Bauxite Việt Nam

Dự án kênh đào Phù Nam Techo: Danh mục những mối quan ngại tiềm tàng

Phạm Phan Long

11-7-2024

Campuchia có kế hoạch xây dựng kênh đào Funan Techo Canal (FTC) dài 180 km (110 dặm) từ thủ đô Phnom Penh đến bờ biển trên Vịnh Thái Lan, một dự án trị giá 1,7 tỷ USD, nhằm giảm sự phụ thuộc vào việc vận chuyển hàng hóa qua các cảng ở Việt Nam.

Nhưng bài phân tích này kết luận rằng, kế hoạch FTC không khả thi về mặt tài chính, sẽ có tác động môi trường nghiêm trọng và sẽ làm tình trạng khan hiếm nước ở hai nước hạ lưu thêm khắc nghiệt khi mực nước sông Mekong đã hạ xuống mức quá thấp, dưới mức kỷ lục thấp trong nhiều năm liền.

Thúy | 13/05/2021 02:40 PM

Thủ tướng Bangladesh Sheikh Hasina (phải) và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình.

Bangladesh cân nhắc tham gia nhóm Bộ tứ Quad (gồm các nước Nhật Bản - Mỹ - Úc - Ấn Độ).

Bangladesh cân nhắc gia nhập Quad

Tờ Times of India cho biết, Đại sứ Trung Quốc tại Bangladesh Li Jiming phát biểu trước truyền thông địa phương rằng quan hệ giữa hai nước (Trung Quốc - Bangladesh) sẽ xấu đi đáng kể nếu Bangladesh tham gia Quad.

"Chúng tôi không muốn Bangladesh tham gia vào liên minh này," ông Li nói.

Tuy nhiên, cách ngoại giao chiến lang này của Trung Quốc lại không được Bangladesh đón nhận.

Bộ trưởng Ngoại giao Bangladesh AK Abdul Momen đáp trả rằng: "Chúng tôi làm một quốc gia độc lập. Chúng tôi tự quyết định chính sách đối ngoại của mình. Nhưng đúng, các quốc gia khác có quyền có ý kiến. Tất nhiên là ông ấy (Đại sứ Trung Quốc) đại diện cho quốc gia của ông. Họ có thể nói bất cứ thứ gì họ muốn. Có thể họ không mong điều đó xảy ra (việc Bangladesh tham gia Quad)," ông Momen nói, bổ sung rằng cũng chưa có quốc gia nào trong nhóm Quad tiếp cận Bangladesh.

Đinh Hoàng Thắng

Tùy góc nhìn - là lãnh đạo, người dân hay cộng đồng doanh nghiệp - người Việt Nam đánh giá về BRI của Trung Quốc có khác nhau về cả mức độ lẫn sắc thái. Chính sách của Hà Nội đối với dự án thế kỷ này có thể là sự kết hợp linh hoạt giữa các lập trường hưởng ứng, chống lại hay giữ cân bằng.

***

“Sáng kiến Vành đai và Con đường” (BRI) được Trung Quốc ví như một chuyến tàu tốc hành mà đại quốc này muốn mời gọi các tiểu quốc cùng mua vé đi chung, nhằm xây dựng các mối quan hệ nhiều mặt trong tương lai. Để giải mã được phản ứng của Việt Nam đối với “đại dự án thế kỷ” này và ý đồ chiến lược thật sự của Bắc Kinh, giới nghiên cứu quốc tế và trong nước hiện đang thẩm định dự án từ nhiều góc độ khác nhau.

Các nhà lãnh đạo Việt Nam vốn được định vị trong nhận thức rằng, nền tảng của bang giao Việt - Trung là hữu nghị và hợp tác. Tuy nhiên, đa số trong giới này vẫn coi Trung Quốc vừa là đối tác vừa là đối tượng. Trừ một số trường hợp đặc biệt - mà tướng An ninh Trương Giang Long có lần nhắc đến - nhìn chung lãnh đạo Việt Nam ý thức được BRI là công cụ để Tàu bành trướng thế lực. Cứ quan sát quá trình kiềm chế Bắc Kinh giành lại quyền lực cứng lẫn quyền lực mềm của “Bộ Tứ” qua chiến lược “Ấn Thái Dương tự do và rộng mở” (FOIP) từ tháng 11/2017 đến nay thì rõ. Các đại cường còn thế, huống chi là Việt Nam.

