Bauxite Việt Nam

Nguyễn Khắc Mai

Giờ giải lao, tôi đi dọc bờ sông, thấy trước mặt có một túp lều, hỏi lều của ai dựng đó, anh em cho biết đó là một bà mẹ có 11 con gồm trai gái dâu rể, 9 anh chị đã hy sinh cho cách mạng. Vì có trách nhiệm hàng tuần đi giao ban với tướng Lê Tự Đồng, Chủ tịch Ủy ban Quân quản, tôi cũng muốn tìm hiểu tình hình cơ sở. Tôi đến bên túp lều thấy một bà mẹ tóc bạc, hom hem đang ngồi nhặt những con tép trong chậu bùn anh em bốc lên cho mẹ. Tôi ngồi xuống bên cạnh, chào hỏi. Tôi nghĩ mình cán bộ cấp tỉnh mà có hôm phải lắng nước tro để giặt áo, bà mẹ nghèo ở cơ sở làm sao có thể sướng được. Tôi nói còn khổ quá mẹ hỉ, may mà hết chiến tranh. Bà mẹ chỉ gật gật. Tôi hỏi tiếp, rứa các anh ở xã họ làm việc thế nào, tôi mong có được vài thông tin từ một người đàng mình, nơi một xã có chính quyền mới. Mẹ nì, rứa các anh ở xã, họ làm việc thế nào? Mẹ im lặng một chặp rồi nói: Ui chao họ giỏi hung. Tôi mừng quá, sẽ có những thông tin nào sửa lại trường, lập nhà mẫu giáo, chăm sóc người thương tật, ổn định cuộc sống cho người hồi cư… Mẹ ơi rứa họ giỏi hung là giỏi ra răng? Hai ba lần gặng hỏi, cuối cùng mẹ giơ hai tay ra phía trước, rồi quơ vào người ba cái và phán một câu làm tôi điếng cả người: “Tài hơn ngụy”!

Từ hôm tiễn ông Táo vừa qua, tôi bụng bảo dạ năm nay phải có bài khai bút đầu Xuân Tân Sửu. Nói về khai bút đầu năm, tôi đã thuộc lòng bài thơ tứ tuyệt mà cha mẹ dạy cho từ hồi còn lớp enfantin, tiếng Pháp đọc là ăng phăng tanh - lớp một tiểu học mà cụ giáo Nguyễn Công Hoan bảo trẻ con lớp một đầu đầy trốc ghẻ nên gọi chúng là ăng phăng tanh, quả thật đầu chúng tôi hồi đó rất “tanh” . Bài thơ như vầy:

                                                                                                   Minh niên khai bút, bút khai hoa,

                                                                                                   Vạn sự giai thành phước hạnh đa.

                                                                                                   Đa tử, đa tôn, đa phú quý,

                                                                                                   Đắc tài đắc lộc đắc vinh hoa.

Dịch:

                                                                                                   Đầu năm khai bút, bút khai hoa,

                                                                                                   Vạn sự đều thành phước hạnh đa (nhiều)

                                                                                                   Nhiều cháu, nhiều con nhiều giàu có.

                                                                                                   Có tiền, có lộc có vinh hoa.

Đó là những mong đợi binh thường của xã hội, của một thời vang bóng mà nay vẫn không ít người vẫn còn mộng tưởng!

Đã lâu tôi muốn kể về một kỷ niệm mà tôi đã chứng kiến, cũng là cái Tết Xuân đầu tiên mà Văn Cao nói đến. Rồi tự nhiên tôi nghĩ đến hình tượng con trâu trong văn học khuynh tả, hình tượng con trâu trong hai câu thơ của Lỗ Tấn.

I.- Cam vi nhũ tử ngưu

Lỗ Tấn từng có hai câu thơ nổi tiếng, nói về thái độ của người cách mạng yêu nước, chân chính đối với kẻ cường quyền và đối với nhân dân:

                                                                                                  Hoành mi lãnh đối thiên phu chỉ,

                                                                                                  Thủ phủ cam vi nhũ tử ngưu.

Hồ chí Minh từng dịch khá đạt: “Trừng mắt coi khinh ngàn lực sĩ / Cúi đầu làm ngựa đứa nhi đồng.” Bấy giờ vừa giải phóng được các tỉnh biên giới phía Bắc, đánh thông được với nước Tàu. Hồ chí Minh và những người lãnh đạo cộng sản bèn khôi phục Đảng Cộng sản Đông dương mở Đại hội II tại Việt Bắc, đổi tên là Đảng Lao động. Tại Đại hội ấy, có ba điều quan trọng được nêu lên: Một là, đẩy mạnh cuộc kháng chiến chống xâm lược Pháp; Hai là, lấy tư tưởng Mao trạch Đông làm kim chỉ nam cho cách mạng Việt nam; Ba là lấy tác phong Hồ Chí Minh làm phương châm chỉ đạo hành động. Những điều quan trọng này đã được ghi thành Điều lệ của Đảng CSVN.