Bauxite Việt Nam

Thy sĩ Ủa Nguyễn Duy

Bài VĂN TẾ này sẽ trở thành văn học dân gian lưu truyền nhiều đời, để ghi nhớ tội ác và thảm cảnh mà nó gây ra.

AI là chủ nhân thật của những thủy-điện-thảm-họa này?

Ai đang chia tiền trong khi hàng vạn gia đình đang kêu khóc/đang chôn người thân/đang không còn cả đôi đũa ăn cơm?

Ai đã phê duyệt và ký giấy cho những thủy-điện-thảm-họa này vận hành và hợp pháp hóa việc xả-lũ-giết-dân của chúng ... ?

Ngô Thị Kim Cúc

Thái Hạo

Thiệt hại gần 9.000 tỷ.

1. Một hệ thống… ối dồi ôi!

Xin đọc các thông tin rời rạc nhưng đầy ý nghĩa dưới đây, để thấy cái cách mà hệ thống đang vận hành là kỳ lạ đến như thế nào.

Nguyễn Viện

Đã đến lúc cần phải truy tố hình sự các chủ đập thủy điện xả lũ gây hậu quả nghiêm trọng

Nếu vợ con bạn, cha mẹ bạn bị lũ cuốn chết và tài sản, nhà cửa bạn tiêu tan, bạn có chấp nhận cái gọi là xả lũ đúng qui trình không?

Những ai là nạn nhân của lũ vừa qua có nên khởi kiện kẻ đã gây tai hoạ cho mình không?

Chúng ta có thể chấp nhận một “qui trình” tai hoạ hàng năm, càng ngày càng khốc liệt hơn mà không sửa chữa?

————-

Theo tin báo Tuổi Trẻ, tính đến sáng 22/11/2025 đã có 68 người chết và mất tích, không kể tin đồn.

***

Xin anh Nguyễn Viện thử so sánh giữa bộ máy vận hành thủy điện và bộ máy vận hành đất nước trong cơn lũ miền Trung vừa qua, xem bên nào “nhỉnh” hơn bên nào?

Bauxite Việt Nam 

Nguyễn Phước Bửu Nam 

1) Tổng điều tra toàn diện các đập thủy điện ở Miền Trung và kiên quyết hủy bỏ các thủy điện "ruồi/cóc" là giải pháp cấp bách, có tính khoa học, thực tiễn và chính trị cao độ, nhằm chấm dứt thảm họa lũ lụt lặp lại và xoa dịu làn sóng bất bình đang dâng cao trong công chúng. 

2) Đồng thời, cần truy cứu trách nhiệm thích đáng những cá nhân, tập thể cấp phép vô tội vạ cho các dự án thủy điện tràn lan.

Tô Văn Trường

>

Hình ảnh trên VTV2 Chất lượng cuộc sống

Thái Hạo

Hải Văn

Khi không có đập, trong một đợt mưa lớn bất thường, giả dụ lưu lượng nước chảy tự nhiên (qua chỗ sau này sẽ đắp đập) đạt mức cực đại là X m3/giây. Sau khi đắp đập lại gặp một trận mưa lớn và kéo dài y chang, thì nếu đập xả lũ y như lưu lượng dòng nước tự nhiên trong mưa lớn hồi trước thì đúng là đập không làm lụt ở hạ lưu tồi tệ thêm.

Vấn đề là giờ đây chủ đập thực tế sẽ có lúc xả lớn hơn X m3/giây do lo ngại rằng nếu lúc này không xả vượt lượng mưa xuống, thì một lúc sau lượng mưa xuống nếu vượt cả tổng mức xả đáy tối đa của đập thì nước lòng hồ sẽ dâng nhanh, sẽ tràn mặt đập, gây vỡ đập. Mưa càng lớn và kéo dài vượt dự báo thì chủ đập sẽ càng xả vượt mức mưa xuống, để tránh xa nguy cơ đập bị tràn. Đó chính là cái cơ chế căn bản khiến lũ hạ lưu tồi tệ thêm.

Còn trong những tình huống mưa xuống không lớn hơn tổng công suất xả đáy, đồng thời chủ đập tin rằng sau đây cũng chẳng có việc mưa xuống lớn hơn tổng công suất xả đáy đâu thì việc đập xả lũ sẽ không làm cho lũ hạ lưu tồi tệ thêm chút nào.

