Bauxite Việt Nam

Trong không khí đổi mới tư duy, Nghị quyết 68 của Trung ương mở ra cánh cửa lớn cho kinh tế tư nhân tham gia vào phát triển hạ tầng quốc gia. Khuyến khích tư nhân là chính sách đúng đắn. Nhưng không thể lấy "giấc mơ lớn" làm bằng chứng cho năng lực. Họ cần được thử thách qua các tuyến nhỏ, phân đoạn độc lập, hợp tác minh bạch. Và quan trọng nhất: họ phải sẵn sàng chịu lỗ bằng tài sản thật, không phải chỉ bằng lời hứa.

Nguyễn Quang Duy

‘Make’ có chữ k (ca hay cờ) không phải ‘made’ chữ d (dê hay dờ) nhen các bạn.

‘Make in Vietnam’ là tiêu đề của Diễn đàn phát triển doanh nghiệp công nghệ Việt Nam do Bộ Thông tin và Truyền thông (TTTT) tổ chức, tại Hà Nội ngày 9/5/2019 vừa qua, với hơn 1.000 khách mời đại diện chính phủ và doanh nghiệp tham dự.

Khai mạc Diễn đàn, Bộ trưởng Bộ TTTT Nguyễn Mạnh Hùng tuyên bố: “Nếu Việt Nam cứ tập trung gia công, lắp ráp, giấc mơ hưng thịnh, hùng cường của đất nước rất khó có thể trở thành hiện thực.”

Qua bài viết trên Trí Thức Trẻ “Góc nhìn lạ đằng sau ‘MAKE IN VIETNAM’ của Bộ Trưởng Nguyễn Mạnh Hùng”(*) có thể hình dung được tiêu đề này thực sự là gì.

Chiến lược mới?

Tại diễn đàn, Thủ tướng Nguyễn xuân Phúc và Bộ trưởng Hùng cùng giải thích ‘Make in Vietnam’ như sau: “Sáng tạo tại Việt Nam, thiết kế tại Việt Nam, Việt Nam làm chủ công nghệ và sản xuất tại Việt Nam.”

Qua lời giải thích này thoáng nghĩ đến trường hợp Facebook. Với ý tưởng kết nối xã hội, chỉ sau 15 năm hoạt động, Facebook đã thống lãnh thị trường truyền thông thế giới với 2,3 tỷ người thường xuyên sử dụng, lợi ích của Facebook bạn đọc hầu như đã rõ.

Facebook do đó là sản phẩm: “Sáng tạo tại Mỹ, thiết kế tại Mỹ, Mỹ làm chủ công nghệ và chủ động trong việc phục vụ người sử dụng khắp thế giới (ngoại trừ Trung cộng)”.

Trung cộng chặn Facebook không cho người dân sử dụng, nhưng có mạng xã hội Weibo một sản phẩm: “Sáng tạo tại Mỹ, thiết kế tại Trung cộng, Trung cộng làm chủ công nghệ và cho người Trung cộng sử dụng”.

‘Make in Vietnam’ dành cho ai?

Nhưng theo lời Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng thì ‘Make in Vietnam’ được chia làm ba nhóm doanh nghiệp khác nhau: (1) sáng tạo (2) thiết kế và (3) sản xuất.

Với nhóm thứ nhất ông Hùng cho biết những doanh nghiệp công nghệ khởi nghiệp theo đúng nghĩa là sáng tạo, theo ông số lượng doanh nghiệp như thế tại Việt Nam không nhiều, nếu không muốn nói là rất hiếm (tương tự trường hợp Facebook).

Nhóm thứ hai gồm những doanh nghiệp dùng công nghệ đã có sẵn của nước ngoài, về thiết kế lại làm ra sản phẩm, ‘Make in Vietnam’ đa phần nhắm vào đối tượng này.

Việt Nam hiện cũng muốn bắt chước Trung cộng xây dựng mạng xã hội riêng để: “Sáng tạo tại Mỹ, thiết kế tại Việt Nam, Việt Nam làm chủ công nghệ và cho người Việt Nam sử dụng”.

