Bauxite Việt Nam

Hứa Chương Nhuận 许章润 (ĐH Thanh Hoa- Bắc Kinh. Đang thỉnh giảng ở Nhật)

Lê Thanh Dũng dịch 8-5-2019

Ảnh tác giả Hứa Chương Nhuận

Hiện nay nhân dân cả nước, kể cả các tập đoàn quan liêu, đều ngày càng lo ngại cảm thấy vô cùng hoang mang trước phương hướng phát triển của đất nước và an nguy về tính mạng của mình và người thân, dẫn đến sự hoảng loạn ở mức độ nhất định trong phạm vi toàn quốc. Nguyên nhân là gần đây, đường lối xây dựng quốc gia đã phá vỡ các nguyên tắc giới hạn cuối cùng dưới đây, đã đảo lộn những điều mà sau “cách mạng văn hoá”, đảng cầm quyền ra sức hợp pháp hoá, hơn nữa là đường lối chính trị được chứng minh là đúng đắn nhất trong ba mươi năm “cải cách và mở cửa”, cũng là nhận thức chung về chính trị xã hội ở mức độ thấp nhất của mọi công dân đang chung sống hoà bình, lẽ ra không nên dao động, tuyệt đối không được ngả nghiêng.

1. Bốn giới hạn cuối cùng

Vậy thì, bốn giới hạn cuối cùng là những gì?

THỨ NHẤT, giữ an ninh trật tự cơ bản, xác định rõ đích đi tới. Chấm dứt các “phong trào” kéo dài năm này sang năm khác, ngừng ngay các hành vi ngang ngược, chặn đứng các hành vi phi pháp, duy trì trật tự xã hội, đồng thời ra sức thực hiện hoà giải, đảm bảo điều kiện trật tự cơ bản về đời sống, làm việc và nghỉ ngơi ở mức cao cho mọi người dân. Đó là tính hợp pháp của giới hạn cuối cùng đã có trong bốn chục năm qua của chính thể này, cũng là nguyên nhân tại sao hàng tỷ người dân ủng hộ “cải cách và mở cửa” sau những hoạn nạn đã trải qua.

Tuy rằng từ an ninh trật tự đến công lý, tự chủ và nhân cách, không thể thiếu cái nào trong nội hàm của sản phẩm công, hơn nữa theo thời gian, khiếu tố sẽ ngày một nhiều hơn, nhưng trong hoàn cảnh thiếu thốn những sản phẩm cao cấp cần có một đảm bảo có giới hạn cuối cùng, dù sao đối với những người dân luôn sống trong tao loạn và khốn khó, đó cũng là điều tốt. Suy cho cùng, người dân khốn khó chỉ mong được yên ổn, có cơm ăn áo mặc, thế sự bình yên là tiền đề. Tuy rằng kiểu trật tự như thế này và sau đó là con đường phát triển “duy ổn” (ổn định trên hết) rồi sẽ nảy sinh các vấn đề mới, lúc đó sẽ hiển lộ ra tử huyệt chết người của nền thống trị bằng chính trị, đó là thiếu tính chính danh (nguyên văn: tính chính đáng). Nhưng việc nó tạo ra một sự an ninh trật tự cơ bản thì cũng đã là thành công, và hợp lòng người.

Không những thế, trong ba chục năm, nhất là sau xuân hè 1992, đảng cầm quyền lấy phát triển kinh tế làm trọng tâm, với khẩu hiệu “dồn trí lực lo phát triển, dốc tâm huyết lo xây dựng”, kiên trì hai chục năm không thay đổi, quan chức và dân chúng tác động lẫn nhau, diễn ra mấy phen, nói chung nhân dân nghĩ rằng, cho dù ai lên ai xuống, người này hết vở người kia thượng đài, miễn là phát triển kinh tế, không thay đổi chính sách chuyên tâm vào xây dựng đất nước. Có một dự kiến rõ ràng như thế, người ta hầu như yên tâm, chấp nhận sự sắp xếp của chính thể, anh làm quan to cứ làm, tôi sống cuộc đời nhỏ của tôi, cùng nhau lo an ninh trật tự xã hội. Nói cách khác, chả phải ước mơ này ước mơ nọ, mà là phát triển kinh tế, chuyên tâm xây dựng đất nước, đừng có phát động phong trào này nọ, yên tâm làm ăn, từ nguyên tắc giới hạn cuối cùng này, tạo ra điểm xuất phát để dẫn tới viễn cảnh xây dựng đạo đức quốc gia, cũng là tiền đề cho việc nhân dân chấp nhận sự thống trị.

