống: “Vào được Quốc hội là đại thành công, nếu bị loại thì tôi cũng thành công rồi”

Giáo sư Nguyễn Đình Cống. Ảnh: Facebook Nguyễn Đình Cống.

Tuổi tác không thể buộc Giáo sư Nguyễn Đình Cống trở thành khán giả cho cuộc bầu cử lần này.

“Tuổi tác chỉ là một phần của sức khỏe mà thôi. Tôi hoàn toàn khỏe mạnh và minh mẫn, bằng chứng là bao năm qua tôi vẫn công bố khoảng hơn 20 công trình khoa học”, Giáo sư Nguyễn Đình Cống, 83 tuổi, nói với Luật Khoa.

Nếu trúng cử, ông cho biết sẽ vận động Quốc hội thông qua nhiều luật đang rất cần thiết đối với công chúng đang bị tắc ở nghị trường, trong đó có các luật về quyền tự do hiệp hội, tụ tập ôn hòa của người dân.

Giáo sư Cống đang chuẩn bị tinh thần để vượt hàng rào đầu tiên trong cuộc bầu cử của mình.

“Tôi chuẩn bị tâm thế vững vàng, tự tin cho hội nghị cử tri nơi cư trú. Nếu người ta hỏi tôi thì tôi sẵn sàng trả lời, nếu người ta vu cáo tôi thì tôi vẫn sẵn sàng đáp trả”, Giáo sư Cống cho biết.

Giáo sư Nguyễn Đình Cống sẽ ứng cử đại biểu Quốc hội tại Hà Nội. Ông là tiến sĩ chuyên ngành Xây dựng, từng công tác nhiều năm tại trường Đại học Bách Khoa Hà Nội, từng là trưởng bộ môn tại trường Đại học Xây dựng Hà Nội.

Năm 1999, Giáo sư Cống về hưu. Năm 2016, ông tuyên bố từ bỏ Đảng Cộng sản Việt Nam.

Giáo sư Nguyễn Đình Cống thường xuyên đăng bài trên mạng xã hội và được nhiều người theo dõi. Ông xuất bản nhiều sách, công trình nghiên cứu khoa học với nhiều đề tài đa dạng. Năm 2013, ở tuổi 76, ông nhận giải thưởng KOVA cho một công trình khoa học ứng dụng về bê tông cốt thép.

Giáo sư Cống cho rằng ngay từ lúc nộp đơn ứng cử thì ông đã thành công rồi.

“Vào được Quốc hội là đại thành công, nếu bị loại thì tôi cũng thành công rồi vì tôi đã chứng minh rằng một người ngoài đảng cũng có thể ứng cử đại biểu Quốc hội”, Giáo sư Cống cho biết.

Nguyễn Đình Cống

Nếu vào được Quốc hội tôi sẽ không chịu bị biến thành nghị gật.

Nghị gật có hai loại. Loại một là tự mình, loại hai bị biến thành. Tôi không thuộc loại một và kiên quyết không trở thành loại hai dù có được mua chuộc như thế nào hoặc chịu những áp lực nặng đến đâu.

Nghị gật chủ yếu là một số người được cơ cấu, gồm hai thành phần, một là những người kém trí tuệ, thiếu bản lĩnh, hai là một số quan chức.

Vì kém trí tuệ nên chỉ biết gật hoặc lắc theo hướng dẫn, theo xu thế. Là quan chức nên đã biết trước, đã bàn trước những việc đem ra Quốc hội, họ thừa biết việc thảo luận đó, chỉ là hình thức, thế thì quan tâm làm gì.

Để cho hai thành phần này vào chiếm ghế ở Quốc hội là một sự lãng phí lớn về trí tuệ của dân tộc, là một sự coi thường vai trò của cơ quan quyền lực cao nhất.

Nguyễn Đình Cống

Đất nước rất cần và cấp thiết phải “Dân chủ hóa trong hòa bình”. Để làm việc này có một số con đường khác nhau, mà con đường từ Quốc hội là có nhiều khả năng vì nó tôn trọng Hiến pháp, phù hợp với nguyện vọng của nhiều người, trong đó bao gồm những vị có thiện chí đang là lãnh đạo cấp cao.

