Bauxite Việt Nam

Vũ Hiến

27.12.2024

Sau 50 năm cai trị đất nước Syria bằng bàn tay sắt, chế độ độc tài Assad sụp đổ chỉ trong 11 ngày kể từ khi lực lượng nổi dậy Hayat Tahrir al-Sham (HTS) bắt đầu tấn công vào thành phố Aleppo nằm ở khu vực phía tây bắc. Lần lượt sau đó là những thành phố khác rơi vào tay của quân nổi dậy như Idlib, Hama, Homs, và cuối cùng là thủ đô Damascus. Sự sụp đổ nhanh chóng bất ngờ của chế độ Assad đã để lại một khoảng trống quyền lực ở Syria. Các lực lượng quân sự ngoại quốc đã phải vội vã đưa quân đội đến khu vực quanh biên giới của nước này để tìm cách lấp vào khoảng trống đó.

Bình Thiên 

19 tháng 12, 2024

Cảnh tan hoang ở Daraa, Syria. (Hình minh họa: mahmoud-sulaiman/Unsplash)

Sự sụp đổ của chế độ Assad tại Syria giáng một đòn mạnh vào Iran, khiến mạng lưới ảnh hưởng của nước này tại Trung Đông, từ Hamas cho đến Hezbollah ở Lebanon, gần như tan thành mây khói. 

Không chỉ Iran chịu tổn thất, mà “sa hoàng” Putin cũng mất mát đáng kể. Bởi vì Điện Kremlin đã đặt cược vào liên minh quân sự với Iran, một liên minh vốn dĩ thiếu cân bằng giữa hai phe phái Sunni và Shiite, nên Nga đã đánh mất phần lớn ảnh hưởng của mình trong khu vực. Việc mất các căn cứ quân sự tại Syria càng làm suy yếu vị thế của Nga, gây khó khăn cho việc duy trì sự hiện diện tại Châu Phi. Tất cả những điều này đều bắt nguồn từ việc Nga thiếu một chiến lược đối ngoại dài hạn, thay vào đó, Điện Kremlin lại ưu tiên các liên minh chiến thuật và đặt niềm tin vào lòng trung thành cá nhân của các đối tác độc tài.

Trần Thế Kỷ 

Syria. (Hình minh họa: Ali wassouf/Unsplash)

1.

Tại hội nghị quốc tế về Syria tổ chức ở Jordan hôm 14 Tháng Mười Hai, các nhà ngoại giao hàng đầu của Mỹ, Thổ Nhĩ Kỳ, EU và các nước Ả rập đã ra tuyên bố chung, nhất trí rằng chính phủ mới của Syria cần tôn trọng quyền lợi của các nhóm thiểu số. Với việc hai nước từng chống lưng cho chế độ Assad là Nga và Iran không được mời tham dự hội nghị này, có thể hiểu là họ sẽ không được can dự vào tiến trình hình thành một nước Syria mới và sẽ không được tiếp tục gây ảnh hưởng lên Syria như đã từng.

Đỗ Kim Thêm

Hiện tình

Syria đang sống trong một bước ngoặc lịch sử sau khi chế độ độc tài sụp đổ nhanh chóng và Bashar al-Assad trốn sang Nga để tỵ nạn. Các nhóm nổi dậy chiến thắng đang cố gắng duy trì trật tự công cộng và thảo luận về các kịch bản cho tương lai. Lòng dân hân hoan về một khởi đầu mới đầy hứa hẹn pha trộn với những lo âu vì tương lai đất nước còn đầy bất trắc.

Reuters

08/12/2024

Người dân Syria ăn mừng trên đường phố Damascus hôm 8/12.

Phiến quân Syria tuyên bố Tổng thống Bashar al-Assad bị lật đổ sau khi giành quyền kiểm soát Damascus hôm 8/12, buộc ông phải chạy trốn và chấm dứt hàng thập kỷ cai trị của gia đình, sau hơn 13 năm nội chiến, trong một thời khắc chấn động đối với Trung Đông.