Mình dân ngoài ngành, tạm hình dung theo logic thông thường như vậy thầy Thái Hạo ạ

Trong cuộc tranh cãi bất tận về tác động của thủy điện đến tình trạng lũ lụt, tôi thường chỉ gặp đi gặp lại một lập luận rằng, “thủy điện không sinh ra nước”, “trời mưa xuống bao nhiêu thì xả bấy nhiêu, chứ nó có sinh ra nước để xả nhiều hơn được đâu”.

Nguyễn Thành

19-11-2025

Miền Trung năm nào cũng lũ, nhưng những năm gần đây mức độ thiệt hại ngày càng nghiêm trọng. Không năm nào như năm nay. Mới vài tuần trước Hội An, Huế, Đà Nẵng nước lên ngập mái nhà chưa kịp rút hết thì giờ nước lại lên và lần này không chỉ từ Quảng Trị tới Hội An nữa mà cả nguyên một dải Nam Trung Bộ cũng đều mênh mông trong biển nước.

Thái Hạo

Đồng Nai phải gửi công văn cho Lâm Đồng "đề nghị phối hợp cung cấp thông tin xả lũ các thủy điện"! Chuyện gì đang xảy ra thế này?

Tuấn Khanh

Đêm 19 tháng 11 năm 2025 thật khó quên. Không biết có bao nhiêu người trên đất nước này nhắn tin kêu cứu và bao nhiêu người đáp lời lo âu. Thật kinh hoàng, trong đêm đen, những tiếng khóc và cầu xin được cứu mạng xuất hiện vô số trên các trang mạng. Vượt qua mọi thứ, là sự tuyệt vọng của người muốn hành động nhưng lại không thể làm gì. Người dân Phú Yên, Khánh Hòa, Đức Trọng… cất tiếng kêu trong vô vọng, như chỉ để đánh dấu mình còn sống. Tất cả, đêm đen và tiếng gầm thét của dòng nước lũ nhấn chìm mọi thứ.

Lê Thiếu Nhơn

Tháng 3/1945, Văn Cao (1923-1995) viết bài thơ  Chiếc xe xác qua phường Dạ Lạc miêu tả một bối cảnh tang tóc của Hà Nội: “Ngã tư nghiêng nghiêng chia nẻo/ Dặt dìu cung bậc âm dương/ Tàn xuân nhễ nhại mưa cô tịch/ Đầm đìa rả rích phương Đông.../ Ngã tư nghiêng nghiêng xe xác/ Đi vào ngõ khói công yên”.

(Nhân đọc bài Thái Hạo)

Nguyễn Phước Bửu Nam

Bửu Nam

Đứt ruột đứt gan. MAT TV

Nói thẳng ra, thủ phạm chính gây ra lũ lụt thì muôn đời vẫn là... ông Trời. Cứ mưa to quá, nước về nhiều quá thì kiểu gì cũng ngập. Nhưng vấn đề của chúng ta bây giờ là: Cái nhà kho nước khổng lồ (tức hồ thủy điện) đã tham gia vào trận lũ bằng cách nào, và nó có làm cho lũ hoành hành hơn không?

Thái Hạo

Phạm Phan Long, P.E.

16-12-2023

Cửu Long Giang gió về vui trên sóng sông
Uốn quanh như chín con rồng ôm chặt đứa con

(Trích ca khúc Cửu Long Giang của Phạm Duy)

Nhà văn Ngô Thế Vinh là nhà văn đầu tiên đã sớm gióng lên tiếng chuông cảnh báo về hiểm họa của thủy điện trên thượng nguồn sông Mekong. Anh đã viết hàng trăm bài khảo luận và hàng ngàn trang sách, vạch ra những nguy cơ, thiệt hại vật chất, tinh thần và mối đe doạ diệt vong của các nền văn minh dân cư hạ nguồn. Tôi hân hạnh góp bài viết này về anh như một người đồng hành trên sông Mekong gần 30 năm, ôm mối quan tâm cho đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) nằm ở cuối nguồn, sẽ phải hứng chịu thiệt hại nặng nề nhất vì thủy điện mà không được hưởng chút lợi ích gì.

