Bauxite Việt Nam

Hoàng Việt Hải, Phạm Thanh Vân và cộng sự | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Sự kiện tại Đảo Thị Tứ minh hoạ một chiến lược cấu trúc mà Trung Quốc đang triển khai ở quy mô toàn cầu: biến vị thế thống lĩnh sản xuất công nghệ dân sự thành đòn bẩy địa chính trị. Không giống các biện pháp cấm vận hay hạn chế xuất khẩu truyền thống vốn tác động từ bên ngoài và dễ nhận diện, cơ chế này được nhúng vào bên trong sản phẩm trước khi xuất xưởng, im lặng cho đến khi được kích hoạt theo điều kiện mà cơ quan quản lý Trung Quốc quy định. Trung Quốc không trực tiếp kiểm soát từng sản phẩm sau khi xuất khẩu mà thiết lập các yêu cầu pháp lý buộc nhà sản xuất phải tự nhúng cơ chế kiểm soát vào sản phẩm ngay từ nhà máy. Người mua thông thường không có cơ chế khiếu nại thực tế. Điều làm cho chiến lược này đặc biệt hiệu quả khi nó khai thác chính quyết định mua sắm hợp lý của người dùng.

Phạm Thanh Vân | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Hình ảnh vệ tinh mới nhất của Đá Hải Sâm cho thấy Trung Quốc đang triển khai hoạt động xây dựng trên toàn bộ thực thể, ước tính phạm vi trải dài 15 km². Một lượng lớn tàu cuốc, tàu hỗ trợ xây dựng đang tập trung tại đây vào ngày 9 tháng 3 năm 2026. Ảnh: Damien Symon.

Hiến chương Liên Hợp Quốc và luật pháp quốc tế hiện đại nghiêm cấm việc sử dụng vũ lực để chiếm đoạt lãnh thổ của quốc gia khác. Quần đảo Hoàng Sa bị Trung Quốc chiếm đóng hoàn toàn thông qua việc sử dụng vũ lực. Hành động này không mang lại danh nghĩa chủ quyền hợp pháp cho bên chiếm đóng. Không một quốc gia nào trên thế giới được phép công nhận yêu sách chủ quyền hình thành từ hành vi chiếm đoạt bằng vũ lực như vậy.

Tuy nhiên, nguyên tắc này chỉ có hiệu lực thực tế nếu bên bị thiệt hại tiếp tục duy trì sự phản đối. Nếu Việt Nam từ bỏ danh nghĩa chủ quyền, điều này đồng nghĩa với việc Việt Nam và cộng đồng quốc tế mặc nhiên thừa nhận và hợp pháp hóa một hành vi vi phạm nguyên tắc cơ bản của luật quốc tế.

Sáng kiến Minh bạch Hàng Hải 

23 tháng 2 năm 2026

Hoàng Việt Hải biên dịch | Viết lời dẫn: Phạm Thanh Vân | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Lời dẫn: Từ năm 2024, thông qua các Bản Tin Biển Đông và tham luận tại một số hội thảo quốc tế chuyên đề, Dự án Đại Sự Ký Biển Đông đã trình bày dữ liệu và nhận định về chiến lược của Trung Quốc sử dụng sức mạnh tổng hợp của ba lực lượng: dân quân biển, hải cảnh và tàu nghiên cứu khoa học. Sự hiện diện rộng khắp và có hệ thống của những lực lượng này trên khắp Quần đảo Trường Sa và Vùng Đặc Quyền Kinh tế của các quốc gia ven biển như Việt Nam, Philippines, Malaysia và Indonesia được xác định là một bước đi chiến lược nhằm mở rộng quyền kiểm soát trên thực tế (de facto control) mà không kích hoạt ngưỡng đối đầu quân sự.

Dữ liệu hình ảnh vệ tinh toàn cảnh năm 2025 do AMTI công bố một lần nữa xác nhận nhận định này. Lực lượng dân quân biển Trung Quốc gia tăng mức triển khai, đồng thời thể hiện tính phối hợp chặt chẽ với hải cảnh trong các chiến dịch “vùng xám”. Mật độ neo đậu tập trung tại Vành Khăn, và đặc biệt là tại thực thể Ba Đầu trong phạm vi lãnh hải các thực thể Việt Nam đang đóng quân, cùng với sự phân vai chiến thuật tại các điểm nóng, cho thấy đây là mạng lưới triển khai được chỉ huy và điều phối tập trung, không phải hoạt động đơn lẻ hay tự phát. 

Có thể nói, dân quân biển là một trong những công cụ then chốt trong chiến lược bình thường hóa kiểm soát không gian biển thông qua sức ép phi quân sự có hệ thống. Các phản ứng bởi vậy cần tính đến bản chất có tổ chức và mang tính chiến lược dài hạn của lực lượng này, thay vì xử lý từng sự vụ đơn lẻ.

