Bauxite Việt Nam

Nguyễn Đình Cống

Trung, Hiếu, Tiết, Nghĩa là bốn đức tính được Đạo Nho đề cao từ trên hai ngàn năm. Đến nay khái niệm về “trung” đã biến đổi nhiều. Từ chỗ “trung với vua”, chuyển thành “trung với nước” và “trung với Đảng”. “Trung với vua” là gốc, có từ xưa, khái niệm “trung với Đảng” là mơ hồ, do ai đó vì xu nịnh mà buột miệng nói ra, rồi những kẻ khác vì kém trí tuệ và cuồng Đảng mà hùa vào, hoặc có người biết sai mà không nói.

“Trung” là một lòng, một dạ đi theo, làm theo mệnh lệnh, mong muốn, ý chí của một người nào đó, thà chịu chết chứ không làm trái lại. Người ấy là vua chúa, là ông chủ. Gốc gác là “trung quân, ái quốc”.

Tại sao “trung với vua” là khái niệm chặt chẽ còn “trung với Đảng” là khái niệm mơ hồ? Vì rằng vua là một con người cụ thể, còn Đảng là một tổ chức, đóng vai trò công cụ (tôi đã viết và công bố bài: Phải chăng Đảng chỉ là công cụ, ngày 9/ 9/2019).

Gốc là “trung quân”. Thời thế đổi thay, “quân” (vua, hoàng đế) bị đánh đổ, nhưng người ta tưởng rằng “trung” là đức tính tốt cần giữ lại. Thế là họ nghĩ ra và phổ biến khái niệm “trung với nước” (hoặc “trung với Tổ quốc”, sau còn thêm “hiếu với dân”). Thời quân chủ cũng như ở nhiều nước cộng hòa, người ta chỉ nói “yêu nước”, “bảo vệ đất nước” mà không nói “trung với nước”. Vì sao vậy? Vì đó là sự gán ghép nghe không được chuẩn. “Trung” chủ yếu là đối với một con người. Rất cần phân biết “đất nước” (nói chung) và những con người sống trên đất nước ấy, nhờ vào đất nước ấy. Nếu “trung với nước” nghe đã không chuẩn thì “trung với Đảng” là sự bịa đặt khái niệm. Đối với Đảng và đất nước, đúng ra chỉ dùng khái niệm “trung thành”. Có lẽ mang máng hiểu được điều này nên ĐCSVN không kêu gọi toàn Đảng toàn dân “trung với Đảng” mà chỉ dành cho Quân đội nhân dân.