Bauxite Việt Nam

Hòa bình trên Trái Đất 2026

Ngô Thế Vinh 

Gửi 20 triệu cư dân ĐBSCL

Gửi Nhóm Bạn Cửu Long

Dẫn Nhập: Sau khi đọc bài viết thứ 7 mới đây, một chuyên gia về môi trường từ Đại học Cần Thơ nhận định: “Hiện nay, giữa Thái Lan - Cam Bốt đang có đấu pháo tranh chấp biên giới, chưa dừng được, phần thua thiệt có lẽ nghiêng về phía Cam Bốt nhiều hơn, dù ông TT Trump có gọi điện can thiệp. Có lẽ dự án kênh Funan Techo tiếp tục bị "treo", khó triển khai lúc này, dù đã gần 3 năm Hun Sen phát lệnh khởi công”.  Một số bạn đọc ở trong và ngoài nước cũng có cùng nhận định như vậy. Và đây là bài viết thứ 8 như một Đánh giá Phân tích Ảnh hưởng cuộc xung đột biên giới giữa Thái Lan - Cam Bốt trên Tiến độ Công trình Xây dựng Kênh đào Funan Techo. Bài này được viết từ ngày 07.12.2025 khi cuộc chiến tranh biên giới Cam Bốt - Thái Lan tái bộc phát, cuộc chiến đã bước sang ngày thứ 20 với nhiều thương vong cho cả hai bên. Cuộc hoà đàm diễn ra từ ngày 24.12.2025, tới ngày 27.12.2025, cuối cùng hai bên cũng đạt được một thoả thuận hưu chiến, với thời gian quan sát 72 giờ nhằm “xác nhận rằng lệnh ngừng bắn là có thật”. [Bangkok Post, 27.12.2025]. Chưa có hoà bình bền vững, nhưng trước mắt cư dân hai nước trong vùng giao tranh, cũng có được ít ngày tạm bình yên, để hoà mình với thế giới đang hân hoan chờ những giây phút đếm ngược, chào đón ngày đầu tiên của Năm Mới 2026.

Rùa Tiên sinh 

Nhiều người nhìn câu chuyện Thái Lan - Campuchia cứ tưởng đây là mấy vụ lục đục biên giới vặt vãnh, kiểu hai ông láng giềng cãi nhau vì mảnh ruộng, cái đền, cái mốc đá. Xin lỗi, nếu chỉ có thế thì Thái Lan chả cần phải gồng quân, điều pháo, siết an ninh, và Campuchia cũng chẳng phải gào lên trên truyền thông quốc tế. Cái này là địa chính trị đúng nghĩa, có quyền lực, có răn đe, có thông điệp gửi cho cả khu vực, chứ không phải mấy trò hiểu lầm đáng tiếc như mấy ông thích ru ngủ dân chúng hay nói.

Dương Quốc Chính

Nguyễn Hoàng Giang

Bác DQC quên một chi tiết. Trường hợp mà Hun Ma Net “trái ý“, Hun Sen vẫn có thể cho cậu này vào phòng “khóa trái cửa lại“ và tiếp tục nhảy ra nắm lại chức Thủ tướng ngay lập tức. Như vậy, chính trường CPC chỉ thay đổi hình ảnh, còn nội dung vẫn là “ông bạn một thời“!

Dù sao, nhân dân CPC vẫn hy vọng một “Làn gió mới“!

Trong khi mình đang quần quật chém gió Facebook thì bạn Hun Manet đã được Quốc vương Campuchia phê chuẩn làm Thủ tướng.

Trên lý thuyết, việc Hun Sen “nhường ngôi” cho Hun Manet là hoàn toàn hợp hiến. Vì với thể chế quân chủ lập hiến kiểu này, đảng CPP chiếm 120/125 ghế hạ viện sẽ có quyền chọn ra thủ tướng. Theo thông lệ, người này là chủ tịch đảng luôn, nhưng ông Hun Sen (Chủ tịch đảng) đã nhường vị trí này cho con trai mình.

Chi Phương

Trong cuộc chuyển giao quyền lực đầu tiên kể từ khi chế độ Khmer Đỏ kết thúc, chuyên gia Astrid Norén-Nilsson cho rằng thế hệ lãnh đạo mới này sẽ tìm cách “bảo vệ di sản của cha mẹ mình”, hơn là “tỏ ra cởi mở với xã hội dân sự”.

Ảnh ghép Thủ tướng Campuchia Hun Sen (P) và con trai cả Hun Manet (T). REUTERS - CINDY LIU

Một kết quả không làm nhiều người bất ngờ: Đảng của Hun Sen tiếp tục giành chiến thắng trong cuộc bầu cử Quốc hội hôm 23/07/2023. Hun Sen đã loại bỏ tất cả các đối thủ lớn nhờ vào bộ máy tư pháp của ông và chuẩn bị “nhường ngôi” cho con trai Hun Manet, duy trì vị trí lãnh đạo Campuchia của gia tộc họ Hun từ 38 năm qua.