Linda Kinstler | The Guardian ngày 26 tháng 6 năm 2025

Lê Bá Nhật Thắng biên dịch

Bình luận của Phạm Thanh Vân | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Những trang sử của một đất nước từng bị tấn công bởi những cường quốc là thành viên Hội đồng Bảo An Liên Hợp Quốc đã khiến một bộ phận có tác động đến chính sách, cũng như nhiều giới và công chúng ở Việt Nam không có nhiều niềm tin vào luật quốc tế và các thiết chế quốc tế. Bài báo trên The Guardian, “Chúng ta có đang chứng kiến sự suy tàn của luật pháp quốc tế?” dường như tiếp tục củng cố định kiến này.

Tuy nhiên, việc dịch bài viết sang tiếng Việt không nhằm để hạ thấp vai trò của luật quốc tế mà trái lại, là một nỗ lực chia sẻ và thấu hiểu những trở ngại và thách thức ở cấp độ toàn cầu mà nhà nước Việt Nam đang phải đối mặt khi giải quyết tranh chấp Biển Đông, và xa hơn, khi Việt Nam đang cố gắng hoà nhập vào các giá trị văn minh của nhân loại. Báo cáo năm 2024 của Amnesty International cảnh báo về “sự sụp đổ gần như hoàn toàn của luật quốc tế” và “sự vi phạm trắng trợn các quy tắc quốc tế”. Trong thời đại của công nghệ và AI, luật quốc tế sẽ còn tiếp tục đối mặt với thách thức chưa từng có.

Dù vậy, định hướng của Việt Nam hội nhập quốc tế và coi trọng luật quốc tế là đúng đắn, và Việt Nam đã bắt đầu có đủ tiềm năng và năng lực chuyên môn để hoà nhập vào các giá trị quan trọng đối với sự phát triển vững bền. Đóng góp quan trọng của Việt Nam trong tiến trình và nội dung Tư vấn pháp lý của Toà án Công lý Quốc tế về nghĩa vụ của các quốc gia đối với biến đổi khí hậu là ví dụ mới nhất về năng lực chuyên môn pháp lý của các nhà luật quốc tế Việt Nam, mà chúng tôi sẽ có một phân tích riêng rẽ.

Như một chuyên gia được trích dẫn trong bài báo của The Guardian nhận định, khủng hoảng có thể là cơ hội hồi sinh luật quốc tế, bắt đầu từ lĩnh vực biến đổi khí hậu đã thu hút sự quan tâm của đông đảo các quốc gia. Người bình luận cho rằng khủng hoảng còn là cơ hội cho những nhà nghiên cứu luật quốc tế của Việt Nam phát triển một cách tiếp cận mới đối với luật quốc tế một cách toàn diện hơn.

Như một ví dụ, luật pháp quốc tế không chỉ được duy trì nhờ các thể chế hay thiện chí ở cấp độ quốc gia, mà còn phụ thuộc sâu sắc vào giá trị đạo đức và hành vi cá nhân của những chủ thể hành nghề pháp lý – mà tiêu biểu là thẩm phán và học giả, những người nắm sứ mệnh đưa ra những diễn giải pháp lý khách quan, công bằng, không để ảnh hưởng bởi lợi ích chính trị hay lợi ích riêng. Một khảo sát của người viết (sẽ được công bố riêng rẽ) cho thấy mối quan hệ chưa được nghiên cứu đầy đủ giữa liêm chính cá nhân và tính tin cậy và sự bền vững lâu dài của hệ thống pháp luật quốc tế. Sự thất bại về tính liêm chính ở cấp độ vi mô có thể tạo hiệu ứng thác nước và cuối cùng đe doạ tính bền vững ở cấp độ hệ thống, làm suy giảm niềm tin của công chúng đối với luật quốc tế. Tương lai của luật quốc tế không chỉ phụ thuộc vào thương lượng giữa các quốc gia, năng lực chuyên môn, mà còn bị tác động bởi những lựa chọn đạo đức hằng ngày của những người hành nghề luật. Khi các cá nhân này hành xử liêm chính, công bằng – đặc biệt với người yếu thế – họ góp phần quan trọng củng cố tính bền vững và tính tin cậy của luật quốc tế, đưa luật quốc tế không còn là công cụ của lợi ích mà trở thành một nền tảng triết lý của thuyết chung sống hoà bình. Việt Nam có thể đóng vai trò lãnh đạo định hình luật quốc tế một cách thuyết phục khi làm gương ngay trên chính đất nước mình (lead by example), với những nhà nghiên cứu và luật gia chính trực, lấy công lý là nền tảng cho mọi đức tính, ứng xử công bằng với người yếu thế. Lên tiếng cho những người Palestine ở xa hay những vấn đề toàn cầu thì dễ, ứng xử đúng đắn với những người gần mình mới là thử thách về thực hành, thay vì chỉ để những giá trị nền tảng về công lý và hoà bình của luật quốc tế dừng ở kiến thức lý thuyết.

Phạm Thanh Vân và nhóm thực địa | Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

June 30, 2025 

Phạm Thanh Vân và nhóm thực địa 

Dự án Đại Sự Ký Biển Đông

Phần I: Diễn biến tháng 6 và nghĩa vụ pháp lý của tàu Trung Quốc

Toàn cảnh tàu Bắc Điều 996 đang hoạt động cách bờ biển Việt Nam khoảng 170 hải lý, xâm phạm vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa của Việt Nam. Ảnh: Hoàng Việt Hải/Dự án Đại Sự Ký Biển Đông