(Về cuộc chiến tranh của Putin ở Ukraine – ngày 7/12/2024)

Phúc Lai GB 

1. Phần này cũng có thể là… chưa hết, miễn là Assad còn tồn tại thì còn chuyện để nói. Trên các bản đồ chiến sự xung đột Syria, đồng thời có nhiều bác bình: nếu phiến quân tiến thêm một… tí nữa thôi, là căn cứ Tartus của Nga bị cắt rời khỏi thủ đô Damascus. Theo tôi nói như thế cũng được, nhưng cũng có thể coi là nói ngược. Mời quý vị xem bản đồ. Nếu bây giờ phiến quân cắt đứt hành lang – xa lộ M1 đến biên giới Syria – Lebanon thì đúng là tình trạng cắt rời sẽ diễn ra, nhưng mà phải nói chính xác là thủ đô Damascus sẽ bị cắt khỏi dải đất bờ biển.

Phúc Lai G.B

December 6, 2024

(Về cuộc chiến tranh của Putin ở Ukraine – ngày 6/12/2024)

James Palmer “China Says It Backs Iran. Does It”, Foreign Policy, 01/10/2024

Biên dịch: Tạ Kiều Trang

Trong bối cảnh xung đột leo thang ở Trung Đông, sự ủng hộ tinh thần của Bắc Kinh dành cho Tehran dường như không có mấy ý nghĩa. 

Trung Quốc nắm ảnh hưởng trong mối quan hệ với Iran

Quân đội Israel đã tiến vào Lebanon hôm thứ Ba, trong khi đó Iran phát động một cuộc tấn công bằng tên lửa khác nhắm vào Israel. Giữa lúc căng thẳng leo thang vào tuần trước, Bắc Kinh đã cam kết sẽ ủng hộ Tehran. Trên thực tế, động thái này dường như không có mấy ý nghĩa: Mặc dù hai nước có mối quan hệ chặt chẽ, nhưng Trung Quốc vẫn là bên nắm hầu hết quyền lực – trong khi Iran khó có thể lôi kéo được Bắc Kinh vào một cuộc xung đột xa rời với các lợi ích cốt lõi của Trung Quốc.

Jack Detsch, “What Raisi’s Death Means for Iran’s Future”, Foreign Policy, 20/05/2024

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Cái chết đột ngột của vị tổng thống sau vụ tai nạn trực thăng có thể khiến đất nước rơi vào bất định ngay giữa bối cảnh hỗn loạn trong khu vực.

Josep Borrell “Why a Palestinian state is the best security guarantee for Israel,” Financial Times, 26/11/2023

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Khoảng trống quyền lực ở Gaza sau cuộc chiến hiện tại có thể sẽ lại gây ra một chu kỳ bạo lực và khủng bố mới. 

Hubert Testard^[*]

“Pourquoi l’Asie ne soutient pas Israel dans sa guerre contre le Hamas“, Asialyst, 21.10.2023.

Phạm Như Hồ dịch

Thủ tướng Malaysia Anwar Ibrahim và Tổng thống Indonesia Joko Widodo. (Nguồn: New Straits Times)

Các nước châu Á-Thái Bình Dương đã phải trả một giá đắt về nhân mạng trong cuộc tấn công của Hamas vào Israel, với số người chết, mất tích hoặc con tin nhiều hơn châu Âu hoặc Bắc Mỹ. Tuy vậy, những tuyên bố ủng hộ Israel vẫn rất thận trọng/dè dặt và rất ít. Chỉ có Nhật Bản và Australia chính thức coi Hamas là tổ chức khủng bố, trong khi dư luận quần chúng ngày càng công khai đứng về phía chống lại cuộc tấn công của Israel ở Gaza. Có bốn lý do chính dẫn đến sự khác biệt này với các chính phủ phương Tây là tình đoàn kết tôn giáo đối với một số quốc gia nhất định, tình cảm chống thực dân rất sâu sắc, tầm quan trọng của mối quan hệ kinh tế và thương mại với các nước Ả Rập, mà những quan hệ kinh tế và thương mại với Israel không thể bù đắp, và tính toán chiến lược của một số nước, đặc biệt là Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan.

