Bauxite Việt Nam

Vũ Kim Hạnh

Một viên chức ngành truyền thông Trung Quốc (TQ) cho Bloomberg hay là nhà nước Trung Quốc đã yêu cầu tập đoàn công nghệ Alibaba Group Holding phải rút vốn, chuyển nhượng lại quyền sở hữu tờ báo SCMP cùng với các “tài sản truyền thông” (media assets) của tập đoàn.

Alibaba, từ khởi đầu là một mạng thương mại điện tử theo mô hình kinh doanh của tập đoàn Amazon, Mỹ. Hoạt động ở TQ, Alibaba đã nhanh chóng lớn mạnh, lấn sang lĩnh vực tài chính và truyền thông, báo chí và điện ảnh giải trí.

Năm 2016, Alibaba mua lại tờ báo tiếng Anh The South China Morning Post (Bưu điện Hoa Nam Buổi sáng, SCMP) – tờ báo đã sống 117 năm, từ khi Hong Kong còn là thuộc địa của Anh quốc.

Trước khi mua tờ SCMP, Aliaba đã đầu tư nhiều tiền của vào các doanh nghiệp truyền thông như mạng xã hội Weibo (mô phỏng Twitter), Youku Tudou (mô phỏng YouTube), công ty giải trí Huayi Brothers (mô phỏng Warner Brothers), công ty Alibaba Pictures Group Ltd ở Hong Kong… Ngoài ra, Alibaba còn lập liên doanh hoặc góp vốn vào nhiều công ty truyền thông của nhà nước Trung Quốc, như mua cổ phần của China Business Network – một chi nhánh của tập đoàn truyền thông Shanghai (Thượng Hải) Media Group.

Quan hệ giữa chính quyền Trung Quốc với tập đoàn Alibaba và ông chủ của nó, tỷ phú Trung Quốc Jack Ma (Mã Vân) – người từng là nhà kinh doanh được kính trọng nhất Trung Quốc – bắt đầu rạn nứt từ tháng Mười năm ngoái, sau khi ông Mã phê phán hệ thống ngân hàng quốc doanh của nước này như những tiệm cầm đồ và chỉ trích các cơ quan quản lý tài chính là “câu lạc bộ của các ông già lú lẫn”. Tại một hội nghị ở Thượng Hải, Mã kêu gọi cải tổ hệ thống ‘kìm hãm sự đổi mới kinh doanh’ và cho rằng, các doanh nghiệp “không sợ những quy định quản lý [của nhà nước] mà chỉ sợ các quy định lỗi thời, lạc hậu”.

Tiến sĩ Nguyễn Quang A trả lời phỏng vấn của Tạp chí Nghiên cứu Việt-Mỹ

:

(Khẩu hiệu “Hong Kong độc lập” trong một cuộc tranh đấu cho dân chủ của thanh niên Hong Kong. Ảnh: Nikkei)

Lời tòa soạn

Trung Quốc vừa thông qua Luật an ninh Hong Kong (Hong Kong Security Law, có hiệu lực từ ngày 1/7/2020,) với số phiếu tuyệt đối (162/162). Đồng thời, Hoa Kỳ hủy bỏ quy chế thương mại đặc biệt cho Hong Kong, một trong những cơ chế giúp Hong Kong duy trì vị thế kinh tế đặc biệt của mình đối với Trung Quốc: một cửa ngõ về mặt tài chính, thương mại và kỹ thuật để kết nối Trung Quốc với Hoa Kỳ.

Tạp chí Nghiên cứu Việt Mỹ xin giới thiệu một số bài phỏng vấn nhanh Giáo sư Nguyễn Mạnh Hùng, Đại học George Mason, với bài “Một khi lưu vong, các nhà dân chủ Hong Kong sẽ phải đấu tranh cho cả Trung Quốc”, Giáo sư Vũ Tường, Đại học Oregon với bài “Hong Kong không phải là khúc xương Trung Quốc dễ nuốt”, và Tiến sĩ Nguyễn Quang A với bài “Phong trào dân chủ Hong Kong đặt mục tiêu quá cao”, về phong trào đấu tranh cho dân chủ của giới trẻ Hong Kong.

Xin cảm ơn Tiến sĩ Nguyễn Quang A đã nhận lời chia sẻ một số nhận xét của mình về những diễn biến mới đây ở Hong Kong. Theo ông, vì sao Trung Quốc siết chặt các quyền tự do dân chủ ở Hong Kong, bằng việc thông qua Luật an ninh Hong Kong (Hong Kong Security Law) có hiệu lực từ ngày 1/7/2020?

Tiến sĩ Nguyễn Quang A:

Theo tôi Trung quốc siết chặt Hong Kong vì vài lý do:

a) Thứ nhất sau khi Hồ Diệu Bang và Triệu Tử Dương bị hạ bệ, tức là trong và sau vụ Thiên An Môn 1989, Trung quốc đã nhất quyết không đi theo hay học hỏi mô hình dân chủ tự do Tây phương và dưới thời Tập Cận Bình việc này được đẩy mạnh lên tầm cao mới. Mặt khác trong 23 năm qua vị thế kinh tế của Trung quốc trên thế giới đã khác hẳn, và phần của Hong Kong hay vai trò “cửa ngõ” của Hong Kong cũng đã giảm đáng kể.

b) Trong khi đó Hong Kong đã thuộc về Trung quốc từ 23 năm nay và những sự kiện trong những năm gần đây nhất là năm 2019 đã như giọt nước tràn ly đối với Bắc Kinh. Lẽ ra phong trào dân chủ Hong Kong phải có chiến lược thích hợp hơn, uyển chuyển hơn, thí dụ phải thừa nhận sự thực rằng Hong Kong là phần của Trung quốc và như thế phải hiểu hoàn cảnh của mình để đấu tranh ôn hoà hơn để dân chủ hoá từ từ Hong Kong ở mức độ Bắc Kinh có thể chấp nhận được nhằm làm gương cho các nơi khác (tức là đặt mục tiêu dân chủ hoá Trung quốc lên hàng đầu chứ không phải Hong Kong và phải tìm cách khéo léo để kết nối với phong trào ở Trung hoa đại lục) thay cho việc chỉ đòi dân chủ cho Hong Kong và phải tránh xa bạo lực mà phong trào đáng tiếc đã để xảy ra trong 2019. Chiến thuật huy động ở Hong Kong 2019 là rất hay nhưng chiến lược có lẽ chưa sát với “so sánh lực lượng” thực tế cho nên đã làm cho Bắc Kinh hoảng sợ (chỗ khéo là phải làm cho có sự cải thiện dân chủ mà Bắc Kinh có thể chấp nhận được nhưng không làm Bắc Kinh hoảng sợ).