Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Có những con người, khi còn sống đã được dân tin; khi đi xa, hình ảnh của họ vẫn không hề phai nhạt. Võ Văn Kiệt – ông Sáu Dân là một người như vậy.

Nguyễn Ngọc Chu

23-11-2022

Không biết tiếp nhận chỉ trích, không biết lắng nghe ý kiến trái chiều, chỉ thích nghe lời a dua, luôn cho ý kiến mình là đúng thì không biết được sự thật, không biết sửa sai, không thể tự mình hoàn thiện. Không chỉ thế, nếu đi xa hơn lại quy cho những ý khác biệt là chống đối thì sẽ không tránh được các hậu quả tai hại. Thật may mắn, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt biết tiếp nhận góp ý của nhân sĩ, chịu tìm nghe sự thật khó nghe từ các nhà thơ, trí thức về những mặt trái mà các cấp lãnh đạo không được nghe hoặc không chịu nghe. Vì biết nghe lời chỉ trích, muốn nghe điều trái chiều, nên khi một số trí thức miền Nam muốn rời đất nước sau ngày 30/4, từ những lời rút ruột của họ, ông Võ Văn Kiệt đã quyết tâm níu giữ: “Anh em cố gắng ở lại, trong vòng ba năm nữa nếu tình hình không thay đổi, tôi sẽ đưa anh em ra sân bay”.

Bởi biết tiếp nhận chỉ trích, bởi biết lắng nghe ý kiến khác biệt, nên cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt đã huy động được một phần trí tuệ tinh hoa. Chính một phần trí tuệ tinh hoa này đã giúp cho Ông tìm ra lời giải cho những vấn đề phức tạp, bất chấp xuất phát điểm trước đó từ nông dân, cả cuộc đời chỉ đi kháng chiến mà không được học qua các trường lớp chính quy.

Biết sử dụng trí tuệ của người khác là thuộc tính của những nhà lãnh đạo tài năng. Sau năm 1986, có thể nói, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt là lãnh đạo chịu tiếp nhận các chỉ trích nhất, chịu lắng nghe những ý kiến trái chiều nhất, và tập hợp được nhiều trí tuệ quần chúng nhất.

Đã hơn 14 năm kể từ ngày cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt tạ thế (11/6/2008). Trái với lẽ thường, càng cách xa ngày mất, không phải thêm nhạt đi, mà tầm vóc cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt dường như lại càng hiện ra lớn hơn. Trong con người của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt tích hợp nhiều tính cách quý tạo nên tầm vóc to lớn của Ông. Có thể quan sát cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt từ nhiều phương diện. Dưới đây chỉ là một góc nhìn.

Bùi Thư BBC tiếng Việt

3 tháng 11 2022

Đám tang của cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt vào ngày 14 tháng 6 năm 2008. ẢNH: HOANG DINH NAM/GETTY IMAGES

Nhà thơ Nguyễn Duy chia sẻ với BBC rằng, khi gặp cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, ông nhận ra đây chính là người "đánh thức tiềm lực" và vì thế, nhà thơ viết nhan đề cho bài thơ của mình: "Tiễn đưa anh Sáu Dân đi làm kinh tế."

Nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông Võ Văn Kiệt, báo chí Việt Nam đưa tin rầm rộ với những lời ca ngợi ông Kiệt là "nhân cách lớn" khi làm Thủ tướng thời kỳ đất nước rơi vào tình trạng lạm phát gần 70%. Di sản về cải cách nền kinh tế Việt Nam của ông Kiệt được nhắc lại nhiều trên truyền thông.

Tương Lai

Hôm nay đúng 99 năm ngày sinh của người mà chúng ta yêu mến. Nhìn lên di ảnh của người ấy, lòng ngậm ngùi tưởng nhớ đến một nhân vật lịch sử đương đại đã rứt áo ra đi. Và đi mãi không trở về với chúng ta, những người đang khắc khoải về vận nước trước hoạ ngoại xâm của kẻ thù phương Bắc mà ông cha chúng là kẻ thù truyền kiếp của dân tộc ta. Chúng xưng là thiên triều, ở trung tâm thiên hạ, còn dân tộc ta bị liệt vào chư hầu Man, Di, Nhung, Địch phải thần phục chúng. Hậu duệ của những “thiên triều” mà điển hình là họ Tập đang nuôi ý đồ khôi phục lại đế chế từng chiếm giữ ngôi bá chủ, đã không từ một thủ đoạn bỉ ổi nào.