Thuk Siam

Qua bài này mới biết, hồ Pa Két là địa bàn cư trú của dân tộc Chăm. Chính sách dân tộc của Nhà nước Việt Nam nhìn từ dự án mất lòng dân này nên đánh giá như thế nào nhỉ?

Bauxite Việt Nam

Cham tang thương và cam phận là điều dễ hiểu nhưng đến bao giờ “Tiếng Khóc Dân Chàm” mới được lắng nghe? Cham “Chịu Chơi Trong Đau Khổ” bởi sự khắc nghiệt của lịch sử nhưng trong sâu thẳm họ vẫn muốn tiếng khóc của họ được lắng nghe một cách chân thành và thiện ý. Họ muốn được coi như một thực thể tồn tại trong 54 sắc hương làm nên bản thể Việt Nam. Đã nhiều lần như thế, cộng đồng bản địa Cham bị lãng quên hay tiếng khóc của họ bị hút tầm trong những dự án được Quốc Hội Việt Nam phê chuẩn: Điện Hạt Nhân, Hồ Ka Pét …

RFA Tiếng Việt

Hiện đang có một đập thủy điện được một công ty Việt Nam xây dựng một cách “bí ẩn” ở một địa điểm nhạy cảm đối với kinh tế xã hội - Hạ lưu sông Mekong: Đập thủy điện Sekong A ở Lào.

Hình ảnh vệ tinh đập thủy điện Sekong A do TS. Bryan Eyler công bố hôm 14/2/2023 -Planet/ Bryan Eyler

Nói đây là một dự án “bí ẩn” vì những thông tin pháp lý cơ bản của dự án hiện vẫn chưa được công khai.

Theo Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế, đập thủy điện này nằm ở vị trí có thể phá hoại nghiêm trọng nghề cá ở Campuchia và đẩy nhanh tốc độ lún ở Đồng bằng Sông Cửu Long.

Dù các bên chịu ảnh hưởng của dự án này đang quan tâm đặc biệt đến tiến độ của nó, dự án không rõ ràng về tình trạng pháp lý này hiện đã sắp hoàn thành. Theo hình ảnh vệ tinh do TS. Brian Eyler, Giám Giám đốc Chương trình Đông Nam Á và Chương trình Năng lượng, Nước và Bền vững tại Stimson Center, một think tank ở Washington DC, công bố hôm 14 tháng 2 năm 2023, đập thủy điện này hiện đã vượt qua giữa dòng sông Sekong A. 

RFA phỏng vấn TS. Brian Eyler về dự án thủy điện này.

Chí Anh

(Dân trí) - Thanh tra Chính phủ xác định, khi làm Dự án Thủy điện Đắk Re, chủ đầu tư đã đổ hơn 100 nghìn tấn chất thải lên đất rừng và đất nương rẫy của các hộ dân.

Đổ thải lên đất rừng, nương rẫy của dân

Thanh tra Chính phủ vừa ban hành kết luận thanh tra về việc thực hiện pháp luật quản lý, sử dụng đất đai và quản lý, đầu tư xây dựng, thanh tra các dự án, công trình có dấu hiệu vi phạm pháp luật về quy hoạch, quản lý, sử dụng đất đai tại đô thị trên địa bàn tỉnh Kon Tum.

Qua thanh tra, Thanh tra Chính phủ đã chỉ ra những sai phạm tại Dự án Thủy điện Đắk Re do Công ty Cổ phần Thủy điện Thiên Tân làm chủ đầu tư (xã Hiếu, huyện Kon Plông), với quy mô 60MW, tiến độ thực hiện dự án từ năm 2007-2021.

Nguyễn Ngọc Chu

Thập niên đầu của thế kỷ 21 ở Việt Nam diễn ra những cuộc “thập tự chinh” náo loạn. Đó là các tập đoàn, các doanh nghiệp, các gia đình, các cá nhân – tất cả - đổ xô đi làm bất động sản, kinh doanh khách sạn, kinh doanh ngân hàng, buôn bán chứng khoán… Hậu quả là lãi suất ngân hàng tăng vọt đến 25% và nền kinh tế đổ bể. Cuối cùng thì các tập đoàn lớn, trong đó có người khổng lồ Vinashin bị chìm xuống đáy, và các tập đoàn sông Đà, dầu khí… phải rút ra khỏi các lĩnh vực ngoại đạo, mà quay trở về chuyên môn với “đầy mình thương tích”.