Huy Đức

“Quyền lực có khuynh hướng tha hóa”. Không ai tránh được quy luật này và Hun Sen là ví dụ tiêu biểu của sự “tha hóa tuyệt đối” sau gần 39 năm làm Thủ tướng.

Trên tài khoản Facebook của mình, Hun Sen đã sử dụng ngôn ngữ bạo lực để tấn công đối lập và có lúc Hun Sen, thậm chí, còn chia sẻ sự nuối tiếc khi đã không “bắn” vào đoàn người biểu tình năm 2013, năm bầu cử mà [theo các nhà quan sát] Hun Sen thua trên thực tế.

Một vị chủ tịch thân Trung Quốc.

Lee Nguyen

Thủ tướng Campuchia Hun Sen nhận búa chủ tịch ASEAN ngày 28/10/2021. Ảnh: Facebook Hun Sen/ RFA.

Tóm tắt:

Việt Nam và ASEAN có thể sẽ gặp một số thách thức khi Campuchia nắm giữ cương vị chủ tịch luân phiên vào năm 2022, chủ yếu từ các vấn đề sau:

· Vấn đề biển Đông: Với vị thế chủ tịch, Campuchia có thể loại tất cả những cuộc thảo luận liên quan đến biển Đông và không có lợi cho Trung Quốc ra khỏi danh mục chương trình nghị sự. Biển Đông từ “quốc tế hóa” có thể trở thành “Trung Quốc hóa”.

· Tiến trình đàm phán Bộ Quy tắc ứng xử trên biển Đông (COC): Với một vị chủ tịch thân Trung Quốc cùng sự nghi kỵ của các nước thành viên và cơ chế đồng thuận của ASEAN, khó có thể dung hòa lợi ích và đạt được thỏa thuận ở các điểm quan trọng.

Trịnh Khải Nguyên-Chương

Những năm gần đây sự việc Trung Quốc chiếm đảo, vét cát dưới đáy biển xây dựng căn cứ quân sự, xây sân bay, đặt tên lửa tại biển Đông khiến người ta vô tâm quên mất rằng cánh tay dài của Đại Hán đã vươn qua biển thò đến tận Phnom Penh tự thuở nào. Dưới mắt nhiều quan sát viên quốc tế thì Campuchia ngày nay là một tỉnh của Trung Quốc, và Thủ tướng Hun Sen là một bí thư tỉnh ủy của Đảng Cộng sản Trung Quốc, không hơn không kém.

    Trung Quốc thiết lập căn cứ quân sự trên đất Campuchia là mối đe dọa nghiêm trọng cho các quốc gia khác trong vùng Đông Nam Á, và Hoa Kỳ chắc chắn không thể không nhận ra hiểm họa to lớn đó. Trong buổi tường trình lên Ủy ban Tình báo Thượng viện Hoa Kỳ hôm tháng Giêng năm 2019, Giám đốc Sở Tình báo Quốc gia, lúc đó là ông Dan Coats, đã cảnh báo rằng “Campuchia đang có nguy cơ biến thành một quốc gia độc tài, và điều đó sẽ mở đường cho Trung Quốc thiết lập các căn cứ quân sự trên miền đất ấy.”

    Campuchia ngày nay sống nhờ Trung Quốc; chế độ thối nát, tham nhũng, cực quyền do Thủ tướng Hun Sen cai trị với những thủ đoạn bất lương của một băng đảng, hoàn toàn khống chế, bằng những biện pháp đàn áp thô bạo nhất, mọi tiếng nói đối lập, phản biện từ quần chúng. Hiến pháp Campuchia, cũng như Hiệp định Paris 1991, thỏa thuận chấm dứt cuộc nội chiến kéo dài nhiều năm, và trên nguyên tắc, không cho phép bất cứ một thế lực ngoại bang nào thiết lập lực lượng quân sự trên đất nhà, thế nhưng những gì thực sự đã và đang xảy ra ngày nay phơi bày cho thế giới thấy một thực trạng hoàn toàn khác biệt.

    Bắc Kinh từ nhiều năm là nguồn tài trợ to lớn đổ vào Campuchia, chính quyền Hun Sen tùy thuộc phần nhiều vào sự trợ giúp đó để tồn tại. Nhưng theo các phân tích viên quốc tế thì Hun Sen sẽ giẫm qua “lằn ranh đỏ,” ít nhất là trên mặt nổi, đối nội cũng như đối ngoại, nếu ông ta cho phép Trung Quốc thiết lập các căn cứ quân sự trú phòng. Lẽ đương nhiên, quan chức Campuchia và chính bản thân Hun Sen cực lực bác bỏ lời cáo buộc của tình báo Hoa Kỳ, họ gọi đó là “fake-news.” Nhưng theo nhiều tài liệu và văn kiện báo chí thế giới phanh phui được thì Trung Quốc và Campuchia đã ký kết một điều ước mật cho phép Trung Quốc đặt căn cứ hải quân tại Ream, một văn kiện khác tiết lộ một toán chuyên gia Trung Quốc đã xuống khảo sát hình thế, thi hành các công tác trắc địa tại đây.