Đối với người dân, cảm quan chung về Trung Quốc, trước hết là về BRI khá tiêu cực. Theo khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu PEW, 80% dân số Việt Nam coi sự mở rộng sức mạnh và ảnh hưởng của Trung Quốc là mối đe doạ hàng đầu đối với Hà Nội. Chẳng cần đi sâu vào lịch sử các đợt “chinh phạt” qua hàng ngàn năm, chỉ cần nhìn lại cuộc xâm lăng của Trung Quốc 17/2/1979 và 10 năm xung đột dai dẳng do Trung Quốc khởi xướng cũng đủ để thấy mức độ tàn bạo của chủ nghĩa bá quyền.

Ngày nay, BRI được triển khai trong bối cảnh Trung Quốc lợi dụng đại dịch Vũ Hán để làm mưa làm gió trên Biển Đông. Hẳn nhiên vào thời điểm kinh tế và xã hội Việt Nam đang đối mặt với nhiều khó khăn do Covid-19, nên Việt Nam đã buộc phải nhượng bộ. Bỏ ra trên 1 tỷ USD đền bù cho các đối tác nước ngoài, rút khỏi các các cơ sở làm ăn chính ngay trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Việt Nam khi bị Trung Quốc chèn ép và xua đuổi.

Riêng sự ức hiếp nói trên cũng đủ để những người có trọng trách ở Ba Đình phải suy nghĩ. Biển Đông ngày có tầm quan trọng rất lớn đối với tương lai, chủ quyền, an ninh và phát triển của đất nước. Không chỉ xuất phát từ kinh tế, Hà Nội còn có lý do chính trị và địa-chiến lược để cân nhắc và tính toán trước các khoản vay của Trung Quốc thông qua dự án BRI này. Thái độ đối với BRI sẽ còn là sự bảo đảm tính chính danh cho nhà cầm quyền trong con mắt dân chúng.

Nguyễn Quang Duy

Những bằng chứng mua bán chức quyền vừa được báo The Age và Chương trình 60 Minutes của đài ABC phanh phui, khiến Thủ hiến bang Victoria Daniel Andrews phải sa thải một bộ trưởng, hai bộ trưởng xin từ chức và nhiều chính trị gia Đảng Lao Động tại Victoria đang bị cảnh sát và Ủy Ban chống tham nhũng điều tra.

Ban điều hành Đảng Lao Động toàn quốc phải đề cử 2 cựu chính trị gia có uy tín lãnh đạo một cuộc điều tra nội bộ, đồng thời trong vòng 3 năm tới các chi bộ tại Victoria mất quyền đưa người ra tranh cử.

Chính phủ bang Victoria (với 6,3 triệu dân) đã ký kết các biên bản nghi nhớ và hợp đồng riêng tham gia dự án "Vành đai và Con đường" với Bắc Kinh, và đang bị chính phủ Liên bang phản đối.

Điều này khiến dư luận, gồm nhiều cử tri Úc gốc Việt đặt câu hỏi rằng việc xảy ra tại bang Victoria có ảnh hưởng gì đến các ký kết với Trung Cộng hay là không?

Phe cánh trong Đảng Lao Động tại bang Victoria

Xin giải thích một chút về chính trị tại Úc.

Ở Úc đi bầu là bắt buộc và phiếu bầu được phân phối theo thứ tự ưu tiên (được gọi là two-party preferred vote) nên hầu hết các ứng cử viên hoặc của Đảng Lao Động hoặc của Liên minh Tự do Quốc gia sẽ thắng cử ở Hạ Viện và bên nào có nhiều dân biểu hơn sẽ đứng ra thành lập nội các.

Đảng Lao Động tại Victoria chia làm 2 cánh tả và hữu, cánh hữu chia làm 2 phe đối nghịch nhau, phe thiểu số ủng hộ đưa ông Daniel Andrews thuộc cánh tả lên làm Thủ hiến.

Những tài liệu vừa phanh phui cho thấy ông Adem Somyurek thuộc cánh hữu phe đa số mặc dù được thu xếp làm Bộ trưởng Bộ Chính quyền Địa phương, vì phe ông có đến 5,000 đảng viên nên rất coi thường Thủ hiến Andrews và muốn lật đổ ông.