Nổi trội trong số các cuộc “thập tự chinh” náo loạn đó là cuộc “chinh phạt” thuỷ điện nhỏ. Khắp Bắc Trung Nam, các doanh nghiệp dù lớn hay nhỏ, dù có vốn pháp định từ vài tỷ cho đến vài trăm tỷ đều đổ xô đi làm thuỷ điện. Vốn cần ghi bao nhiêu cũng không khó. Nên các công ty tư nhân, công ty cổ phần vừa thành lập đều có thể làm thuỷ điện. Họ nhận được dự án, bất chấp năng lực thực tế, miễn là biết đi đúng đường. Và không ít các dự án đã được bán lại cho các chủ mới.

Không có các chuyên gia giỏi trong ngành thuỷ điện. Không khảo sát địa chất. Không nghiên cứu tác hại môi trường. Nhưng hồ sơ vẫn hoàn chỉnh, kín kẽ. Lập hồ sơ dự án ở nước ta đã trở thành một lĩnh vực nhiệm mầu của copy và thuê viết. Mà đâu chỉ hồ sơ dự án, nhiều luận án từ tốt nghiệp đại học, cho đến thạc sĩ và tiến sĩ ở nhiều nơi - đều được sinh ra từ copy và thuê viết. Hãy tự gõ vào google để kiểm nghiệm sự rao bán. Hãy tự kiểm tra để đừng cho là bôi đen hay vơ đũa cả nắm.

Còn thiết bị từ đâu? – từ Trung Quốc, dù dán mác G7. Đắp đập thành hồ. Mua thiết bị và thuê người lắp đặt là thành thuỷ điện. Người bán thiết bị đến lắp đặt xong thì về nước. An toàn hay không thì mặc nơi có thuỷ điện phải gánh chịu. Đây chính là mối nguy về sự không an toàn trong xây dựng thuỷ điện nhỏ.

Một mối nguy không an toàn khác chính là việc xây dựng đường giao thông đến thuỷ điện nhỏ. Các nhà đầu tư chỉ chú trọng đến chi phí. Họ chọn những cung đường ngắn nhất dù phải làm đường dưới sườn núi dốc đứng. Những con đường không đủ rộng. Họ bạt rừng để làm đường. Nguy cơ sạt lạt lở ở các con đường dẫn đến thuỷ điện nhỏ rất cao, đầy ắp nguy hiểm. Các trận lũ lụt và sụt lở đất trong tháng 10/2020 ở miền Trung đã minh chứng điều đó.

1. Về tác động đa dạng của thuỷ điện ở ba miền Bắc Trung Nam

Thuỷ điện là nguồn năng lượng quý giá. Nhưng phải được sử dụng một cách khoa học. Nếu không, nó sẽ mang lại những tác hại khôn lường.

Trong thời kỳ phát triển công nghiệp ban đầu, các quốc gia đều cần đến thuỷ điện và thường tập trung phát triển thuỷ điện. Sự phụ thuộc lớn vào thuỷ điện đã dẫn đến các vi phạm vượt ngoài tầm kiểm soát và để lại các tác hại cho con người cùng môi trường. Mức độ tác hại có khác nhau tuỳ theo sự kiểm soát ở mỗi quốc gia.

Cho đến cuối thế kỷ 20, và đầu thế kỷ 21, sự phát triển thuỷ điện ở các nước công nghiệp phát triển đã có những thay đổi quan trọng. Nhờ sự tiến bộ công nghệ, năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió, điện thuỷ triều đã tăng đột phá thị phần, từng bước thay thế cho các năng lượng truyền thống. Vì thế, các dự án thuỷ điện mang lại nhiều tác hại xấu không được đón chào. Nhiều thuỷ điện không được mở rộng hoặc ngừng khai thác. Hàng ngàn đập thuỷ điện đã được dỡ bỏ.