Tạ Đình Thính*

Cũng như các siêu VIP, ông Võ Văn Kiệt cũng có ý tưởng viết hồi ký. Ông đã trao đổi với những cán bộ gần gũi ông, có người chia sẻ, có người băn khoăn. Theo ông Chu Hảo, Giám đốc, Tổng biên tập Nhà xuất bản Tri thức, nhà văn HLG đã giúp ông Võ Văn Kiệt viết một cuốn sách dày đến 600 trang và đã gửi cho nhà xuất bản Trí thức của ông. Nhưng chưa được cấp phép. (Khi tôi đem các bản thảo sách của tôi đến ông mà ông chia sẻ thông tin này).

Để được cấp phép, thì các vấn đề sách nêu, theo luật xuất bản đều cần phải xác minh độ tin cậy (dĩ nhiên ông Võ Văn Kiệt nêu ra thì tin cậy rồi). Mà cũng khó vì mỗi vấn đề sách đề cập đến để xác minh được thì tốn nhiều thời gian và tiền của.

Ông Nguyễn Trung, người gần gũi ông Kiệt với chức danh là Trợ lý cũng tích lũy được một khối lượng tư liệu đáng kể về ông Võ Văn Kiệt đã tin tưởng gửi gắm tôi với việc tin rằng tôi có thể viết được cái gì đó về ông một cách trung thực. Đúng, tôi cũng tiếp cận nhiều VIP, trong đó có ông VVK trong một thời gian dài, nhưng không vồ vập ai cả, chỉ “kính nhi viễn chi”. Tôi nghĩ tập tư liệu đó độ vài chục, vài trăm trang, tôi đem xe đạp đến. Không phải thế, mà là một hòm to. Ông bạn Phạm Gia Toàn bảo phải dùng ô tô mới chở được. Không biết tôi có đủ sức để thực hiện được sự ủy thác của các ông?

Sau khi thôi đảm nhận vai trò là Thủ tướng, ông trăn trở nhiều điều có tính chất quan điểm đường lối như về thể chế, “diễn biến hòa bình”, “chệch hướng”, phương thức tổ chức đại hội, hình thành Ban chấp hành trung ương, nhóm lãnh đạo hạt nhân… Các vấn đề đó được đóng góp với những nhà quản trị quốc gia đương quyền dưới hình thức là các thư và thường ký chỉ có chữ KT và kèm theo một dấu nặng (.) chứ không ký tên đầy đủ như khi đương chức.

Điều ấn tượng của ông đối với tôi lại là suy tư của ông về cuộc vận động lớn thứ nhất - cách mạng giải phóng dân tộc mà tôi cố ý không đề cập đến trong bộ sách nhiều tập của tôi. Khi là TTg, có lần ông thăm nước láng giềng phương nam, trong câu chuyện với chính giới, ông thể hiện lòng tự hào là đã đánh thắng 3 đế quốc to theo định hướng truyền thông chính thức. Trong đáp từ, chính khách nước láng giềng ấy lại không thể hiện sự nể vì, mà họ lại tự hào về điều ngược lại là trong hoàn cảnh tương tự đã dẫn dắt nhân dân nước họ tránh được tất cả các cuộc đụng độ, con em các dân tộc họ không mất một giọt máu vô ích mà cũng không mất một mét đất, giọt nước biển nào mà vẫn có nền độc lập tự chủ. Với câu chuyện này, ông suy nghĩ lung lắm và có lẽ không ít VIP tỉnh ra. Tôi mỗi lần nghĩ đến chỉ biết chau đôi mày. Nhân ngày 27 tháng 7 đến thăm một gia đình, ông thấy trên ban thờ có di ảnh của cả hai sắc lính, ông lặng đi không nói được gì với bà má đang ngước nhìn hai người con lại như thầm trách ông. Vào dịp 30 tháng 4, có lần ông nhận ra và tự vấn, có một triệu gia đình vui thì cũng có hàng triệu gia đình kém vui. Ông trả lời phỏng vấn, viết báo, có bài đã gửi cho tòa soạn nhưng không được đăng.