Thục Quyên

Gửi bài tới Diễn đàn BBC từ Munich, Đức

Tháng 2/2022, khi Nga tiến hành cuộc xâm lược vào Ukraina, Israel rơi vào một tình thế tế nhị về mặt ngoại giao. Giống như Mỹ và phương Tây, Israel phản đối cuộc xâm lược của Nga, nhưng lại cần sự hỗ trợ của Moscow để có thể tấn công các lực lượng tay chân của Iran tại Trung Đông. Do đó, để đáp trả sự hiếu chiến của Tổng thống Nga Vladimir Putin, Israel đã chọn lựa cung cấp viện trợ nhân đạo cho Ukraine nhưng tránh cấp viện trợ quân sự, bỏ ngoài tay những chỉ trích của Hoa Kỳ và từ chối tham gia lệnh trừng phạt Nga của phương Tây.

Mặt khác, từ nhiều năm, bất kể những rủi ro của chính sách thực dụng, Israel cũng đã tăng cường quan hệ kinh tế với Trung Quốc và thu được những khoản đầu tư khổng lồ từ nước này. Điển hình là Haifa Bayport do Tập đoàn Cảng Quốc tế Thượng Hải (SIPG, Shanghai International Port Group) trúng thầu xây dựng năm 2015 và hoạt động trên bờ biển Địa Trung Hải của Israel từ năm 2021.

Nguồn: “A short history of the Arab-Israeli conflict”, The Economist, 10/18/2023

Biên dịch: Cung Nguyễn Thế Anh

Đường biên giới của Israel đã thay đổi như thế nào theo thời gian? Tại sao lãnh thổ tự trị của người Palestine lại nằm ở hai khu vực riêng biệt? Các bản đồ sau đây sẽ giúp minh họa một thế kỷ xung đột giữa người Ả Rập và người Do Thái ở Thánh địa. Ta bắt đầu vào năm 1916 (xem bản đồ trên).

Nguyễn Xuân Thọ

Vụ bệnh viện ở Bắc Gaza bị ném bom đã dấy lên làn sóng chống Israel trên toàn cầu. Mọi cố gắng ngoại giao nhằm giảm bớt đau khổ cho dân Palestine và cứu 200 con tin thất bại toàn tập. Nguyên thủ của Jordanie, Ai-Cập và Palestine đã hủy cuộc gặp bộ tứ với tổng thống Biden của nước Mỹ siêu cường. 

Hai bên đều đổ tội cho nhau. Kẻ nào là thủ phạm thì chưa rõ. Người thì cho rằng dù tên lửa của ai thì cũng đều do Israel không kich Gaza nên mới thế. Israel cho rằng phải không kích Gaza để xóa sổ Hamas khủng bố tàn sát dân thường Israel. Hamas đòi xóa sổ Israel vì tội cướp đất sống của người Palestine. Cái vòng xoắn bạo lực cứ thế dâng cao.

Và điều đó có ý nghĩa gì đối với các nhà đàm phán tương lai?

Aaron David Miller, “Why the Oslo Peace Process Failed,” Foreign Policy, 13/09/2023

Biên dịch: Nguyễn Thị Kim Phụng

Ngồi trên Bãi cỏ phía Nam của Nhà Trắng vào ngày 13/09/1993, tôi không thể tin vào những gì mình đang nhìn thấy. Dưới bầu trời trong vắt không một gợn mây, một vị thủ tướng Israel khó chịu và một nhà lãnh đạo Palestine rạng rỡ nắm tay nhau vì hòa bình, trong khi một tổng thống Mỹ hồ hởi ôm lấy bộ đôi này, mỉm cười như một bậc cha mẹ đầy tự hào.

Đó là dịp ký kết thỏa thuận đầu tiên trong chuỗi thoả thuận mà sau này sẽ được gọi là Hiệp định Oslo (Oslo Accords), vốn thiết lập một khuôn khổ tạm thời, mà nếu được thực hiện thành công, có thể thực sự dẫn đến đàm phán về tình trạng cuối cùng giữa Israel và Tổ chức Giải phóng Palestine (PLO). Ngay cả với tất cả những thách thức phía trước, tôi tin chắc rằng tiến trình hòa bình Ả Rập-Israel khi đó đã trở nên không thể đảo ngược.