Với Việt Nam, thuỷ điện đang mang đến những thách thức sống còn cho nhiều thế hệ con người, động vật, sinh vật trên phạm vi toàn lãnh thổ.

Ở đồng bằng sông Cửu Long, việc Trung Quốc xây hàng chục thuỷ điện lớn trên thượng nguồn sông Mê Kông là những cú đòn chí tử lên toàn bộ môi trường sống. Sau Trung Quốc, các đập thuỷ điện của Lào, Campuchia trên sông Mê Kông, của Myanmar, Thái Lan và Việt Nam trên lưu vực sông Mê Kông đã đồng loạt trở thành những đòn đánh bồi tổng hợp - đưa môi trường sống ở đồng bằng sông Cửu Long dần vào hoàn cảnh nguy hiểm.

Mức nước sông Cửu Long bị khô cạn. Trong nước không còn phù sa. Nước biển lấn tràn sâu vào nội địa lên đến 80-100 km. Toàn bộ môi trường sống của đồng bằng sông Cửu Long bị thay đổi. Phải chống ngập mặn, chống hạn hán, tìm nguồn nước ngọt. Con người bị đe doạ, cá tôm bị đe doạ, cây trồng bị đe doạ. Mức đe doạ đạt tới biên giới sinh tử. Hàng chục vấn đề trầm trọng đặt ra cho cư dân đồng bằng sông Cửu Long. Phải thay đổi cơ cấu cây trồng, thuỷ sản. Phải thay đổi cơ cấu cư dân. Đến mức con người cũng phải di tản.

Ở đồng bằng sông Hồng, tuy chưa có mức độ ngập mặn, nhưng một bức tranh xấu đang hiện ra mỗi ngày một ảm đạm hơn.

Phan Sông Ngân

Lũ lụt “đến hẹn” lại tái diễn ở miền Trung, lại gây tang thương vô cùng to lớn. Đồng bào cả nước lại cùng quyên góp, chia sẻ với bao nạn nhân phải gánh chịu hậu quả ở nơi hạ du nhiều thủy điện hại rừng. 

Nguyên nhân góp phần gây lũ lụt miền Trung đã từng được cảnh báo rất nhiều lần trong hàng chục năm qua, kể từ khi “phong trào” dự án “thủy điện xin-cho” ào ạt quy hoạch, xây dựng theo thỏa thuận, phê duyệt của các tỉnh, các cấp. Còn hàng triệu cư dân sinh sống bình yên bao đời ở các vùng hạ du của những dự án “thủy điện xin-cho” ấy, dẫu không đồng tình cũng bắt buộc thành nạn nhân của các thủy điện hại rừng.  

Nguyễn Quang Dy

Không biết cây rừng – một loài sinh vật không biết nói, không biết than không biết khóc – ngoài cách phản ứng gián tiếp với con người bằng mặc kệ lũ lụt hoành hành, còn có cách nào nữa không, nhưng cầm chắc là dẫu có cách nào khác nói lên thái độ của chúng đi nữa chúng nó cũng không thể lường nổi “cái mốc đổi đời 1945” lại đưa cả bà con họ hàng chúng đến chỗ tuyệt diệt như hôm nay. Trong vài thập kỷ lại đây chúng đã chịu một cuộc “Cải cách rừng núi” long trời lở đất gấp vạn lần CCRĐ, mà hình như đến giờ này cũng đâu đã kết thúc. Nỗi oan ức của Cụ Lê Đình Kình và bà con Đồng Tâm mới đây làm nghẹt trái tim đồng bào cả nước chắc cũng còn đứng sau nỗi oan tày trời của chúng.

Hoặc giả là chúng nó có biết đấy mà chỉ vì cũng giống cột đèn, chúng chẳng có chân để mà chạy. Chứ nếu mà cây cối cũng có chân thì sao nhỉ?

Thì chắc là nhà thơ Tố Hữu sẽ không bao giờ còn có dịp viết nổi câu thơ nổi tiếng này kể từ hồi kháng chiến chống Pháp:  “Rừng che bộ đội rừng vây quân thù”.