    Để trả lời câu hỏi của báo chí về các biến chuyển này, chính quyền Bắc Kinh và Phnom Penh lặp đi lặp lại luận điệu cố hữu: những dự án ấy nằm trong chương trình đầu tư và xây dựng hạ tầng cơ sở nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế thời bình. Với tham vọng bành trướng bá quyền càng ngày càng lộ rõ, không ai tin Trung Quốc bỏ cả tỉ bạc giúp Campuchia xây khu du lịch, đường sá, trường học cho trẻ em nghèo, v.v. Bằng chứng sáng tỏ như ban ngày là Trung Quốc đang xây căn cứ quân sự chứ không phải nhà nghỉ mát. Đường băng và hải cảng nước sâu ở tỉnh Koh Kong là bằng chứng hiển nhiên, rồi mô hình thiết kế khu du lịch nằm trên đảo Koh Rong cho thấy đây là một căn cứ quân sự chứ không phải khách sạn và sân chơi cho khách du lịch.

    Đi ngược thời gian ít năm, chính xác là năm 2013, Chủ tịch Nhà nước Tập Cận Bình công bố một dự án khổng lồ lấy tên là Nhất Đới Nhất Lộ (Tây phương gọi là Belt and Road Initiative) – một dự án lên đến cả ngàn tỉ Mỹ kim. Sáng kiến Nhất Đới Nhất Lộ của Trung Quốc – một vành đai, một con đường – là dự án lấy danh nghĩa phát triển kinh tế đa quốc gia thông qua hai kế hoạch Con Đường Tơ Lụa và Đường Hàng Hải. Tuy nhiên, học viện Brookings của Hoa Kỳ, trong một bản tường trình hôm tháng 9 năm 2019 ghi nhận là, “Những dự án hạ tầng cơ sở này được xây dựng mau chóng và hoạt động dễ dàng hơn là các căn cứ quân sự. Để thiết lập và bảo trì ít tốn kém kinh phí hơn, và trên thực tế, chúng thuộc quyền sở hữu của Trung Quốc.”

Trần Hà Linh

Phạm Trần

Đảng Cộng sản Việt Nam đã chính thức kỷ niệm 40 năm để khoe công đã cứu nhân dân Cao Miên thoát chế độ diệt chủng Pol Pot-Khmer đỏ, nhưng lại không dám tưởng niệm những người Việt Nam đã hy sinh trong cuộc chiến chống quân xâm lược Tàu ngày 17/02/1979.

Dấu mốc lịch sử 40 năm của hai cuộc chiến chỉ cách nhau 30 ngày. Tại Cao Miên, bắt đầu từ ngày 23/12/1978, khoảng 200.000 quân Việt Nam đã vượt biên giới để tấn công mở đường và yểm trợ lực lượng 20.000 lính của Mặt trận Đoàn kết Dân tộc cứu nước Campuchia, do Heng Samrin lãnh đạo và được Việt Nam yểm trợ, chiếm Thủ đô Nam Vang ngày 07/01/1979.

Mười ngày sau, 17/01/1979, quân Việt Nam là chính, đã kiểm soát gần hết lãnh thổ xứ Chùa Tháp. Pol Pot và Khmer đỏ, dù có Trung Cộng đứng sau lưng, đã phải rút quân về cố thủ dọc biên giới Thái Lan.

Để trả đũa thay cho Pol Pot, ngày 17/02/1979, lãnh tụ Trung Cộng Đặng Tiểu Bình đã tung 600.000 quân vượt biên giới đánh vào 6 tỉnh của Việt Nam gồm Quảng Ninh, Lạng Sơn, Cao Bằng, Hà Tuyên (Hà Giang, Tuyên Quang), Hoàng Liên Sơn (Lào Cai và Yên Bái) và Lai Châu. Họ Đặng gọi cuộc hành quân là “dạy cho Việt Nam một bài học”.

CHIẾN TRANH HỦY DIỆT

Ngày 14/3/1979, Trung Cộng rút hết quân về nước, nhưng sau đó lại mở mặt trận đẫm máu thứ hai ở vùng biên giới, đặt trọng tâm vào Vị Xuyên (Tỉnh Hà Tuyên) từ 1984 đến 1990 để chiếm hai vị trí chiến lược núi Lão Sơn (Laoshan, điểm cao 1059, Việt Nam gọi là núi Đất) và Giả Âm Sơn (điểm cao 1250,Việt Nam gọi là đồi 722) và các điểm cao chiến lược khác dọc biên giới hai nước. Việt Nam đã mất vĩnh viễn phần lãnh thổ quan trọng này kể từ ngày 14/07/1984.

