Bauxite Việt Nam

Hoàng Thụy Hưng

I.

Học giả Nguyễn Văn Dân (FB) viết:

Bệnh rắc rối của khái niệm:

Hoàng Hưng

Kỳ 4

Vì sao có chuyện “Về Kinh Bắc”?

“Về Kinh Bắc ra đời trong một hoàn cảnh rất đặc biệt. Vào cuối những năm 1950, bốn anh em chúng tôi (Hoàng Cầm, Trần Dần, Lê Đạt, Đặng Đình Hưng) sau khi đi lao động cải tạo về, vẫn nằm trong thời kỳ bị kiểm soát chặt chẽ. Nói cho đúng thì riêng tôi không phải đi lao động (không biết vì lý do gì mà những nơi Hội Nhà văn liên hệ để đưa tôi đến lao động đều không nơi nào chịu nhận, thế là tôi thoát!), trong khi Lê Đạt thì đi Phú Thọ, Trần Dần đi Thái Nguyên. Và nói về sự kiểm soát thì tôi cũng được thoải mái hơn hai anh ấy. Tôi cứ việc ở nhà trong khi Lê Đạt và Trần Dần thì tất cả các buổi sáng phải đến ngồi ở Hội Nhà văn. Chỉ uống nước chè, tán chuyện, cười ha hả thôi, nhưng vẫn phải đến. Nhưng việc in ấn thì dứt khoát là không được phép.

Hoàng Hưng

Kỳ 3

Mấy chuyện thú vị về “hậu vụ án Về Kinh Bắc”

Năm 2003, khi tôi về hưu tại báo Lao Động, do khiếu nại của tôi, báo Lao động và Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam đã kiến nghị Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội trả lương hưu cho tôi theo cả thời gian làm việc trước khi bị bắt (quy định phi lý phi nhân của Bộ này là vứt bỏ hết thời gian làm việc của cán bộ công nhân viên trước khi họ bị kỷ luật hay bắt giam, như đã áp dụng với nhà văn Bùi Ngọc Tấn).

Hoàng Hưng

Kỳ 2

May mắn là lúc ấy, báo chí VN bắt đầu “mở ra” khi rục rịch công cuộc Đổi mới! Một số báo, tạp chí tiếng Pháp, tiếng Anh được bán trên lề đường Đồng Khởi (chắc là hàng “xách tay” của du khách nước ngoài). Tôi mua và tìm những bài thích hợp để dịch và gửi cho mấy tờ báo ở Sài Gòn. Sau này, khi có internet, công việc dịch thuật các bài vở mới trên các báo mạng để bán cho các báo đã là phần quan trọng trong thu nhập thường xuyên của tôi.

Hoàng Hưng

Kỳ 1

Ngày 30/10/1985

Trại cải tạo Thanh Cẩm, Cẩm Thuỷ, Thanh Hoá

Trước đó khoảng nửa tháng, một buổi sáng trại viên tập hợp trước khi đi lao động, tôi chuẩn bị lên đọc báo Nhân Dân như nhiệm vụ thường ngày của người “phụ trách văn hoá” trong “Ban đại diện tù cải tạo”, thì Giám thị trại xuất hiện, ra lệnh cho tất cả trại viên là sĩ quan công chức Sài Gòn về lán thu xếp nội vụ để… được về nhà!

Lời tựa sách

 (Cái “buổi ban đầu” của Ban Vận động Văn đoàn Độc lập và Văn Việt)

Hoàng Hưng nhớ lại

Ngày đầu tiên không thể quên là một ngày giữa tháng 1/2014, tại một quán cơm niêu trên đường Ngô Thời Nhiệm Sài Gòn, 6 người đầu tiên họp mặt để cụ thể hoá ý tưởng lập ra một tổ chức quy tụ các cây bút không phải do Đảng CS lập nên và lãnh đạo! Nhà văn Nguyên Ngọc, nhà báo Lê Phú Khải, nhà ngữ học Hoàng Dũng, nhà thơ Bùi Chát, nhà văn Phạm Đình Trọng, và tôi; có mặt nhà báo Tống Văn Công mà tôi mời tới “chứng kiến”. Cũng “vui” là một em an ninh mà tôi biết mặt từ trước – trong một sự kiện tại Sàn Art khi tôi trình bày về diễn đàn talawas.org của nhà văn Phạm Thị Hoài ở Đức – xuất hiện trong vai “quản lý”, ra đón và nhiệt tình sắp xếp bàn ăn cho chúng tôi!