“Branch stacking”

Với phương cách bầu cử nói trên các khu vực có đa số dân lao động và người sắc tộc thường là các đơn vị chắc chắn Đảng Lao Động sẽ thắng cử, các phe cánh ào ạt kết nạp đảng viên để có số phiếu cao nhất đưa người trong phe cánh ra tranh cử.

Nhiều đảng viên sắc tộc được kết nạp theo kiểu quen biết và chiêu dụ, nên đảng viên thường rất ít hiểu biết về chính trị, ngay cả tên dân biểu đại diện cho khu vực hay tên thủ hiến còn không biết.

Gian lận xảy ra khi các đảng viên được kẻ mối lái đóng niên liễm cho, hay sử dụng tên người không cư ngụ trong khu vực, hay thậm chí sử dụng tên người đã chết để ghi danh.

Các gian lận này chỉ xảy ra trong nội bộ Đảng Lao Động nên không bị luật pháp Úc kềm chế, ước tính ra có tới một phần tư số đảng viên Lao Động tại bang Victoria là đảng viên ma hay đảng viên không hề sinh hoạt.

Gần đây một số đảng viên Đảng Tự do tại Victoria cũng sử dụng “branch stacking” để đưa người ra tranh cử.

Hương Giang - 09/06/2020

Một số quốc gia quyết định từ bỏ những dự án hạ tầng quy mô lớn - lên đến hàng tỷ USD - thuộc sáng kiến "Vành đai và Con đường" của Trung Quốc.

Theo South China Morning Post, trong cuộc họp đại hội cổ đông vào tuần tới, Nucleelectrica - tập đoàn năng lượng hạt nhân Romania - sẽ tuyên bố chấm dứt đàm phán về thỏa thuận xây dựng hai lò phản ứng với đối tác Trung Quốc.

Chính phủ Romania - sở hữu 80% cổ phần Nuclearelectrica - quyết định ngừng hợp tác với phía Trung Quốc. Hồi năm 2015, Nuclearelectrica và Tập đoàn Năng lượng Hạt nhân Trung Quốc (CGN) đạt thỏa thuận xây 2 lò phản ứng.

Theo đó, CGN sở hữu ít nhất 51% dự án. Đây được xem là một dự án quan trong thuộc sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc. Tuy nhiên, mới đây chính phủ Romania - đồng minh thân cận của Mỹ - yêu cầu Nuclearelectrica phải tìm kiếm đối tác mới.

Quan hệ đối tác không đi đến đâu

Chỉ vài ngày trước đó, Israel - một đồng minh khác của Mỹ - giao dự án khử mặn trị giá 1,5 tỷ USD cho một công ty trong nước thay vì CK Hutchison Holdings có trụ sở tại Hong Kong. Quyết định được đưa ra sau khi Mỹ cảnh báo Tel Aviv về việc Trung Quốc tăng đầu tư vào quốc gia Trung Đông.

Theo giới quan sát, đây là hai trong số những trường hợp phản ánh rõ ảnh hưởng quốc tế của cuộc đối đầu giữa Mỹ và Trung Quốc. Các cuộc đàm phán về dự án Nuclearelectrica bắt đầu từ tháng 11/2013, khi ông Lý Khắc Cường trở thành thủ tướng Trung Quốc đầu tiên trong 20 năm qua đến thăm Romania.

Khi đó, ông Lý ký với phía Romania hàng loạt thỏa thuận thương mại quy mô lớn, bao gồm biên bản ghi nhớ về hợp tác phát triển điện hạt nhân. Tuy nhiên, triển vọng hợp tác giữa Trung Quốc và Romania lung lay sau khi tổng thống Romania và Mỹ ký tuyên bố chung hồi năm ngoái, kêu gọi hợp tác về năng lượng hạt nhân giữa hai nước.

Đầu năm nay, Thủ tướng Romania Ludovic Orban tuyên bố chính phủ nước này sẽ rút khỏi thỏa thuận với Trung Quốc vì "mối quan hệ đối tác với công ty Trung Quốc sẽ không đi đến đâu cả".