Vậy thương vọng đôi bên ở mặt trận Vị Xuyên (Hà Tuyên) ngày ấy ra sao? Phóng viên Hoàng Thùy của VnExpress viết ngày 25/07/2014: “Mặt trận Vị Xuyên - Thanh Thuỷ được xác định là vùng chiến sự ác liệt nhất trong cuộc chiến tranh chống lấn chiếm biên giới phía Bắc 1984-1989. Trong vòng 4 tháng (4/1984 - 8/1984), Việt Nam đã loại khỏi vòng chiến đấu khoảng 7.500 quân Trung Quốc…”.

Thương vong của phía quân đội Việt Nam thì nhiều tài liệu nói là có khoảng 4,000 người đã hy sinh, một nửa trong số này vẫn còn nằm ở chiến trường. Thiếu tướng Lê Mã Lương, người đã chiến đấu 8 năm ở biên giới Việt-Trung và được phong tặng “Anh hùng Lực lượng vũ trang”, kể về chiến sự ác liệt tại Vị Xuyên: “Đã có cả chục ngàn người lính và thường dân ngã xuống và chừng đó người khác bỏ lại một phần thân thể mình dọc biên giới phía Bắc những năm 1979-1988. Khi nói về lịch sử, dân tộc, chúng ta phải công bằng, không ai được phép lãng quên, không ai được cố tình lãng quên sự thật này”. (Theo báo Tuần Việt Nam, ngày 27/07/2017)

Chuyện bi thương thứ hai nên kể về Pháo đài Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn. Đó là khi: “Nhắc đến những ngày đương đầu với quân Trung Quốc tại Lạng Sơn, không thể không kể đến trận đánh tại pháo đài Đồng Đăng. Người trực tiếp chiến đấu tại pháo đài này là Đại tá - Anh hùng Nông Văn Pheo, năm nay 61 tuổi. Ông may mắn sống sót sau trận đánh vô cùng chênh lệch về lực lượng với quân xâm lược.

Để bảo toàn lực lượng, Đại tá Pheo và một số đồng đội đã phải rút lui khỏi pháo đài tìm đường về đơn vị tiếp tục chiến đấu. Theo thống kê, sau 3 ngày đêm chiến đấu anh dũng, Đại tá Nông Văn Pheo đã trực tiếp tiêu diệt 70 tên địch, góp phần gây tổn thất nặng nề cho quân địch.

Nhưng đau xót thay, sau khi pháo đài Đồng Đăng thất thủ, quân Trung Quốc đã sát hại hàng trăm đồng bào ta. Pháo đài trở thành ngôi mộ tập thể lớn nhất trong chiến tranh biên giới của nhân dân Lạng Sơn.

Trước sự tấn công ồ ạt của quân Trung Quốc, Đồng Đăng và thị xã Lạng Sơn đều bị thất thủ. Quân xâm lược đi đến đâu là tiến hành đốt phá nhà xưởng, công sở, kho tàng bến bãi tới đó. Thị xã Lạng Sơn và nhiều địa phương khác gần như bị phá huỷ hoàn toàn sau khi quân Trung Quốc rút đi”. (Báo Dân Việt, ngày 17/02/2018)

Chi tiết hơn, nhân chứng Hoàng Văn Liên là một trong hai người sống sót tại pháo đài Đồng Đăng, nấm mồ chung của gần 400 người cả dân thường và bộ đội Việt Nam.

Báo Tuần Việt Nam viết ngày 10/02/2018: “Nhóm của ông cùng lực lượng biên phòng chiến đấu quyết liệt. Sau ba ngày, bộ đội tại các lực lượng đã hy sinh gần hết. Những người còn lại rút vào cố thủ trong pháo đài và bắn qua lỗ châu mai. Pháo đài có 3 cửa, một cửa đã bị lấp từ trước, 2 cửa còn lại bị lính Trung Quốc chiếm giữ. Đến ngày thứ 4, lính Trung Quốc thả bộc phá và khí ngạt vào hang khiến toàn bộ gần 400 người cả dân và quân thiệt mạng. Ông và một đồng đội khác lợi dụng đêm tối đã lên khỏi hang rút đi, trở thành 2 nhân chứng cuối cùng cho câu chuyện bi tráng ở pháo đài Đồng Đăng”.

“Pháo đài Đồng Đăng vẫn ở đó, trở thành chứng tích của một sự kiện lịch sử, là nấm mồ chung của gần 400 người Việt Nam”. (Tuần Việt Nam, ngày 10/02/2018)

Cuộc chiến biên giới Việt -Trung dài 11 năm đã gây tổn thất cho cả hai phía, nhưng so với thiệt hại và thất bại chính trị của Trung Cộng thì sự phá hoại và tàn bạo của lính Trung Cộng để lại cho nhân dân 6 tỉnh đã vượt qua sự chịu đựng của người Việt Nam.

Theo thống kê bán chính thức của Bách khoa Toàn thư mở thì Việt Nam thừa nhận có 10,000 thường dân thiệt mạng, nhưng không công bố tổn thất quân sự. Các chuyên gia quân sự Tây phương ước tính có 20,000 quân lính Việt Nam chết và bị thương. Tây phương cũng phỏng định có lối 28,000 quân Trung Cộng tử thương và hàng chục ngàn lính bị thương.