Hoàng Hưng 

Tuy cố gắng đổi mới, nhưng Giáo dục VN quá nhiều bất cập. Chỉ một đề thi Ngữ Văn chọn học sinh giỏi quốc gia PTTH 2023-2034 đã để lộ ra: Trình độ hạn chế của những người ra đề! Từ đó lại lộ ra tình trạng dịch thuật khoa học xã hội! Những dịch giả tên tuổi vẫn có thể dịch sai, trong trường hợp này là sai một cách tai hại! Vì sao? Vì không có đội ngũ biên tập tỉnh táo để phát hiện cho dịch giả (ai cũng có thể sai!). Vì thù lao quá bèo bọt, hầu như ai dịch cũng chỉ để thoả mãn thú vui riêng và mong góp chút gì cho xã hội, không thiết thực cho đời sống! 

*

Hoàng Hưng

Không thể quên những ngày đêm nằm cùng buồng ở ngôi nhà cấp 4 ven Hồ Tây mà anh thuê, 10 năm trước, bắt đầu “nghiệp” cuối đời do anh rủ rê vào! Dịch sách Tâm lý học Giáo dục cho Cánh Buồm! Ngoại đạo mà bập ngay vào tác giả hóc nhất (Jean Piaget), với tác phẩm loại hóc nhất mà cô giáo dạy tiếng Pháp thời nhỏ của mình (cô Đỗ Thị Xuân) nguyên là sinh viên của thầy Piaget từ Thuỵ Sĩ về cũng mở to mắt: “Cậu liều đấy!”.

Thế mà đã 10 năm!

Tất cả là do tình anh em với ông anh đấy, anh Toàn!

Kỉ niệm đầu tiên nhớ được là lần nhờ anh dịch một bài gì đó ra tiếng Pháp cho báo Người Giáo viên Nhân dân vì một công vụ đối ngoại của báo! Anh làm rất nhanh như tôi luôn luôn thấy từ đó đến cuối đời anh, làm gì cũng rất nhanh, con người của cảm hứng! Kể cả trong những việc đòi lí trí rất cao như soạn chương trình dạy học, sách giáo khoa! Và nhuận bút được chuyển ngay thành bữa thịt chó – món đặc sản cao cấp nhất của Hà Nội trước 1975 – cỗ 4 người: Châu Diên – Dương Tường – Nguyễn Xuân Khánh – Hoàng Hưng!

Không quên được những bữa cơm chiều ấm cúng, những buổi tối thân yêu dưới mái tranh nhà tập thể trong khuôn viên trường Chu Văn An, bàn chuyện văn chương với anh trong khói thuốc lá trà tàu, trong khi bà chị hiền lành với cô con gái mới lớn mắt một mí sau bữa cơm rau lại cặm cụi lặng lẽ gấp xếp gia công thứ gì đó để kiếm vài đồng cắc…

Lưu Trọng Văn

Bạn, rơi rụng dần

Còn mấy đứa thì dồn thương

Bạn, đâu chỉ vui buồn đời riêng góp mặt

Bạn, khóc cười nhân gian, trần gian

Bạn ơi, chân dồn đoạn cuối

Hoàng Hưng

Trước hết, tôi xin cảm ơn Santa Casa da Misericordia de Lisboa, là đơn vị tổ chức Tuần Văn hoá Việt Nam đầu tiên tại Bồ Đào Nha, đại diện là bà Margarida de Montenegro; bà Teresa Morna giám đốc bảo tàng Museu de Sao Rocque, nơi cho chúng ta gặp mặt; bà Thuy Tien de Oliveira, Chủ tịch Hội Hữu nghị Việt-Bồ, người đã góp nhiều công sức cho sự kiện; hoạ sĩ Painter Manuella de Oliveira, tác giả một phụ bản mỹ thuật của cuốn sách thơ “Ác mộng-Nightmares”; các bạn tôi từ Canada và Pháp, GS - nhà văn Nguyễn Mạnh Hùng… tới đây để động viên tôi… Và xin cảm ơn tất cả quí vị có mặt tại đây để nghe tôi tâm sự.

Trong hơn 1000 đêm ở các trại giam và trại cải tạo của Việt Cộng, ít có đêm nào tôi không ác mộng. Một mặt tường đậu kín những con chim đen. Bảy mặt trời vần vụ trên cánh đồng hoang mà tôi đi lạc. Một lưỡi rìu mài vào cái đầu mình. Một con cá vàng đồ sộ bị mắc vào tấm lưới mênh mông… Rồi rất nhiều đêm sau khi ra tù, ác mộng vẫn tiếp tục đi vào giấc ngủ: lúc này là bị săn đuổi, bị bắt lại, lại thấy mình trong trại tập trung… Tỉnh dậy, áo đẫm mồ hôi.