Tôi đã công bố “Chương trình ứng cử đại biểu quốc hội”. Đó mới chỉ là chương trình vắn tắt, có thể xúc tiến ngay được. Ngoài ra đã từ lâu tôi còn ấp ủ một số ý nghĩ đổi mới hoặc cải cách về Luật Quốc hội, về tổ chức và hoạt động của Quốc hội để nó xứng đáng là Đại diện thật sự của Dân. Ý nghĩ đó không phải của riêng tôi mà là của nhiều người có trí tuệ, có tâm huyết đối với vận mệnh đất nước.

Những ý nghĩ như vậy nếu chỉ dừng lại ở việc công bố trên báo chí, ở việc viết các bản góp ý hoặc kiến nghị thì chỉ như ném hạt cát xuống ao bèo. Phải có tiếng nói ở diễn đàn Quốc hội thì mới may ra có phần nào tác dụng.

Thực ra thì cải cách trong hòa bình, dù ý tưởng có hay đến bao nhiêu cũng chỉ có thể làm được tốt khi trở thành tình cảm, nhận thức và ý chí của những người lãnh đạo cao nhất. Tuy vậy khi chưa có được điều vừa nêu mà có nhiều tiếng nói trong Quốc hội, tạo được dư luận rộng rãi thì dần dần sẽ hình thành tình cảm, nhận thức và ý chí vừa nêu.

Quốc hội là đại diện cao nhất của dân. Nhiều tài liệu viết rằng đó là đại diện cho quyền lợi, cho ý chí, nguyện vọng, cho các thành phần dân tộc. Điều đó đúng nhưng chưa đủ. Quan trọng nhất là đại diện cho trí tuệ, vì từ đó sẽ có các đại diện khác.

Nguyễn Đình Cống

Hưởng ứng chủ trương đưa 50 người ngoài đảng vào Quốc hội, tôi đã nộp đơn và hồ sơ ứng cử tại Ban bầu cử Hà Nội, đang chờ cuộc họp thăm dò cử tri nơi cư trú.

Tôi đã chuẩn bị  lời phát biểu, nhưng rồi có được nói hay không, được nói đến đâu thì chưa biết. Tôi cũng chuẩn bị để giới thiệu 20 tác phẩm và công trình khoa học đã được giải thưởng, nhưng chưa biết có được trình bày hay không. Phải qua được cuộc họp thăm dò này với trên 50% phiếu đồng ý thì tên của người tự ứng cử mới được lọt vào vòng hiệp thương lần 2 của Mặt trận. Quy trình viết như thế, nhưng chưa biết thực tế sẽ như thế nào.

Qua được vòng 2 mới được lọt vào vòng 3. Qua được vòng 3 mới được đưa vào danh sách. Trong lần bầu cử năm 2016, đại đa số người tự ứng cử bị loại ngay từ cuộc họp thăm dò. Họ chủ yếu bị chất vấn, bị phê phán, trong đó có không ít lời xỏ xiên, thậm chí lời vu cáo. Tôi đã khảo sát việc làm, sự thành bai khi ứng cử vào QH năm 2016 của TS Nguyễn Quang A, LS Võ An Đôn, ca sĩ Mai Khôi và vài người khác để chuẩn bị tâm thế.

Trong bài: “Vì sao người luật sư phù hợp với công việc một đại biểu QH, tác giả Ngô Ngọc Trai trình bày các lý do và kết luận: “VN rất cần có nhiều luật sư tham gia vào Quốc hội”.

Tôi không phải luật sư nhưng đã có trên 20 năm làm Trọng tài viên của Trung tâm Trọng tài Quốc tế của Việt Nam, khá am hiểu về luật pháp và được đồng nghiệp trong Trung tâm Trọng tài nhận xét là có phẩm chất và năng lực của luật sư.

Thể thức bầu cử không yêu cầu ứng viên  có chương trình, nhưng tôi làm, trước hết là  cho mình, sau là theo đúng trách nhiệm, nghĩa vụ cần thiết. Thời còn tại chức tôi đã hai lần làm chương trình ứng cử. Một lần chức Chủ nhiệm khoa, lần khác  chức Hiệu trưởng.

Năm 1991 trường Đại học Xây dựng tổ chức bầu Hiệu trưởng. Có 5 người ứng cử. Mỗi người phải làm chương trình để in và phổ biến rộng rãi trong trường, phải thuyết trình trước hội nghi của cán bộ và đại diện sinh viên, phải trả lời các chất vấn.