• Trường hợp tốt nhất dự kiến ​​một sự xáo trộn kinh tế vừa phải, hy vọng có thể được giải quyết theo trật tự thế giới hiện có và thông qua việc huy động các công cụ tài chính hiện có;
• Một kịch bản nhiều khả năng, được coi là xấu, có thể thấy trước thiệt hại kinh tế nghiêm trọng đòi hỏi phải có nhu cầu lớn để tái thiết, ngay cả khi nó không thể được đáp ứng thông qua các nguồn lực sẵn có và bởi cấu ​​trúc thể chế toàn cầu bị run rẩy;
• Kịch bản tồi tệ nhất sẽ thực sự xấu xí: nó bao gồm sự sụp đổ kinh tế nghiêm trọng bởi các vấn đề do lịch sử để lại dẫn đến bất ổn xã hội và chính trị ở một số quốc gia. Thay đổi cấu trúc trật tự thế giới và kết nối bị gặp sự cố.

Trần Hùng biên dịch

Ở biên giới Trung Quốc với Kazakhstan, một thành phố Con đường tơ lụa mới đã mọc lên với tốc độ nhanh đến mức Google Earth còn chưa kịp bắt đầu ghi lại những tòa nhà cao tầng hiện đang nổi bồng bềnh trên màn sương mùa đông của thảo nguyên. Nơi từng là một thị trấn biên giới khó khăn giờ đang có 200.000 người sinh sống, với màn hình video ngoài trời khổng lồ chiếu những đoạn phim tung hô con đường tơ lụa mới, cùng các nhà hàng phục vụ sashimi và rượu vang châu Âu. Khorgos đã trở thành cửa ngõ của Trung Quốc nối với Trung Á và Châu Âu.

Một thành phố song sinh cũng đang mọc lên bên kia biên giới phía Kazakhstan. Một trung tâm mua sắm hàng miễn thuế nằm dọc biên giới giúp người Kazakhstan mua rượu, nước hoa và hàng hóa Trung Quốc giảm giá. Nhưng một đặc điểm chính, ngay bên kia biên giới, là những cần cẩu khổng lồ thường thấy ở các cảng trên thế giới. Khorgos Gateway là một bến container, một “cảng khô” được xây dựng từ đầu năm 2014. Trung tâm vận tải này được coi là một mắt xích quan trọng trong dự án mà chủ tịch Trung Quốc, ông Tập Cận Bình, gọi là “cầu nối đất liền Á – Âu”. Trong số các nhà đầu tư của dự án có COSCO của Trung Quốc, một trong những người khổng lồ ngành vận tải thế giới. Nó được vận hành bởi DP World, nhà vận hành cảng của Dubai. Năm ngoái, cảng khô này đã xử lý 160.000 TEUs (đơn vị tương đương với container 20 feet). Hicham Belmaachi, nhà quản lý người Ma-rốc, hy vọng công suất sẽ tăng lên 400.000 TEUs vào năm 2025.

Khorgos như nằm giữa chốn hư không: Điểm cách xa các đại dương nhất nằm gần đó. Nhưng bây giờ, một siêu lục địa Á-Âu mới đang hình thành từ đây. Các dự án được hứa hẹn không chỉ có đường sắt xuyên Trung Á đến châu Âu mà còn các kế hoạch khổng lồ khác, một số đã được triển khai, bao gồm các đường ống, đường bộ, đường sắt cao tốc và đường truyền cáp quang.

Nó đang định hình lại đặc điểm địa lý của khối lục địa lớn nhất Trái đất. Trong không gian mới này, những rào cản của quá khứ gần đây như Bức màn sắt, một Trung Quốc tự cung tự cấp thời Mao, thậm chí cả những trở ngại địa lý như dãy Himalaya, các sa mạc hay một Bắc Cực đang tan chảy, ngày càng trở nên không còn quan trọng. Khoảng cách địa lý và tâm lý giữa Châu Âu và Đông Á đang bị thu hẹp khi vùng dân cư thưa thớt ở trung tâm lục địa Á – Âu đang được kết nối thông qua cơ sở hạ tầng mới, tăng lên tới quy mô có thể quản lý được. Ít nhất đó là cách các nhà hoạch định chính sách Trung Quốc hình dung. Và theo quan điểm lịch sử, nếu có một bất ngờ nào đó, đó chính là sự biến đổi này không được thực hiện theo viễn kiến hay các quy tắc của Phương Tây. Châu Á đang đến với châu Âu, chứ không phải ngược lại.