Thế nhưng, đáng tiếc nhưng phải lên án Đảng CSVN đã vì sợ bị Trung Cộng trừng phạt mà không dám tổ chức tưởng niệm và ghi công những công dân và người lính đã hy sinh trong cuôc chiến bảo vệ Tổ quốc chống quân Tàu xâm lược từ 1979 đến 1990.

NGHĨA VỤ CHO AI, VÌ AI?

Trong khi đó tại chiến trường Cao Miên, ngược với trông đợi Việt Nam sẽ rút quân sau khi đánh bật Pol Pot ra khỏi Nam Vang, quân Việt Nam đã sa lầy ở đó đến 10 năm. Cho đến khi sức cùng lực kiệt Việt Nam đã buộc phải rút quân từ tháng 06 năm 1989, trước áp lực cấm vận của Quốc tế và là điều kiện bắt buộc của Bắc Kinh nếu Hà Nội muốn nối lại bang giao.

Vậy Việt Nam đã được gì sau cuộc chiến gọi là “nghĩa vụ quốc tế” của lực lượng “tình nguyện” ở Cao Miên? Hà Nội chẳng được gì, dù đã tổn thất khoảng 100,000 mạng sống gồm chết, bị thương và mất tích. Đất nước Cao Miên ngày nay, tuy quyền hành nằm trong tay cựu Trung đoàn trưởng Hun Sen, người được quân Việt Nam cứu và đưa trở lại Nam Vang nắm quyền sau Heng Samrin, đã nằm gọn trong tay Trung Cộng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nhà nước Trung Hoa Hoa Tập Cận Bình đã có ảnh hưởng chính trị tuyệt đối với Cao Miên hơn cả Hoa Kỳ.

Ông Hun Sen đã nắm quyền lãnh đạo Campuchia 33 năm, sẽ tiếp tục được Bắc Kinh ủng hộ để thực hiện kế hoạch bành trướng “Một vành đai, Một con đường” của ông Tập Cận Bình, nhưng đồng thời cũng bao vây Việt Nam ở phía tây.

Một bài viết phổ biến trên Internet cho biết: “Là quốc gia viện trợ lớn nhất cho Campuchia, Trung Quốc đã hỗ trợ quốc gia Đông Nam Á này 11 triệu USD để tổ chức các cuộc bầu cử địa phương trong năm nay. Ở chiều ngược lại, chính phủ Campuchia mở cửa cho làn sóng đầu tư chưa từng có của các doanh nghiệp Trung Quốc. Hiện đã có 30 sòng bạc của doanh nghiệp Trung Quốc đi vào hoạt động ở Campuchia và 70 sòng bạc khác đang trong quá trình xây dựng.

Số lượng khách du lịch Trung Quốc đổ tới Sihanoukville, thành phố vốn chỉ có 90.000 dân, tăng gấp đôi trong vòng hai năm 2016-2017. Mọi nhà hàng, khách sạn, ngân hàng, cửa hàng mua sắm miễn thuế, siêu thị và ngân hàng ở Sihanoukville đều trưng biển hiệu viết bằng tiếng Trung Quốc”.

Theo thống kê, năm 2017 Việt Nam đã dầu tư ở Cao Miên 184.5 triệu Mỹ kim, so với 501.5 triệu của Trung Cộng.

Ngoài mất ảnh hưởng chính trị vì không có khả năng kinh tế và tài chính bao bọc cho Hun Sen bằng Trung Cộng, đảng cầm quyền CSVN còn phải đối phó với mối hiềm khích lịch sử dai dẳng với Cao Miên về tranh chấp lãnh thổ và chủng tộc. Dù ngoài mặt thân thiện, nhưng trong thâm tâm, người Miên vẫn lạnh nhạt với người Việt Nam. Nó giống hệt như mối thù tiềm ẩn không bao giờ ra khỏi máu người Việt đối với Trung Quốc mỗi khi người Việt nhớ đến cuộc tấn công vào 6 Tỉnh biên giới của Đặng Tiểu Bình năm 1979 để không quên rằng Việt Nam đã từng bị người Tàu đô hộ 1.000 năm trong nhiều Thế kỷ trước.

Do đó, khi tổ chức kỷ niệm chiến thắng Pol Pot-Khmer đỏ tại Hà Nội ngày 05/01/2019, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc của Việt Nam đã ngụ ý kỷ niệm chiến thắng quân Khmer đỏ ở mặt trận biên giới Tây Nam là chính, sau đó mới đến chuyện đánh bật Pol Pot và Khmer đỏ khỏi Thủ đô Nam Vang ngày 07/01/1979.

Ông Phúc muốn lồng 2 hành động vào một khung, là muốn tránh mở lại vết thương xung đột với Trung Cộng vì Bắc Kinh đã để mất quân bài Pol Pot trước cuộc tấn công của quân Việt Nam.