Trọng Thành

Chuyến đi của tổng thống Mỹ đến Trung Cận Đông là tâm điểm chú ý của đa số các báo Pháp hôm nay 18/10/2023, trong bối cảnh Israel tăng cường oanh kích và chuẩn bị đưa quân vào dải Gaza, nguy cơ bạo lực lan rộng tại Trung Cận Đông. Le Monde chạy tựa trang nhất: ‘‘Israel: Thời khắc đau thương và những lựa chọn chiến lược’’, trên nền hình một phụ nữ khóc thương trước một quan tài phủ quốc kỳ Israel.  

Tổng thống Mỹ đến sân bay Ben Gurion, Israel, ngày 18/10/2023.  AP - Evan Vucci

La Croix dành bài xã luận trang nhất cho chuyến đi của tổng thống Mỹ, nhan đề ‘‘Tình đoàn kết và cảm giác bất an’’. Nhật báo Công Giáo nhấn mạnh đến ‘‘hai mục tiêu chính’’ của chuyến đi. Thứ nhất là bày tỏ tình đoàn kết với Israel, tiếp sau cuộc tấn công ngày 07/10 của Hamas, khiến khoảng 1.400 người chết. Mục tiêu thứ hai là đạt thỏa thuận với Israel, mở đường cho trợ giúp nhân đạo vào dải Gaza. Tuy nhiên, theo La Croix, đằng sau các mục tiêu này là một sứ mạng khác: chính quyền Biden hy vọng tránh cho cuộc tấn công của Israel tại Gaza ‘‘biến thành một cuộc trừng phạt tập thể tàn khốc, mà nạn nhân là thường dân’’. Liệu tổng thống Mỹ có thực thi được sứ mạng này? ‘‘Cảm giác bất an’’ mà La Croix nói đến gắn liền với vấn đề này.

Đặng Sơn Duân 

Chỉ trong vòng 72 giờ, Ngoại trưởng Antony Blinken tiến hành một sứ mệnh ngoại giao gió lốc ở Trung Đông, đến Israel, Bờ Tây, Jordan, Ả Rập Xê Út, UAE, quay lại Ả Rập Xê Út, sang Ai Cập, quay lại Jordan rồi hôm nay quay lại Israel.

Hoạt động ngoại giao con thoi chưa từng thấy này nhấn mạnh tầm quan trọng của thời điểm hiện tại, cho thấy “miền đất hứa” và khu vực Trung Đông rộng lớn hơn đang ở ngã ba đường, trải qua những thời khắc định mệnh có thể thay đổi mãi mãi khu vực và nền hòa bình tương đối trong vài thập niên qua.

RFI

Qatar, Iran, Thổ Nhĩ Kỳ. Hơn một tuần sau loạt tấn công trên lãnh thổ Israel, đài truyền hình Pháp France 24 ngày 13/10/2023 đặt câu hỏi: Ai đỡ đầu cho phong trào Hồi Giáo Palestine Hamas? Được thành lập từ năm 1987, Hamas giành được chính quyền tại Gaza 20 năm sau đó, việt vị tổ chức chính trị Cơ Quan Quyền Lực Palestine. Mỹ, Liên Hiệp Châu Âu và Israel đưa Hamas vào danh sách các tổ chức khủng bố. 

Thành viên của phong trào Hamas diễu hành nhằm kỷ niệm 25 năm thành lập tại trại tị nạn Jebaliya, Dải Gaza, ngày 01/12/2012.  AP - Hatem Moussa

Micheal Kimmage và Hanna Notte 

Ngày 12 tháng 10 năm 2023

Đinh Tỵ biên dịch

Cảng biển Thành phố Gaza sau các cuộc không kích của Israel, Gaza, tháng 10 năm 2023. Mohammed Salem / Reuters