Sự phục hưng của Con đường tơ lụa đã được tăng cường trở thành một phần chiến lược bành trướng của Trung Quốc được gọi là Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). BRI là sáng kiến chính sách đối ngoại tiêu biểu, toàn diện, một “dự án thế kỷ”, như lời miêu tả của ông Tập. Nhưng chính xác nó là gì? Nó chủ yếu là viện trợ hay thương mại? Đây có phải là một Kế hoạch Marshall của Trung Quốc? Liệu nó có thực chất hay chỉ là một dự án đánh bóng thương hiệu cho sự trỗi dậy quốc tế của Trung Quốc? Và tại sao phần trên đất liền được gọi là vành đai, còn phần trên biển được gọi là con đường?

Ngân hàng Thế giới có một định nghĩa cơ bản về BRI: Một nỗ lực do Trung Quốc lãnh đạo nhằm cải thiện kết nối và hợp tác khu vực ở quy mô xuyên lục địa thông qua các khoản đầu tư quy mô lớn. Đó là một định nghĩa tóm tắt tốt cho đến nay, và giúp các nước nghèo xây dựng cơ sở hạ tầng là một thành phần quan trọng. Nhu cầu toàn cầu về cơ sở hạ tầng mới là rất lớn. Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) ước tính rằng chỉ riêng châu Á cần đầu tư 26 nghìn tỉ đô la từ 2016 đến 2030, hoặc 1,7 nghìn tỉ đô la một năm, nếu muốn duy trì tăng trưởng kinh tế, xóa đói giảm nghèo và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Nhưng báo cáo đặc biệt này lập luận rằng, trên hết, Đảng Cộng sản Trung Quốc đang sử dụng BRI để định hình lại trật tự thế giới theo ý muốn của mình. Trọng tâm là can dự kinh tế và ngoại giao một cách thông minh. Các nhà lãnh đạo ở Bắc Kinh ký các dự án BRI với các nước vì lý do chiến lược hoặc chính trị. Thông thường, những điều này được ẩn giấu dưới vỏ bọc thương mại hỗn loạn mà BRI gây ra. (Đối với những người không hiểu liệu BRI là một sáng kiến từ trên xuống, hay từ dưới lên, thì câu trả lời là cả hai). Nhưng đối với các nhà lãnh đạo Trung Quốc, nó đại diện cho một mẫu hình khối địa chính trị đang nổi lên, tại một thời điểm mà trật tự dựa trên luật lệ đang lung lay dưới sự quản lý của Mỹ.

Khái niệm về một trật tự mới như vậy có thể gây báo động. Vì vậy, một ý tưởng nhẹ nhàng hơn là đặt BRI vào bối cảnh lịch sử: một hệ thống kiểu triều cống ngày xưa. Trung Quốc ngồi ở trung tâm của thế giới, dùng sự giàu có và quyền lực để ảnh hưởng lên trước hết là các nước láng giềng, và đưa mọi người vào hình dung về Trung Quốc như là một cường quốc nhân từ và là sự thay thế cho Phương Tây. Những người đón nhận nhận thức đó được Bắc Kinh tưởng thưởng. Ngược lại thì không. Đó là một cách để giúp kết nối các châu lục lại với nhau thông qua cơ sở hạ tầng được cải thiện và một cụm từ dễ hiểu giúp biến bất cứ điều gì Trung Quốc làm ở nước ngoài đều trông không có gì là nguy hiểm. Điều quan trọng, đó là dấu ấn riêng của ông Tập: một dự án chính trị cũng như kinh tế để làm nổi bật vị hoàng đế.

Nguồn gốc sáng kiến

Ông Tập đã đưa ra sáng kiến này trong hai bài phát biểu vào năm 2013. Bài đầu tiên ở Astana (nay là Nursultan), thủ đô Kazakhstan, nơi ông trình bày chính sách phần trên lục địa, “vành đai kinh tế Con đường tơ lụa”. Nó kết nối Trung Quốc với Trung Á, Đông Nam Á và Nam Á, tới tận Châu Âu. Từ “vành đai” để chỉ một thứ gì đó lớn hơn giao thông, năng lượng hoặc các nút hạ tầng riêng lẻ. Thay vào đó, đó là một mạng lưới cơ sở hạ tầng kết nối với nhau phát triển thành một thứ to lớn hơn: các khu công nghiệp và hành lang kinh tế, với các hoạt động sản xuất, hậu cần, xây dựng và nhiều thứ nữa.