Hơn nữa khi Thủ tướng Việt Nam gọi lễ kỷ niệm là “Ngày Chiến thắng chiến tranh bảo vệ biên giới Tây Nam của Tổ quốc và cùng quân, dân Campuchia chiến thắng chế độ diệt chủng (07/01/1979- 07/01/2019)” còn ngụ ý muốn thanh minh quân Việt Nam vượt biên vào Cao Miên 40 năm trước không phải là hành động “xâm lược chiếm đóng” như đã có lần bị chính Nhà vua Norodom Sihanouk tố cáo tại diễn đàn Liên Hiệp Quốc. Ông Phúc muốn mọi người hiểu rằng Việt Nam chỉ phản công hành động đánh phá của Pol Pot-Khmer đỏ, và tình nguyện giúp người Miên thoát khỏi chế độ diệt chủng.

Một nửa chiếc bánh mì vẫn là chiếc bánh mì, nhưng một nửa sự thật thì không còn là sự thật. Kỷ niệm 40 năm lật Khmer đỏ mà không được phép nhắc tới vai trò Trung Quốc và rút ra các bài học đắt giá của những năm tháng Việt Nam từ “bộ đội nhà Phật” trở thành kẻ chiếm đóng, thì ý nghĩa của mùa kỷ niệm liệu còn gì?

Biểu diễn nghệ thuật kỷ niệm cuộc chiến chống Khmer Đỏ ở Campuchia hôm 4/1/2018 tại Hà Nội. AFP

Mồng 7/1 năm nay trong nước kỷ niệm khá ồn ào, từ tội ác của Khmer đỏ đến tình đoàn kết VN-Campuchia. Tuy nhiên, hai thực thể hiển nhiên ai cũng nhớ thì báo chí lề phải không được “xớ rớ” tới. Thứ nhất, “Trung Quốc là người ‘bảo mẫu’ cho chế độ Khmer đỏ”. Thứ hai, “cái bẫy TQ dựng lên hồi bấy giờ đã khiến VN chảy máu, bị cô lập tuyệt đối trên trường quốc tế suốt 12 năm”.

Kỷ niệm 40 năm lật Khmer đỏ mà không cho phép nhắc tới vai trò Trung Quốc và rút ra các bài học đắt giá của những năm tháng VN từ anh hùng giải phóng, trở thành kẻ chiếm đóng, thì ý nghĩa của lễ kỷ niệm liệu còn gì?

Bỉnh bút Naya Chanda mô tả dịp này 40 năm trước, các cố vấn Trung Quốc lang thang trong các khu rừng rậm ở miền tây Campuchia đến 61 ngày, ngủ trong lều lợp cỏ tranh, ăn đồ hộp. Sứ mệnh của những nhà ngoại giao ấy chỉ chấm dứt khi Việt Nam tấn công vào thủ phủ của Pol Pot trong rừng già.

Một lãnh đạo của Khmer Đỏ là Ta Mok (phải) đang chào đón quan chức đại diện Trung Quốc trong giai đoạn từ năm 1975 đến 1979. AFP

Chiều 11/4/1979 vị đại sứ Trung Quốc cùng với bảy đồng nghiệp quần áo bẩn thỉu nhếch nhác, nước mắt đầm đìa lặng lẽ trốn qua Thái Lan”. Lần đầu tiên, đại diện của một vương triều trung tâm (tức là Trung Quốc) phải trốn chạy khỏi một vùng đất chư hầu (Campuchia) một cách thật tủi nhục”[1].

Mặc dù chiến thắng về mặt quân sự, nhưng theo ước tính, khoảng 25.000 chiến binh Việt đã mất mạng ở CPC từ tháng 12/1978 đến tháng 9/1989. Huy Đức trích từ trang mạng “SOHA”, dẫn lời tướng Hoàng Kiền, cho biết 12 vạn (120.000) bộ đội VN đã hy sinh trong các cuộc xung đột Tây Nam và trên biên giới phía Bắc (1977 - 1989).

Nayan Chanda

Jenny Ly lược dịch 

Nhớ lại sau bốn mươi năm ngày Việt Nam lật đổ Khmer Đỏ, nhưng rất rõ ràng Trung Quốc là người chiến thắng.

Sáng ngày 7 tháng Giêng 1979, một đơn vị quân đội Việt Nam lao thẳng vào Phnom Penh mà không tốn nhiều súng đạn, để lật đổ triều đại tàn ác Khmer Đỏ. Quả thực, đây là một cú đánh trời giáng vào Trung Quốc. Việt Nam chiến thắng, nhưng, đó chỉ là một chiến thắng rất hẻo cả về nghĩa đen và nghĩa bóng.

Vài giờ trước đó, những lãnh đạo Kampuchea Dân chủ đã chuồn ra khỏi thủ đô trên những đại lộ rợp bóng dừa. Tiếng gầm rú của xe tăng, xe jeeps Việt Nam vang vọng vào những tòa nhà đã bỏ trống bốn năm nay từ khi Khmer Đỏ giành được chính quyền. Một số quan chức, lính, và gia đình của Khmer Đỏ đã kịp lên xe lửa để đào thoát về hướng Battambang. Trong chuyến xe lửa này có mang theo Ieng Sary người em rể của Pol Pot. Vài xác người đã thối rữa trên đường phố và những vựa cá đã ươn sình. Người dân chẳng còn cơ hội nào để chế biến cá đang giữa mùa đánh bắt từ Biển Hồ.