Trong cái “mùa Địa ngục” – dùng chữ của Rimbaud - ấy, Thơ là Thiên thần cứu rỗi. Những ác mộng đã được ghi lại thành thơ. Đó là những phác thảo thơ, những đoạn thơ, có cả những bài thơ trọn vẹn đã “vụt hiện” trong óc trong 39 tháng tù, không được phép ghi lại bằng giấy bút nhưng đã khắc sâu trong lòng. Sau khi ra tù tôi chép ra và hoàn chỉnh, và bổ sung bằng những bài thơ “hậu chứng” của nhà tù, ác mộng của kẻ không dễ dàng trở về đời sống bình thường.

Tôi quyết định phải tìm cách công bố những cơn ác mộng sản phẩm của nhà tù, để tự giải thoát khỏi chúng.

Một vài bài thơ đã được công bố nhờ sự dũng cảm của nhà vài xuất bản, và đã gây tiếng vang trong dư luận, bản dịch cũng được hoan nghênh ở Pháp, Mỹ. Nhưng toàn bộ tập bản thảo “Ác mộng” gồm 30 bài thơ thì bị các NXB Việt Nam từ chối nhiều lần, chỉ có thể công bố trên mạng (website talawas của các nhà văn Việt Nam sống tại Đức).

Cuối cùng, tập thơ song ngữ “Ác mộng - Nightmares” (bản tiếng Anh của các nhà thơ -dịch giả Trịnh Y Thư, Nguyễn Đức Tùng) gồm 33 bài cũng được xuất bản tại Hoa Kỳ năm 2018, với lời giới thiệu của Ellen Bass, đương kim Chancellor of the Academy of American Poets.

(Ngày 30/7/2019, qua điện thoại)

• Ông có thể cho biết về công việc sáng tác và dịch thuật của bản thân?

HH: Tôi sinh ra trong một gia đình trí thức chịu ảnh hưởng Tây phương. Con đường thơ của tôi có ảnh hưởng sâu của văn hoá Tây phương. Tôi bắt đầu làm thơ từ 11 tuổi, cũng dịch mấy bài thơ trong sách học tiếng Pháp. Năm 19 tuổi, tôi xuất hiện trên văn đàn và sớm được coi là một trong các nhà thơ thuộc thế hệ gọi là “chống Mỹ”, nằm trong dàn đồng ca yêu nước, lãng mạn cách mạng. Nhưng từ cuối 1960, tôi dần dần tách khỏi dàn đồng ca, vì trăn trở, hoài nghi số phận của đất nước đi theo lý tưởng “XHCN” (sự hoài nghi này sau được thấy là đúng, với sự tan rã của Liên Xô khối XHCN toàn cầu). Đây là một trong những bài thơ tôi viết hồi đó:

Các anh bảo chúng tôi

Đi chiến đấu cho ngày mai tươi đẹp

Chúng tôi đi

              Vì không sợ chết

Chúng tôi chết

              Vì sợ sống hèn

Nhưng sẽ ra sao cái ngày mai ấy?

Những đoạn thơ như thế mà công an tìm thấy trong nhà tôi đã khiến nhà cầm quyền cho tôi là “suy thoái tư tưởng” sâu xa, dẫn đến việc tôi bị vào trại cải tạo năm 1982.

Hoàng Hưng

Giữa những ngày rất buồn này, hôm nay tôi có một niềm vui. Khá bất ngờ. Khi đọc bài phỏng vấn được Tuổi Trẻ đưa trang trọng đầu trang nhất và tiếp tràn cả một trang trong, với ông Pham Quang Nghị. Phải nói rằng, là một nhà báo chuyên nghiệp trong hệ thống báo chí chính thống của Đảng Lao Động, Đảng Cộng Sản VN từ trên 30 năm, một nhà báo tự do trên nhiều tờ báo in, báo mạng, radio trong ngoài nước từ gần 10 năm nay, đây là lần đầu tiên tôi được nghe những lời khá đúng đắn về nhiệm vụ, vai trò báo chí từ một nhân vật đang tham gia cầm quyền cấp cao nhất ở Việt Nam.

Tóm tắt những ý chính của ông PhạmQuang Nghị trong bài phỏng vấn trên như sau:

1/ Báo chí phải thông tin khách quan, trung thực, kịp thời: “Yêu cầu thông tin báo chí hiện nay không chỉ tính theo 24 giờ mà tính từng phút. Trong những vụ việc báo chí bị xử lý vì đưa tin thiếu chính xác vừa qua có lỗi của nhiều bên. Lẽ ra các cơ quan chức năng phải chủ động hơn nữa trong việc cung cấp thông tin khách quan, trung thực và kịp thời.

Xã hội cần biết sự việc đó ngay khi nó diễn ra chứ không phải chờ đến khi các cơ quan chức năng tổng kết bài học kinh nghiệm rồi mới công bố"