Ngay sau đó, ông Tập đã trình bày thành phần trên biển ở thủ đô Jakarta của Indonesia. Một “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21”, một mạng lưới các thành phố cảng ở Biển Đông, Ấn Độ Dương và Địa Trung Hải sẽ gắn kết Trung Quốc với các khu vực này thông qua đường biển. Ông Tập đã tiết lộ các thành phần tiếp theo của kế hoạch: một “con đường tơ lụa Bắc Cực” để phát triển các tuyến vận tải ở Bắc Cực; một “Con đường tơ lụa kỹ thuật số” với các dường cáp ngầm dưới biển, viễn thông 5G và điện toán đám mây; và thậm chí cả một “hành lang thông tin trong không gian” để mở ra các hoạt động phóng vệ tinh và khai thác không gian.

Các cuộc tranh luận về BRI đã bắt đầu ngay từ đầu. Ở một cấp độ nào đó, đây chỉ đơn thuần là việc mở rộng những gì Trung Quốc đã làm trong một thời gian, kết nối với các nhà cung cấp tài nguyên lớn trên toàn thế giới, cũng như các thị trường châu Âu. Mặt khác, đó là một phản ứng với cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2007-9, vốn làm giảm một phần lớn nhu cầu đối với hàng hóa Trung Quốc. Bài học là trong tương lai Trung Quốc phải tự tạo ra thị trường ở nước ngoài. Ở cấp độ thứ ba, nó thể hiện sự quốc tế hóa chính sách công nghiệp của Trung Quốc. Đối mặt với tình trạng dư thừa thép, xi măng và các mặt hàng khác, một đảng có tính chính danh dựa trên thành tích tạo việc làm và đầu tư khó có thể đóng cửa các nhà máy như các nước phương Tây có thể làm. Thay vào đó, họ phải cố gắng xuất khẩu các sản phẩm này. Cuối cùng, vào thời điểm phương Tây dường như vấp ngã cả về tăng trưởng và năng lực lãnh đạo toàn cầu, đây là một khúc quanh trên con đường lịch sử. Mọi thứ đều chưa rõ ràng, nhưng cơ hội của Trung Quốc đã đến và cần phải nắm bắt được nó.

BRI không chỉ là về những điều này. Ông Tập gọi đây là một dự án kéo dài hàng thập niên, trong khi một số ước tính cho rằng chi tiêu cho các dự án đã thực hiện và dự định là khoảng 6 nghìn tỉ đô la. Nhưng nếu sàng lọc các dự án đã được thực hiện hoặc ký kết, sáng kiến này nhỏ hơn nhiều so với ước tính trên. Tuy nhiên, nó rất rộng và thay đổi liên tục, nên khó nói là bạn nên ủng hộ hay chống lại nó. Bất kỳ khoản đầu tư nào mà Trung Quốc thực hiện ở nước ngoài đều có thể, và thực tế, đều được gộp vào BRI.

Ngay cả bên trong Trung Quốc, nơi Đảng muốn BRI được ca ngợi không ngớt, một sự mơ hồ đáng ngạc nhiên vẫn đang ngự trị. Không có con số chính thức nào được công bố về việc dự án nào được đầu tư ở đâu. Dự đoán đáng tin cậy nhất là 400 tỷ đô la tài trợ, gồm viện trợ không hoàn lại nhưng phần lớn là các khoản vay, đã hoặc sắp được chi cho hơn 160 quốc gia nơi có ba phần năm dân số thế giới sinh sống. Nếu tính theo giá trị thực, nó lớn hơn nhiều Kế hoạch Marshall (130 tỷ đô la tính theo giá đô la ngày nay) mà Mỹ đã chi để hồi sinh các nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá của Châu Âu.