Một chiếc xe bò kéo đi qua một chiếc xe tăng Việt Nam bị phá hủy ở tỉnh Svay Rieng của Campuchia (tháng 7 năm 1979). © Nayan Chanda 2018

Hương vị của một thủ đô không bóng người mà Việt Nam tiếp quản 1979 cũng chẳng khác hơn so với Sài Gòn náo nhiệt mà những quân đoàn của Hà Nội tiến vào bốn năm về trước. Thật mỉa mai, cũng chỉ sau vài tuần Khmer Đỏ chiếm Phnom Penh.

Trưa 30 tháng Tư 1975, tôi chứng kiến cảnh xe tăng Bắc Việt húc đổ cổng Dinh Tổng thống rồi treo cờ của cộng sản. Trung tá Bùi Tín của quân đội Bắc Việt đã tiếp nhận đầu hàng của vị Tổng thống Nam Việt Nam cuối cùng. Bốn năm sau, lại Bùi Tín, nhưng lần này không có người đầu hàng để ông tiếp nhận. Nên, ông biến mất khỏi thủ đô Phnom Penh hoang tàn, trống vắng bằng trực thăng.

Việt Nam nếm mùi thất bại đầu tiên vào năm ngày trước đó.

Tuần trước, anh Bradley O. Babson cùng chị vợ Katherine Babson, sếp World Bank đầu tiên tại Việt Nam (1994-1997), đã thăm Hà Nội. Tôi may mắn được gặp và trò chuyện, qua đó hiểu thêm thời khốn khó.

Đó là hai người bạn thân thiết mà những nhân viên WB đầu tiên tại Hà Nội vẫn gọi bằng cái tên thân thiết Brad&Kitty như “bánh mỳ và con mèo”, những người tham gia giúp Việt Nam cất cánh.

Brad & Kitty, những người bạn của Việt Nam, đặt chân tới đất nước này năm 1994 khi thu nhập bình quân đầu người khoảng 500 USD với dân số 72 triệu và hiện nay đã là 2.500 USD cho 95 triệu dân, tỷ lệ nghèo dưới 7% so với 60% những năm cuối 1980, GDP Việt Nam tăng trưởng trung bình gần 7%/năm trong 25 năm qua.

Anh chị Brad and Kitty thăm 53 Trần Phú. Ảnh: HM

Trong thành công đó có đóng góp của WB và người đặt những viên gạch đầu tiên cho thế hệ WB Việt Nam từ 3 người cho tới hiện nay hơn 100 nhân viên chính là đôi Brad & Kitty.

Gặp lại những nhân viên WB đầu tiên. Ảnh: HM

Đặc sứ của Liên Hiệp quốc về Nhân quyền tại Campuchia kêu gọi chính quyền Campuchia phải công bằng và minh bạch trong việc tiến hành tái di cư các hộ gia đình gốc Việt ở tỉnh Kampong Chhnang, lo ngại vi phạm nhân quyền.

Một gia đình người gốc Việt ở Kampong Chhnang. Bản quyền hình ảnh VŨ QUANG MINH/FACEBOOK

Đặc sứ của Liên Hiệp quốc về Nhân quyền tại Campuchia kêu gọi chính quyền Campuchia phải công bằng và minh bạch trong việc tiến hành tái di cư các hộ gia đình gốc Việt ở tỉnh Kampong Chhnang, lo ngại vi phạm nhân quyền.

Theo tờ Phnom Penh Post, bà Rhona Smith đưa ra tuyên bố này hôm 8/10 trong cuộc họp báo tại Văn phòng của Cao ủy Nhân quyền LHQ (OHCHR) trong chuyến thăm 11 ngày đến vương quốc.

Campuchia đang thực hiện kế hoạch di dời khoảng 2000 hộ tương đương khoảng 10.000 người gốc Việt đang sống trên các nhà thuyền ở tỉnh Kampong Chhnang lên các huyện khác trên bờ.

Giới chức Campuchia quyết tâm thực hành kế hoạch tái di cư quy mô này dẫn chứng lý do là để bảo vệ nguồn nước và môi trường.

Bà Smith đã đích thân đến tỉnh Kampong Chhnang để điều tra về kế hoạch di cư, và kết luận rằng:

"Giới chức tỉnh [Kampong Chhnang] cũng phải nhận ra sự cấp thiết trong việc đảm bảo kế hoạch tái di cư không khiến cuộc sống của họ tệ hơn, như vậy sẽ đi ngược lại nỗ lực giảm nghèo của chính quyền," bà Smith nói.

