Bauxite Việt Nam

Mai Phan Lợi 

Bài 2: Những phòng thí nghiệm khổng lồ — Khi Trung Quốc đặt cược tương lai vào các đặc khu 

Giữa năm 2026, khi giá dầu vượt 95 USD/thùng và chi phí vận chuyển hàng hải tăng vọt do tàu thuyền phải vòng tránh Eo biển Hormuz, một làn sóng mới bắt đầu hình thành trong thế giới đầu tư toàn cầu: Các tập đoàn đa quốc gia đang đẩy nhanh quá trình phân tán chuỗi sản xuất khỏi Trung Quốc, tìm kiếm những điểm đến có chi phí hợp lý, hạ tầng đủ tốt, và — quan trọng nhất — "thể chế đủ dự đoán được".

Câu hỏi được đặt ra trong các phòng hội nghị từ Munich đến Minneapolis: "Liệu Việt Nam có thể là Thâm Quyến tiếp theo?".

Mai Phan Lợi

Thế giới ngày nay không chỉ nhìn một quốc gia qua tăng trưởng GDP, mà còn qua cách quốc gia đó kiểm soát sự liêm chính của dòng vốn và uy tín của hệ thống pháp lý.

RFA tiếng Việt

Ảnh minh họa: Tàu du lịch đang neo đậu tại một bãi biển ở đảo Phú Quốc. Ảnh chụp ngày 11/4/2017. AFP

Giáo sư - Tiến sĩ Trần Ngọc Thơ, thành viên Hội đồng tư vấn chính sách tài chính tiền tệ quốc gia mới đây có bài viết với tựa tạm dịch ‘Đặc khu kinh tế tạo ra nhiều rủi ro hơn lợi ích’ (Special Economic Zones create more risks than benefits) được báo Sài Gòn Giải Phóng Online bản tiếng Anh đăng tải ngày 22/4.

Người dân Việt Nam lần đầu biết đến khái niệm đặc khu vào năm 2018, khi Chính phủ Hà Nội chỉ đạo soạn thảo dự án Luật đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt đối với Vân Đồn, Bắc Vân Phong và Phú Quốc, gọi tắt là Dự luật đặc khu để trình Quốc hội xem xét.

Tuy nhiên dự luật này đã gặp phải nhiều phản đối từ phía người dân trong suốt tháng 6 năm đó qua những cuộc biểu tình đông người tại nhiều nơi khắp cả nước.

Nguyên nhân được nói do những chính sách ưu đãi quá nhiều cho đặc khu khiến nhiều người dân và chuyên gia ở Việt Nam lo ngại. Điển hình như điều khoản thuế, chính sách nhập cảnh, quan trọng hơn hết là việc cho người nước ngoài thuê đất lên đến 99 năm trong dự luật có thể khiến người Trung Quốc vào chiếm đất của Việt Nam, nhất là ở những vị trí địa lý quan trọng là ba vùng đặc khu kể trên.

Dự luật được hoãn xem xét trong kỳ họp quốc hội cuối năm 2018 do chịu sức ép từ phía dư luận, đến nay vẫn chưa thông qua. Dù vậy, đây vẫn là vấn đề được nhiều người dân quan tâm đến hiện nay.

Nguyễn Quang Dy

Việc đưa người vượt biên trái phép là “con ngựa thành Troy”, để giúp người Trung Quốc vượt biên vào Việt Nam, rồi lén lút đưa họ đến Đà Nẵng và các nơi khác. Những người Trung Quốc đó có thể gồm tội phạm hình sự (buôn ma túy và cờ bạc) rủi ro về an ninh và dịch bệnh. Một số đường dây người Việt còn ngang nhiên quảng cáo dịch vụ “bao biên”.

Một lỗ hổng khác là các “đặc khu kinh tế”. Theo Tuổi Trẻ (26/11/2019), Quốc hội đã thông qua luật xuất nhập cảnh sửa đổi, cho phép người nước ngoài được miễn thị thực nhập cảnh vào các “khu kinh tế đặc biệt” với thời hạn tạm trú 30 ngày. Luật này được thông qua ngày 25/11, với 404 đại biểu tán thành (tương đương 83,64% ), có hiệu lực từ 1/7/2020.