Nhưng lợi ích kinh tế của các dự án thường không lớn như tuyên bố. Một nỗ lực lớn, từ dưới lên để quảng bá BRI và tung hô ông Tập đã tạo ra các kế hoạch vội vàng và trùng lặp. Nhiều doanh nghiệp cấp tỉnh lần đầu tiên “ra biển lớn” không có kinh nghiệm hoạt động ở nước ngoài. Tại Diễn đàn BRI lần đầu tiên ở Bắc Kinh năm 2017, vốn được tổ chức để truyền bá về sự hào phóng của Trung Quốc, đã xuất hiện sự rối loạn. Tại diễn đàn lần thứ hai tháng Tư năm ngoái, các hướng dẫn chặt hơn đã được công bố về điều kiện cho vay, môi trường và nhiều thứ khác nữa.

Các dự án có thể không được như kỳ vọng về kinh tế vì một lý do khác: ưu tiên của họ trên hết là chiến lược, nhằm đảm bảo nguồn cung cấp tài nguyên thiên nhiên quan trọng, và để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế tại Trung Quốc. Thượng Hải hiện nhận được một nửa lượng khí đốt tự nhiên từ Turkmenistan. Những đường ống như vậy giúp Trung Quốc vượt qua cái gọi là “lưỡng nan Malacca”: nguồn cung cấp dầu và khí đốt bằng đường biển có thể dễ dàng bị chặn trong thời chiến.

Ở những nơi khác, lợi ích chiến lược có thể đến từ việc phát triển cảng và củng cố sự thống trị trong ngành vận tải biển toàn cầu. Một ngày nào đó, đó có thể là bước đệm giúp Trung Quốc triển khai sức mạnh hải quân ở nước ngoài, gây ra những hệ lụy lớn đối với Nhật Bản, Đông Nam Á, Ấn Độ và các quốc gia khác phụ thuộc vào các tuyến đường biển bận rộn nhất thế giới. Bằng cách triển khai cơ sở hạ tầng trên khắp vùng đất Á-Âu, Trung Quốc trở thành cường quốc không thể thiếu trong một siêu lục địa mới nổi. Điều quan trọng là nhà nước chỉ đạo các doanh nghiệp khổng lồ thực hiện đấu thầu quốc gia ở trong nước, và các ngân hàng quốc doanh cung cấp hỏa lực tài chính.

Từ quan điểm của Đảng Cộng sản, vun đắp các mối quan hệ chính trị, và cái mà đảng thích gọi là “quan hệ con người với con người”, đang bẻ cong thế giới, từng chút một, theo ý chí của Trung Quốc. Như Bruno Maçães, một cựu bộ trưởng ngoại giao Bồ Đào Nha, đã viết trong cuốn “The Dawn of Eurasia”, hiệu ứng lan tỏa từ cơ sở hạ tầng, thương mại và tài chính vào chính trị, văn hóa và an ninh không phải là một ẩn ý trong dự án này, mà là đặc điểm cơ bản nhất của nó.

Trên tất cả, BRI là một dự án xây dựng thương hiệu lớn nhất thế giới. Một quốc gia hoặc nhà lãnh đạo nước ngoài thường đăng ký tham gia BRI dưới dạng một bản ghi nhớ mơ hồ, trong đó ca ngợi “hợp tác hai bên cùng thắng”. Sau đó, rất khó để tỏ ra không trung thành. Khen ngợi BRI và bạn sẽ được tưởng thưởng. Còn nếu chỉ trích nó, bạn không chỉ xúc phạm Trung Quốc. Bạn còn xúc phạm ít nhất là “tinh thần Con đường tơ lụa”, “hòa bình và hợp tác, sự cởi mở và hòa nhập, học hỏi lẫn nhau và hai bên cùng có lợi”. Việc xây dựng thương hiệu như vậy, với các biện pháp “trừng phạt” đi kèm, rất mạnh mẽ và có hiệu quả. Ngược lại, lòng trung thành của nước ngoài giúp củng cố thương hiệu trong con mắt người dân Trung Quốc: hãy nhìn vào một đất nước Trung Quốc hòa bình, cởi mở và hướng tới tương lai, sẵn sàng tham gia các nỗ lực vì lợi ích chung.

Lam Thanh

Bộ GTVT muốn làm đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Ảnh: Cafeland

“Việt Nam chưa cần thiết làm tuyến đường này. Nhu cầu vận chuyển của mấy tỉnh từ Lào Cai, Yên Bái cho đến Hải Phòng có thực sự cần đến đường sắt này hay không, họ sẽ vận chuyển gì trên con đường này? Hay chúng ta đem số tiền đó đầu tư vào nơi khác cần thiết hơn?”, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, Học viện Tài chính nói.