Bauxite Việt Nam

“Nếu anh bắn vào quá khứ bằng súng lục thì tương lai sẽ bắn vào anh bằng đại bác” (Abutalip)

Như “đến hẹn lại lên” trong hai thập kỷ qua, cứ đến mùa mưa bão thì Miền Trung lại phải chịu ngập lụt tang thương, năm sau còn tệ hơn năm trước, như một định mệnh (Karma). Năm nay, hơn một trăm người đã thiệt mạng, hàng ngàn ngôi nhà bị vùi lấp hay ngập sâu, thiệt hại còn lớn hơn cả đại dịch Covid-19. Nhưng

điều đág nói không chỉ là con số tử vong, gồm hai cấp tướng, hàng chục cấp tá, và một số cán bộ trung/cao cấp khác, mà là hiểm họa lâu dài về môi trường, kinh tế,Thì cà an ninh quốc phòng, tiếp theo đại dịch như “thảm họa kép”.

Dư luận đang bức xúc và ồn ào, nhưng sau đó chắc lại chìm xuống trước một thực tế mới (a new normal), để sang năm lặp lại “theo đúng quy trình”, mà chẳng thấy ai chịu trách nhiệm. Không đổi mới thể chế và tư duy, chắc cái vòng luẩn quẩn đó vẫn cứ tiếp diễn, và người dân luôn là “bên thua cuộc” (born loser). Hãy thử làm rõ nguyên nhân và hệ quả.

Thủy điện Rào Trăng 3 trên thượng nguồn sông Bồ nhìn từ máy bay trực thăng

Làm rõ nguyên nhân

Khi nói đến nguyên nhân, người ta thường đổ cho “thiên tai” như biến đổi khí hậu. Điều đó tuy không sai, nhưng ngoài nguyên nhân khách quan (do “thiên tai”) còn có nguyên nhân chủ quan (do “nhân họa”) mà người ta hay né tránh. Muốn tránh thảm họa, phải làm rõ nguyên nhân. Trong khi loài người phải làm quen và chung sống với biến đổi khí hậu (phải đối phó nhưng không chống lại được) thì họ có thể tìm cách tránh được “nhân họa”.

Theo ông Nguyễn Văn Lung (Viện trưởng Viện Quản lý Rừng), Việt Nam là một trong sáu nước trên thế giới chịu tác động lớn nhất của biến đổi khí hậu trong bốn năm gần đây. Miền Trung là khu vực chịu ảnh hưởng nặng nề nhất tại Việt Nam. Nhưng bên cạnh “thiên tai” (như biến đổi khí hậu), còn có “nhân họa” (do lòng tham và dân trí thấp).

Trong khi dư luận bức xúc vì đồng bằng sông Cửu Long phải gánh chịu hệ quả khôn lường (như “vũ khí nước”) do họ làm quá nhiều đập thủy điện trên thượng nguồn (chủ yếu là Trung Quốc) thì Miền Trung lại hồn nhiên làm hàng trăm “thủy điện cóc” (quy mô nhỏ dưới 10 MW) mà không tính đến hệ quả do môi trường tự nhiên bị tàn phá. Khi chạy các dự án “thủy điện cóc”, mục tiêu của chủ đầu tư không phải là làm ra điện mà là khai thác gỗ.

Trong hơn 20 năm qua, Việt Nam đã có chủ trương “xã hội hóa” cho tư nhân làm “thủy điện cóc” (chẳng khác gì “hội chứng trạm BOT”). Theo chủ trương “phân cấp quản lý”, các dự án thủy điện công suất trên 10 MW do Bộ TNMT thẩm định phê duyệt, còn các dự án thủy điện công suất dưới 10 MW do cấp tỉnh phê duyệt. Nhưng chủ trương “xã hội hóa” và “phân cấp quản lý” đã bị các nhóm lợi ích thao túng, để “con voi chui lọt lỗ kim”.

Người Lao động

Những gì miền Trung đang gánh chịu có thể xem là thảm họa. Thời tiết, khí hậu và thổ nhưỡng vùng này vốn khắc nghiệt, đó là một lẽ, song nếu không có bàn tay thô bạo của con người thì thiên tai đã không khủng khiếp đến thế...