Nguyễn Quang Dy

Thú thật, cho đến hôm nay, tôi không thể nói gì khác hơn là phải chấp nhận cái sự thực rằng: người cộng sản chức quyền Việt Nam hoàn toàn không thể nào thức tỉnh được nữa. Họ đã lú lẫn vì đối lập triệt để với dân tộc. Lòng tham làm họ mờ mắt, sẵn sàng đánh mất nốt cả những chút liêm sỉ còn lại. Bộ máy tuyên truyền của chính họ lại là rào cản để họ không tiếp nhận được bất kỳ một thông tin nào xa hay gần may ra có thể giúp họ hiểu hơn chút ít về chính mình. Một người như bà Kim Ngân khi lên chức Chủ tịch QH là người ít tì vết nhất. Tôi có đặt phần nào hy vọng. Vậy mà ngay buổi đầu còn mới mẻ ấy, thấy bà ta dẫn Tổng thống Obama ra ao cá cụ Hồ rồi chỉ vài phút sau đã hất luôn cả xô thức ăn cho cá và đùng đùng chạy đi bỏ ông khách quý lại phía sau thì tôi, sau một phút ngớ người ra, đã hiểu hết: trong lòng bà này thì ra chẳng hề có hình ảnh Cụ Hồ nào cả, khung cảnh gắn liền với kỷ niệm thiêng liêng về Cụ mà bà đang thành kính dẫn khách tới thăm tuyệt nhiên không có mảy may tác động đến bộ não đang đầy mưu tính của người phụ nữ thích làm đỏm kia. Quả nhiên, chỉ vài ba năm thôi, mọi thứ đã lộ hết ra. Bà ta đã phát biểu những câu chối tai về cái dự luật đặc khu mà ai có chút hiểu biết đều thấy bà ta là kẻ can dự rất sâu, cùng với những thủ phạm xướng xuất như tên Chính, và cả những "chiếc ghế" còn cao hơn nhiều nữa. Làm sao có thể còn chút kính trọng nào dành cho những người như thế được. Thế mà dự luật đặc khu còn treo đấy như lưỡi gươm Damocles đối với cả dân tộc thì bọn họ đã lại có ngay Thông tư 19 về việc cho phép lưu hành đồng Nguyên. Họ nôn nóng bán nước đến thế có khủng khiếp không. Trong khi đó, không biết họ đứng ở đâu mà dám cả tin rằng dân tộc này, hiện tại vắt một giọt niềm tin với ĐCS cũng không thể vắt ra, lại có thể dốc 62 tỷ đô la dự trữ trong hầu bao 90 triệu người dân ra cho họ vét nốt. Tôi nghĩ họ quả là những tay mơ bán trời không văn tự, nếu chẳng phải là đang ủ mưu xây dựng một triều đình theo kiểu Lương Sơn Bạc chứ chẳng phải là một “Chính phủ liêm chính” hay “Chính phủ kiến tạo” nào. Càng nhìn vào tấm gương ông Mahathir ở Malaysia càng thấy rầu cho thế kẹt của nước mình. 35 triệu đồng nợ ODA áp lên mỗi đầu người từ đứa trẻ sơ sinh đến cụ già sắp xuống lỗ kết quả của những năm dọc ngang yêng hùng tiêu tiền xả láng kiểu anh Hai cộng sản Nguyễn Tấn Dũng, và cả những anh Ba anh Tư lúc nhúc trong ngót hai trăm ông Trung ương Đảng đầy quyền thế “rừng nào cọp nấy”, thật là những hình ảnh chỉ nghĩ đến đã đủ rụng rời đối với hết thảy mọi người dân Việt Nam, nhất là khi đối chiếu với biết bao nhiêu người nông dân bị cướp đất trở thành dân oan, quanh năm suốt tháng cơm nắm muối đùm kéo nhau đoàn lũ đi lang thang gõ cửa hết công sở này đến nhà tiếp dân nọ rồi chết đâu cũng không ai biết. Vì thế trên trang Bauxite Việt Nam tôi đọc thấy những câu hài hước sau đây, sau tiếng cười là những giọt nước mắt chua chát, bình luận về bài  "Huy động 60 tỷ USD: nên bắt đầu với việc cưỡng chế từ 'tứ trụ'?" của Ánh Liên bên trang VNTB, xin nhắc lại để chúng ta cùng suy ngẫm: "Hình như ở khu vực Đồng Bẩm, Thái Nguyên, nửa đêm hôm qua nơi mộ cũ của bà Nguyễn Thị Năm có tiếng thì thầm: “Nào hai thằng con sĩ quan bị thải của mẹ đâu, đến đây đỡ mẹ dậy một tí, đạn găm sâu quá một mình mẹ không thể gượng dậy nổi”. Có tiếng đáp từ xa vọng đến của cả hai con: “Ô, mẹ định dậy làm gì thế? Già rồi nằm nghỉ cho khỏe mẹ ơi”. Tiếng từ trong mộ nói vọng ra: “Thì nghe nói những người bắn mẹ năm nào nay đang gặp cơn túng quẫn. Họ muốn kiếm cho đủ mỗi người vài biệt thự để lại cho con cháu. Mà mẹ thì… hồi ấy họ vét chưa hết nên hình như cũng còn một ít tiền chôn, chẳng có là bao, mà lại là tiền kẽm thời cũ. Nhưng… thôi thì cũng muốn dịp này báo đáp họ một thể cho trọn nghĩa vẹn tình”. Mới hôm qua lại nghe tin ông Tổng Trọng cắp gói bay sang trời Nga. Không biết ông bay sang đấy làm gì. Ông muốn mượn Putin một chút oai để về tìm cách “thoát Trung” cho dân chúng tôi nhờ, hay ông lại kiếm thêm một cái tròng về tròng lên cổ dân Việt? Dân Việt chắc trong bụng đâu đâu cũng đang nhếch mép cười: “Con xin cắn rơm cắn cỏ lạy các ngài! Xin các ngài buông tha lũ dân ngu khu đen chúng con ạ!”. Nguyễn Huệ Chi