Bộ GTVT muốn làm tuyến đường sắt 100.000 tỉ

Đoàn công tác của Bộ Giao thông vận tải do Thứ trưởng Nguyễn Ngọc Đông làm trưởng đoàn mới đây đã có buổi làm việc với UBND TP. Hải Phòng, tỉnh Hưng Yên và tỉnh Hải Dương về phương án quy hoạch tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng.

Theo quy hoạch, tuyến đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng khổ tiêu chuẩn có tổng chiều dài 392km, diện tích đất sử dụng trên 1.650 ha, vốn đầu tư là 100.000 tỉ đồng.

Tuyến đường sẽ đi qua 8 tỉnh, thành phố là: Lào Cai, Yên Bái, Phú Thọ, Vĩnh Phúc, Hà Nội, Hưng Yên, Hải Dương, Hải Phòng. Trên tuyến có 73 cầu lớn, với tổng chiều dài hơn 130km, trong đó phải xây mới 96 cầu; 25 hầm dài 25km; 38 nhà ga, trong đó xây mới 29 nhà ga. Tốc độ thiết kế tuyến đường sắt khổ tiêu chuẩn là 160 km/h.

Tại địa phận Hưng Yên, tuyến đường sắt sẽ có lộ trình qua huyện Văn Lâm và thị xã Mỹ Hào, chiều dài tuyến 19,4km. Điểm đầu là Km280+000 thuộc xã Lạc Đạo và điểm cuối là Km299+400 thuộc xã Hòa Phong, thị xã Mỹ Hào. Dự kiến, sẽ có 2 nhà ga trên lộ trình qua tỉnh Hưng Yên.

Tại buổi làm việc, Chủ tịch UBND tỉnh Hưng Yên nhất trí với phương án của Bộ Giao thông vận tải. Tuy nhiên, Chủ tịch tỉnh đề nghị cần nghiên cứu điều chỉnh một số vị trí, hướng tuyến để đảm bảo phù hợp với quy hoạch chung của tỉnh.

Eyck Freymann, The Atlantic ngày 17/8/19

Nguyễn Quang Bình dịch

Dự án sản xuất chính hiệu Tàu ấy thực tế là một nỗ lực xây dựng thương hiệu tràn lan, phối hợp tệ lậu được đưa ra chỉ như là một sáng kiến hạ tầng.

Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình là một tay hấp tấp khi cố tạo nhanh cho mình một di sản nào đó để lại với đời. Năm 2013, lúc mới bốn tháng từ ngày nhậm chức chủ tịch, Tập phát động ngay sáng kiến Một Vành đai Một Con đường (VĐCĐ), được coi là chương trình phát triển quốc tế hoành tráng nhất trong lịch sử. Sáng kiến “Vành đai kinh tế Con đường Tơ lụa mới” đòi nối đất liền giữa châu Âu và châu Á thông qua một mạng lưới đường cao tốc, xe lửa, đường ống, hành lang thương mại, và cả cơ sở hạ tầng kỹ thuật số. “Con đường tơ lụa trên biển thế kỷ 21” còn đòi nối các thành phổ cảng công nghiệp kéo dọc từ các bờ biển ở vùng Biển Đông (tại phía Nam Trung Quốc), Ấn Độ Dương và kênh đào Suez đến chí Địa Trung Hải.

Phạm vi kế hoạch thì khó khăn, song chi tiết lại mơ hồ. Cả vành đai lẫn con đường đều chẳng phải là tuyến đường thực tế nối được các thành phố trung tâm như các bản đồ chính thức do chính phủ Trung Quốc vẽ ra mô tả chúng. Bất kỳ quốc gia nào cũng có thể tham gia vào cái sáng kiến ấy, nhưng thành viên thì không có được cam kết nào cụ thể. Một số nhà quan sát gọi VĐCĐ là một “Kế hoạch Marshall kiểu Tàu”. Số khác biện minh rằng nó đánh dấu như là buổi “bình minh Á-Âu” và định hình lại các nền chính trị toàn cầu. Chính quyền Trump thì gọi VĐCĐ là một “chính sách ngoại giao bẫy nợ” – một kế hoạch săn mồi để khiến các nước nghèo mắc vào các khoản vay Trung Quốc.