Luật xuất nhập cảnh này sẽ mở rộng cho người nước ngoài được vào “các khu kinh tế ven biển do Chính phủ quyết định”. Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Nghị quyết có hiệu lực kể từ ngày 1/7/2020 về việc miễn thị thực nhập cảnh cho người nước ngoài (Trung Quốc) được vào các khu kinh tế ven biển như Vân Đồn (Quảng Ninh) và Phú Quốc (Kiên Giang)…

Theo các chuyên gia phân tích, việc miễn thị thực đã tạo điều kiện cho Vân Đồn và Phú Quốc trên thực tế trở thành đặc khu cho người Trung Quốc vào mà không cần thông qua “luật đặc khu”. Nói cách khác, quy định mới về miễn thị thực tạo thuận lợi cho người Trung Quốc được “tự do ra vào Vân Đồn và Phú Quốc mà không cần phải xin thị thực”.

Dư luận cho rằng các nhóm lợi ích cuối cùng đã đạt được mục đích của họ, dù phương hại đến lợi ích quốc gia. Nhiều người Trung Quốc đến Vân Đồn không chỉ dừng lại ở đó mà họ còn di chuyển đến các nơi khác ở Việt Nam như Đà Nẵng. Trong khi kiểm soát đường biên giới hai nước rất khó, thì kiểm soát ranh giới các khu kinh tế biển còn khó hơn.

Với dân số 97 triệu người, liền kề Trung Quốc, Việt Nam đã kiểm soát được đại dịch Covid-19. Trong hơn ba tháng đến gần cuối tháng Bảy, Việt Nam không có ca lây nhiễm mới trong cộng đồng, và trong số hơn 450 ca lây nhiễm ở Viêt Nam, không có có ca nào chết. Nhưng thành tích đầy ấn tượng đó đã kết thúc ngày 25/7 khi có ca lây nhiễm mới. Đến 2/8, đã có 142 ca lây nhiễm mới, và có ba ca chết, trong tổng số 586 ca lây nhiễm tại Việt Nam.

Theo ông Nguyễn Thanh Long (Quyền Bộ trưởng Bộ Y tế), có khoảng 1,4 triệu du khách đã đến Đà Nẵng trong vòng một tháng (từ ngày 1 đến 29/7). Dịch Covid-19 bùng phát ở Đà Nẵng đã được xác định là virus chủng thứ 6, từ ngoài xâm nhập vào, xuất hiện lần đầu ở Việt Nam từ đầu tháng 7/2020, và đang lan nhanh ra cả nước gồm Hà Nội và Sài Gòn.

Ông Long nhấn mạnh “dịch lần này tốc độ lây nhiễm cao hơn lần trước. Đó là lý do khiến Bộ Y tế đã hành động quyết liệt như vậy”. Ngay sau khi phát hiện ổ dịch bùng phát ở Đà Nẵng, Bộ Y tế đã cử ba đoàn cán bộ tinh nhuệ, có nhiều kinh nghiệm chuyên môn về lĩnh vực xét nghiệm, truy vết, điều tra dịch tễ, truyền nhiễm, và điều trị, do một Thứ trưởng đứng đầu, để tăng cường cho Đà Nẵng. Đây là một quyết định ứng phó “chưa từng có tiền lệ”.

Theo truyền thống, nhiều người Việt tin rằng tháng Bảy âm lịch “là tháng cô hồn”. Cuối tháng Bảy dương lịch đã có nhiều chỉ dấu báo hiệu điềm không lành cho cuối năm, sau thành công ban đầu đến cuối tháng Bảy. Nay Việt Nam lại phải bắt đầu lại “chống dịch như chống giặc”. Nhưng vì sao dịch lại bùng phát ở Đà Nẵng, và tại sao lại vào tháng Bảy?

***