Còn nhóm cuối cùng là những doanh nghiệp có vai trò đầu tàu được chia thành hai nhánh gồm: doanh nghiệp công nghệ ICT truyền thống như FPT, CMC, VNG, VCCorp... và những doanh nghiệp lớn trong lĩnh vực khác chuyển hướng đầu tư sang công nghệ như Vingroup và Viettel.

Nguyễn Đình Cống

Sách “Vì sao các quốc gia thất bại”, cho rằng sự thành công hoặc thất bại của các quốc gia phụ thuộc chủ yếu vào thể chế chính trị và kinh tế. Mỗi thể chế có 2 trạng thái cơ bản là dung hợp (tốt) và chiếm đoạt (xấu). Khi kết hợp 2 thể chế tốt quốc gia sẽ phát triển không ngừng. Ngược lại, kết hợp 2 thể chế xấu sẽ dẫn quốc gia, dân tộc vào tình trạng nghèo đói, kiệt quệ trong lúc mang tới giàu có cho một số ít người.

Tiến sĩ Nguyễn Sĩ Dũng khi xem xét vai trò nhà nước đến phát triển kinh tế đã đưa ra 3 mô hình:

1- Nhà nước điều chỉnh (như tại các nước Anh, Mỹ, Đức…)

2- Nhà nước kế hoạch hóa tập trung (như Liên Xô và các nước XHCN trước đây)

3- Nhà nước kiến tạo (như các nước Nhật, Nam Hàn, Đài loan, Singapore ).

Nhà nước kiến tạo có nhiều ưu điểm và tránh được các nhược điểm của mô hình 1 và 2. Lãnh đạo VN hiện nay đang mong ước xây dựng Nhà nước kiến tạo dưới sự lãnh đạo toàn diện của ĐCSVN.

Cũng theo TS Dũng, Nhà nước kiến tạo được hình thành dựa trên 9 điều kiện, do Chalmers Johnson tổng kết, trong đó 2 điều kiện đầu tiên, quan trọng nhất là:

1- Bộ máy gọn nhẹ, tinh hoa, hiệu quả

2- Bộ máy hành chính được trao quyền đầy đủ.

Bảy điều kiện còn lại liên quan đến: Thiết chế tài chính; Bộ Thương mại và Công nghiệp; Nhà nước độc lập; Chính quyền mạnh; Kinh tế tư nhân; Xã hội dân sự.

Chỉ cần xem xét 2 điều kiện quan trọng đầu tiên đã thấy rằng, Nhà nước Việt Nam, nếu vẫn chịu sự độc quyền toàn trị như hiện nay của Đảng Cộng sản thì không có cách nào xây dựng được Nhà nước kiến tạo. Huyênh hoang, rêu rao về nó không khéo chỉ là thấy người sang bắt quàng làm họ, là trò lừa bịp lấy thúng úp voi. Tại sao vậy? Tại vì Đảng CSVN chủ trương và thực thi những điều ngược lai.

Về bộ máy gọn nhẹ: Bộ máy nhà nước của VN hiện tại quá cồng kềnh. Lãnh đạo vẫn thường kêu gọi tinh giản, nhưng rồi nó vẫn phình ra khi mà các cơ quan của Đảng, Chính quyền, Mặt trận chồng chéo lên nhau. Phương châm Đảng lãnh đạo, Chính quyền quản lý, Nhân dân làm chủ đã tạo ra mâu thuẫn và hạn chế, gây nên nhiều lãng phí. Muốn có bộ máy tinh giản thì trước hết phải xử lý triệt để sự chồng chéo này. Nhưng hình như lãnh đạo sống chết vì nó, không muốn thay đổi.

Về tinh hoa: Theo TS Dũng thì: “Vì nhà nước kiến tạo phát triển là nhà nước dẫn dắt nền kinh tế phát triển. Nhà nước có thể dẫn dắt vì bộ máy hành chính – công vụ của nó là tinh hoa”. Đọc câu này có thể hiểu nhầm rằng tinh hoa là tính chất vốn có của Nhà nước kiến tạo. Nhưng thật ra tinh hoa là yêu cầu đối với mọi nhà nước bình thường. Phải có bộ máy gồm các phần tử tinh hoa thì mới có thể xây dựng Nhà nước kiến tạo.