Chương trình ứng cử, theo tôi là bản trả lời câu hỏi: Nếu được trúng cử bạn sẽ làm những việc gì và làm như thế nào.

Trong lần tranh cử chức Hiệu trưởng năm 1991, để làm chương trình tôi đã tham khảo khá nhiều bản của các ứng viên ở các trường khác đã bầu xong hiệu trưởng. Các chương trình đó đều tập trung trình bày những việc cần làm với những chỉ tiêu cụ thể. Chương trình của tôi hơi khác. Tôi chỉ trình bày phương hướng cần làm, không nêu chỉ tiêu mà tập trung chủ yếu trả lời câu hỏi: “Làm như thế nào để phát huy trí tuệ, năng lực của  của đội ngũ cán bộ và mang lại lợi ích chính đáng cho mọi người trong trường”. Chương trình của tôi bị một số ít cho là thiếu cụ thể, nhưng lại được đa số đánh giá cao.

Tự ứng cử vào Quốc hội

Để hưởng ứng chủ trương đưa 50 người ngoài đảng vào QH tôi đang làm hồ sơ và sẽ nộp đơn tự ứng cử tại Hà Nội.

Tôi dã thông báo tin đó cho gia đình, một số bạn bè nơi cư trú, cho Chủ tịch và Phó chủ tịch UBND Phường, Chủ tịch HĐND phường. Tôi nhận được những lời ủng hộ, khích lệ.

Trong bài: “Vì sao người luật sư phù hợp với công việc một đại biểu QH”, tác giả Ngô Ngọc Trai trình bày các lý do và kết luận: “VN rất cần có nhiều luật sư tham gia vào Quốc hội”.

Tôi không phải luật sư nhưng đã có trên 20 năm làm trọng tài viên của Trung tâm Trọng tài quốc tế của VN, khá am hiểu về luật pháp và được đồng nghiệp trong Trung tâm Trọng tài nhận xét là có phẩm chất và năng lực của luật sư.

Liệu khả năng tôi được trúng cử có xác suất bao nhiêu. Đoán là rất thấp, rất rất thấp, nhưng cũng có thể cao. Xác suất lọt qua vòng 1 (cuộc họp cử tri) khoảng dưới 20%. Khi qua được vòng 1, vào vòng 2 hiệp thương thì xác suất lọt qua được giảm xuống dưới 10%. Nếu vào được vòng 3 thì xác suất được chọn chỉ còn dưới 1%. Nhưng nếu lọt qua vòng ba để váo danh sách cho dân bầu thì khả năng trúng cử sẽ trên 85%.

Tôi tin rằng “Mưu sự tại Nhân, thành sự tại Thiên”, hoặc như Nguyễn Du viết; “Có Trời mà cũng có Ta”. Theo tôi Thiên, Trời không phải là một vị Ngọc Hoàng Thượng để nào đó mà là tổng hợp các điều kiện khách quan nằm ngoài ý muốn của ta, trong đó có chỉ dẫn của lãnh đạo. Tôi vừa hoạt động với mọi năng lực và tinh thần hiện có và chờ đợi. Chờ xem sự thế xoay vần như thế nào.

Nguyễn Đình Cống

Người tự ứng cử đại biểu Quốc hội mà cũng phải được dự kiến? Chuyện này nên hiểu ra sao?

Hồng Anh

Ông Hầu A Lềnh, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trong Hội nghị tập huấn công tác kiểm tra, giám sát bầu cử, tổ chức tại Hà Nội ngày 23/2/2021. Ảnh: VNExpress.

Bắc Giang, Thái Bình, Hà Nam, Yên Bái, và Tuyên Quang là 5 tỉnh dự kiến sẽ có người tự ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV (2021 – 2026).

Thông tin này được ông Hầu A Lềnh, Tổng thư ký Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ Quốc (MTTQ VN) cho biết sau hội nghị hiệp thương lần thứ nhất.

Ông Hầu A Lềnh nói trên báo Tuổi Trẻ: “Chỉ có 5 tỉnh, thành phố đã dự kiến số lượng cụ thể những người tự ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XV… Còn 58 tỉnh, thành phố còn lại không dự kiến số lượng người tự ứng cử”.

Ảnh chụp màn hình bài viết trên báo Tuổi Trẻ ngày 23/2/2021 về phát ngôn của ông Hầu A Lềnh.