>

Thủy điện Đăk Mi 4 ở huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam xả lũ điều tiết nước ngày 13-10.Ảnh: Trần Thường

Miền Trung chưa thoát được hoàn toàn đại dịch Covid-19 lại đang liên tục bị thiên tai bão lũ, lở đất hoành hành, nhiều người dân, kể cả cán bộ chiến sĩ quân đội đã mất tính mạng, nhiều cơ sở vật chất bị tàn phá, đau thương không kể xiết. Đáng lẽ, đã không phải gánh chịu như thế.

Thủy điện: Lợi lớn, hại không nhỏ

Đối với khu vực miền Trung, với đặc điểm tự nhiên mưa lũ lớn, lòng sông dốc và hẹp, cửa sông bị sa bồi và thay đổi qua từng năm, nhiều vùng địa chất yếu..., nên thường xuyên chịu tổn thất lớn về người và tài sản trong mùa lũ hằng năm. Trước và sau khi có các hồ chứa thủy điện vận hành, đã xảy ra nhiều trận mưa, lũ gây thiệt hại nặng nề đối với khu vực này như các năm 1999, 2007, 2008, 2010, 2011 và 2020.

Hiện nay, toàn khu vực miền Trung và Tây Nguyên đã đưa vào vận hành khai thác 54 thủy điện bậc thang (7.025 MW) và 156 thủy điện nhỏ (1.565 MW); đang thi công xây dựng 11 dự án bậc thang (704 MW) và 72 dự án thủy điện nhỏ (859 MW). Đối với các công trình thủy điện vừa và nhỏ đã vận hành góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia, điều tiết mức giá điện hợp lý (thủy điện trên cả nước hiện chiếm khoảng 37% điện năng của hệ thống điện quốc gia), đóng góp tỉ lệ cao trong nguồn thu ngân sách của các địa phương liên quan, giải quyết nhiều việc làm cho người lao động.

Mai Bá Kiếm

Dự án Thủy điện Rào Trăng 3 được khởi công từ quý 2/2016, dự kiến hoàn thành quý 4/2018, nhưng đến quý 4/2020 vẫn chưa xong, mà còn bị sạt lở nửa quả đồi, vùi lấp Nhà điều hành Dự án làm 17 công nhân mất tích.

Đoàn cứu hộ chưa đến hiện trường để cứu nạn lại gặp nạn. Khi Đoàn ngủ qua đêm tại Trạm Kiểm lâm sông Bồ cũng bị một quả đồi sạt lở vùi lấp, khiến 13 sĩ quan cao cấp và cán bộ tử nạn!

Nhà Điều hành Dự án Rào Trăng 3 và Trạm Kiểm lâm sông Bồ chắc chắn được xây ở nơi cao ráo, có nền hạ vững chắc, không có mạch nước ngầm bên dưới, thế mà hai quả đồi chứa hai công trình này đã tự tan rã vì nước ngầm xói mòn. Núi trơ, đồi trọc mới gây nên hậu quả khôn lường như vậy.

Hai Thủy điện Rào Trăng 3 và 4 cách trung tâm xã Phong Xuân hơn 20 km, mà tuyến đường 71 độc đạo bị mưa lũ sạt lở rất sâu tại nhiều đoạn, khiến đoàn cứu hộ phải đi thuyền tìm kiếm công nhân mất tích và chiều chạng vạng phải về Rào Trăng 4 ngủ, vì nơi nào cũng có khả năng lở đất.

Với công suất 13 MW, nhỏ hơn công suất Thủy điện Hòa Bình (1.920 MW) 140 lần, nhỏ hơn công suất Thủy điện Trị An (400 MW) 31 lần, nhưng Rào Trăng 3 đạt kỷ lục về số người chết (30 người) và phá kỷ lục về thời gian thi công, nếu so với Thủy điện Đa Nhim có công suất lớn hơn 13 lần (160 MW) được xây trong thời gian chiến tranh, mà chỉ mất 3 năm rưỡi (tháng 4/1961 – tháng 12/1964).

Nhà máy thủy điện Rào Trăng 3 nằm sâu trong Khu bảo tồn thiên nhiên Phong Điền, nếu sau này NM hoàn thành, đồi núi xung quanh và đường 71 tiếp tục sạt lở thường xuyên, thì Thừa Thiên Huế đã “mua” 13 MW điện với phí tổn quá khủng.