Các cường quốc đương đại – Trung Quốc, Châu Âu, Nga và Mỹ – không nghi ngờ gì, có một vai trò quyết định trong cuộc xung đột giữa Israel và Hamas. Tuy nhiên, không có bất kỳ một trong bốn nước kể trên có khả năng giải quyết hoặc kìm chế xung đột đó. Ý niệm cho rằng cuộc cạnh tranh giữa các đại cường được mô tả qua lăng kính địa chính trị đã thịnh hành trở lại sau một thời gian bị lu mờ vào thời điểm gần kề Chiến tranh lạnh. Tuy nhiên, các giả định bất thành văn thời Chiến tranh lạnh đã phủ bóng nhiều xác quyết đương thời về bản chất của mối cạnh tranh đó. Các đại cường, như phân tích nhấn mạnh, sẽ triệu tập các nguồn lực to lớn nhằm định hình trật tự quốc tế. Họ sẽ làm điều gì đó để định hình trật tự toàn cầu. Áp dụng chiến thuật vận dụng nguồn lực tài chính lẫn quân sự cho các cuộc chiến tranh ủy nhiệm, họ sẽ vẫn hết sức dè chừng nhau. Nếu bên này động thủ, bên kia sẽ đáp lễ tương xứng.

Nguyễn Quốc Tấn Trung

Cuộc tranh chấp điển hình nhất, dai dẳng nhất về chủ quyền lãnh thổ.

Lịch sử xung đột giữa người Israel và người Palestine có lẽ là một câu chuyện có nhiều góc nhìn phân cực còn hơn cả chiến tranh Việt Nam, theo nhận định riêng của người viết. Cách một người hiểu về xung đột này hoàn toàn lệ thuộc vào việc người đó có cảm tình với người Do Thái hay với thế giới Arab.

Tranh chấp Israel – Palestine được xem là cuộc tranh chấp điển hình nhất, nhưng dai dẳng nhất liên quan đến chủ quyền quốc gia, biên giới, xung đột vũ trang và phi thực dân hóa… trong quan hệ quốc tế. Trong bài viết này, người viết hy vọng cung cấp được một lượng thông tin vừa phải, được trung tính hóa qua lăng kính pháp luật quốc tế, nhằm góp phần giúp các cuộc thảo luận tại Việt Nam về chủ đề này mang tính xây dựng hơn.

Người viết nhận thức được rằng các yếu tố đồng minh và địa chính trị, như việc Israel là bạn “vào sinh ra tử” của Hoa Kỳ tại Trung Đông, và việc Palestine là anh em “giọt máu đào” của cả Liên Hiệp Arab (Arab League) lẫn Tổ chức Hợp tác Hồi giáo (Islamic Cooperation Organization – ICO) hùng mạnh là lý do quan trọng khiến cho xung đột giữa hai thực thể kéo dài đến tận ngày nay.

Tuy nhiên, chỉ biết cúi đầu chấp nhận trước tư duy “cá lớn nuốt cá bé” chưa bao giờ là cách mà lịch sử, pháp luật và sự tiến bộ của nhân loại chuyển động, tiến hóa. Có hiểu biết và có nhìn nhận sâu sắc về sự kiện này thông qua lăng kính pháp lý mới có thể giúp người Việt Nam nhìn nhận nghiêm túc hơn về công lý quốc tế và một trật tự pháp lý quốc tế bình đẳng.

1. Israel và Palestine có danh nghĩa gì trong pháp luật quốc tế?

Có thể sẽ có học giả mang hai học thuyết là thuyết cấu thành (constitutive theory) và thuyết tuyên bố (declaratory theory) để bàn về tính chính danh và sự tồn tại của một quốc gia.

Thuyết cấu thành cho rằng một thực thể chính trị chỉ có thể được xem là một quốc gia nếu nó được các quốc gia khác công nhận. Tuy nhiên, thuyết này đã quá lỗi thời và thậm chí có tính phản động, vì nó từng tạo ra sân chơi độc quyền giữa các quốc gia tự nhận mình là văn minh. Họ thường xem các quốc gia khác là chưa đủ phát triển để có thể tự quyết định vận mệnh của mình, từ đó tạo nên nền tảng của chủ nghĩa thực dân.

Thuyết tuyên bố lại cho rằng một thực thể chính trị đương nhiên phải được công nhận là một quốc gia nếu nó đã đạt đủ các quy chuẩn khách quan theo pháp luật quốc tế. Đây là học thuyết đã và đang được đại đa số học giả quốc tế ủng hộ.

Vậy tiêu chuẩn khách quan đó là gì?