Khoảng 2000 hộ dân gốc Việt buộc phải đi tái di cư lên bờ. Bản quyền hình ảnh VŨ QUANG MINH/FACEBOOK

Bà nói thêm những một số những người bị ảnh hưởng nằm trong nhóm nghèo nhất trong khu vực và phần lớn trong số họ không có giấy tờ tùy thân để được tiếp cận các dịch vụ và quyền lợi cơ bản.

Bà Smith nói rằng giới chức đang làm việc với một công ty tư nhân để xây dựng cơ sở hạ tầng như đường xá và cung cấp điện và nước sạch tại một trong các khu tái di cư. Tuy nhiên bà nhận thấy các khu vực này vẫn thiếu các cơ sở vật chất cần thiết.

Trước đó, nhiều người gốc Việt tại Campuchia cũng chia sẻ với BBC về nguyện vọng cho phép họ di chuyển tới địa điểm tạm cư mới đủ điều kiện sống tối thiểu, bảo đảm vệ sinh môi trường và có thể mưu sinh trong thời gian chờ đợi chính quyền tìm các biện pháp cho họ tái định cư lâu dài.

Nếu chưa có địa điểm phù hợp thì cho phép họ quay tạm trở lại nơi ở cũ.

Trong cuộc gặp với Bộ trưởng Nội vụ Sar Kheng hôm thứ Tư, bà Smith bày tỏ lo ngại về kế hoạch tái định cư, nói rằng nó có thể vi phạm nhân quyền.

Rất nhiều người dân ở đây nằm trong những hộ nghèo nhất. Bản quyền hình ảnh VŨ QUANG MINH/FACEBOOK

Nhưng ông Sar Kheng lập luận rằng chính quyền cần có trách nhiệm cải thiện vệ sinh và bảo vệ môi trường.

Ông nói rằng các nhà chức trách đã quan tâm nhiều đến các khía cạnh nhân quyền. Không có sự vi phạm quyền lợi hay tài khoản bị tịch thu vì họ tuân theo luật pháp để giữ gìn trật tự.

Bảo Hạnh

Một sòng bạc của người Trung Quốc ở Campuchia. Ảnh: News.com.au

Chỉ vài năm trước, Sihanoukville, một thành phố cảng nổi tiếng của Campuchia, vẫn còn tấp nập khách du lịch "bụi" đến từ phương Tây nhờ những bãi biển xinh đẹp và không khí trong lành.

Thế nhưng giờ đây, thành phố này đã thay đổi đến mức không thể nhận ra. Giới xã hội đen hoành hành, đường sá dơ bẩn, sòng bạc mọc lên như nấm và tệ nạn nghiện ngập, say xỉn lẫn mại dâm trở nên mất kiểm soát, theo trang News.com.au (Úc).

Tình trạng trên khiến khách du lịch "bụi" dần rút đi hết và được thay thế bằng một làn sóng du lịch mới. Vào năm 2017, có tới 120.000 người Trung Quốc tràn vào thành phố chỉ có dân số 90.000 người ở khu vực trung tâm, gấp 4 lần số khách vào năm 2016.

Họ đến đây không phải để tận hưởng ánh nắng mặt trời, các bãi biển xinh đẹp hay nền văn hóa đặc sắc mà là để đánh bạc. Hơn 30 sòng bạc gần như chỉ phục vụ các tay chơi Trung Quốc đã được xây dựng ở TP Sihanoukaville và khoảng 70 sòng bạc khác đang trong quá trình hoàn thiện.

Mặc dù làn sóng khách du lịch chịu chơi mang lại một số ảnh hưởng kinh tế tích cực đến thành phố một thời trầm lặng nhưng nó cũng đã biến đổi Sihanoukville thành một công trường xây dựng lớn đầy bụi bặm và mất kiểm soát, nơi những chiếc xe tải chở bê tông cày nát đường sá suốt ngày đêm.

Hàng ngàn công nhân Trung Quốc đang hối hả chạy đua với thời gian để hoàn thiện những dự án mới, ví dụ như Blue Bay Casino Condos and Wisney World, một công viên giải trí kiêm sòng bạc trị giá 1 tỉ USD.

Tuy nhiên, với vòng kinh tế khép kín, nơi khách du lịch Trung Quốc chỉ bảo trợ cho các doanh nghiệp và nhân công trong nước, người dân địa phương bị gạt ra ngoài rìa và thậm chí phải rời khỏi thành phố của chính họ.

Hàng trăm doanh nghiệp gia đình của Campuchia đã phải đóng cửa trong 12 tháng qua trong khi hàng ngàn cư dân quyết định dọn đi nơi khác.

"Người Trung Quốc đã lấy mất thành phố của tôi và giờ đây tất cả mọi thứ đều trở nên đắt đỏ. Trước đây chúng tôi chỉ mất 50 USD tiền thuê nhà nhưng năm nay đã tăng lên 150 USD. Tôi lo lắng cho tương lai của người dân Campuchia tại Sihanoukville. Chẳng bao lâu nữa chúng tôi sẽ không còn khả năng chi trả cho cuộc sống tại đây" - ông Sono, một tài xế tuktuk, lo lắng chia sẻ.