“Trí khôn của con người rất mạnh, nhưng chúng ta không nên coi thường sự ngu xuẩn của con người” (“Human wisdom is very powerful, but we should never underestimate human stupidity” - Yuval Noah Harari, “It takes just one fool to start a war”).

Ba cơn địa chấn

Ngày 9/5/2018 đi vào lịch sử đương đại Malaysia, như một “cơn địa chấn chính trị” (New York Times, May 17, 2018). Sự kiện ông Mahathir Mohamad (93 tuổi) thắng cử còn là một “bước ngoặt chiến lược” trong quan hệ giữa Malaysia với Trung Quốc và sáng kiến “Nhất đới Nhất lộ”, với những hệ quả “không định trước” (unintended consequences).

Trước đây, sáng kiến “Nhất đới Nhất lộ” của Trung Quốc được triển khai thuận lợi tại Malaysia dưới thời ông Najib Razak, nay bỗng nhiên bị đảo lộn bởi ông Mahathir Mohamad. Hãy hình dung cái cầu khổng lồ “Nhất đới Nhất lộ” bắc ngang qua vùng Đông Nam Á, thì nay “nhịp cầu Malaysia” đang bị cơn địa chấn làm rung chuyển (tuy chưa sụp đổ). 

Ông Mahathir trở lại chính trường ở tuổi “xưa nay hiếm”, liên minh với Anwar Brahim (là đối thủ chính trị) đánh bại Najib Razak để lên làm Thủ tướng. Nhưng ông không chỉ điều tra để luận tội tham nhũng của Najib Razak, mà còn đang xoay trục để “thoát Trung”, đảo ngược nhiều chính sách của chính phủ cũ, trong đó có các dự án “Nhất đới Nhất lộ”.

Bước ngoặt này đang làm Bắc Kinh giật mình, đối phó lúng túng (vì bị bất ngờ). Tuy Bắc Kinh buộc phải xem xét lại để điều chỉnh chính sách, nhưng điều chỉnh như thế nào, và có kịp hay không lại là chuyện khác vì “thiệt hại đã xảy ra rồi” (damage is done). Làn sóng “thoát Trung” trước đây còn âm ỷ thì nay đang lan rộng nhanh sau cơn địa chấn Mahathir. Thực ra, trong năm 2018, Bắc Kinh đã giật mình và bị động đối phó với ba cơn địa chấn.

Thứ nhất, Kim Jung-un tìm cách xoay trục để “thoát Trung”, thông qua hòa hoãn Liên Triều và Mỹ-Triều nhằm “phi hạt nhân hóa” bán đảo Triều Tiên. Cuộc gặp cấp cao đầy kịch tính Moon-Kim (Panmunjion, 27/4) và Trump-Kim (Singapore, 12/6/2018) làm Bắc Kinh đau đầu vì để mất vai trò chủ đạo khi bị Mỹ và hai bên Triều Tiên gạt ra khỏi cuộc chơi mới.

Cơn địa chấn thứ hai là Mahathir lên cầm quyền tại Kuala Lumpur (9/5/2018), đang xoay trục để “thoát Trung”, và từng bước rút khỏi cuộc chơi “Nhất đới Nhất lộ”. Cơn địa chấn thứ ba là Trump bất ngờ quyết định (6/7/2018) đánh thuế 25% hàng hóa Trung Quốc trị giá 34 tỷ USD, mở màn cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, sau khi Phó thủ tướng Lưu Hạc sang Mỹ đàm phán nhưng thất bại. Đó là ba bước ngoặt lớn có ý nghĩa chiến lược.

Có thể nói, ba cơn địa chấn nói trên không chỉ làm Bắc Kinh đau đầu đối phó, mà còn làm nhiều nước khác (trong đó có Việt Nam) cũng giật mình, phải suy nghĩ lại để điều chỉnh chiến lược (trước khi quá muộn). Tuy Malaysia và Bắc Triều Tiên khác nhau, nhưng ý định “thoát Trung” không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên, mà là một xu hướng tất yếu. Trong một bài gần đây tôi có viết: “nếu một số nước ngả theo Trung Quốc là nhất thời do hoàn cảnh hay vì thực dụng nên có thể đảo ngược, thì xu hướng thoát Trung là không thể đảo ngược”.