Tôi chủ động chỉ nói vắn tắt, thoáng qua về cuộc vận động thứ nhất, bây giờ ta quan sát tư tưởng đổi mới chính trị để mở đường cho phát triển của ông.

Vào đầu những năm 90 thế kỷ trước, tại Văn phòng Hội đồng Bộ trưởng, GS. Nguyễn Niên, Vụ trưởng vụ Pháp chế đã tư vấn cho ông VVK cần đổi mới phương thức quản trị quốc gia. Tiếp nhận ý tưởng đó, ông đã ký công văn số 463 - TH ngày 12 tháng 2 năm 1992 gửi Bộ Chính trị, Hội đồng nhà nước, Ủy ban sửa đổi Hiến pháp, trong đó nêu “Hội đồng Bộ trưởng thấy có nhiều vấn đề phải xuất phát từ Hiến pháp, nên đã thảo luận kỹ các chương về tổ chức bộ máy Nhà nước ở cả Trung ương và các địa phương”. Và ông “Xin ý kiến về quan điểm, nguyên tắc cơ bản về đổi mới bộ máy Nhà nước” theo hướng tiếp cận mô hình nhà nước pháp quyền đại nghị. Trong công văn này, ông nhấn mạnh “đã được tập thể Hội đồng Bộ trưởng nhất trí”. (Có thể tra cứu nội dung đầy đủ trong các Trung tâm Văn khố quốc gia nội dung theo công văn ghi ở trên).

Trong thời gian đang tham chính ông nêu những quan điểm có khi khác với quan điểm chính thống, nhưng vì nguyên tắc phát ngôn mà người đời ít biết đến (các cuốn sách, mỗi khi có cơ hội thích hợp đã lựa chọn để đăng tải ý kiến của ông). Tuy là chuyện diễn ra ở giai đoạn đang tham chính, nhưng xin được “khiên cưỡng” mà xếp vào mục này (chương "Nợ đời, đời nợ" sách Nợ tang bồng - nợ tang bồng trang trắng dễ mấy ai?). Đó là bức thư đề ngày 9 tháng 8 năm 1995, Thủ tướng Võ Văn Kiệt gửi cho các siêu VIP đương quyền cả của đảng lẫn nhà nước lúc đó.

Bốn nội dung chính của bức thư này của TTg Võ Văn Kiệt là:

1) Phải nhìn nhận lại thế giới để biết người biết mình;

2) Từ đó nhìn nhận và xác định lại con đường phát triển của Việt Nam, bình phán lại cái gọi là “nguy cơ chệch hướng” - sẽ viết riêng về ý này;

3) Nền tảng cho sự nghiệp phát triển đất nước là phải xây dựng nhà nước pháp quyền (tạm chưa nói đến nội dung “xã hội dân sự”);

4) Để thực hiện được sự thay đổi trên, mọi việc phải bắt đầu từ xây dựng lại ĐCSVN.

Liên quan đến lá thư này mà Lê Hồng Hà, Nguyễn Kiên Giang và Hà Sĩ Phu vướng vào vòng lao lý. Và Nguyễn Trung, trợ lý thân cận của ông Võ Văn Kiệt sau khi giúp ông chấp bút văn bản này đã làm đơn xin từ nhiệm ngay.

Có thể đây là tư duy đã được ông trăn trở nhiều năm, và hơn thế đây là một hành động dũng cảm hiếm có, có thể đổi cả sinh mạng chính trị, ông đã đặt cả sự nghiệp của ông trên bàn nghị sự. Mà ông còn để lại dấu vết sáng ở đời cũng vì những tư duy này. Toàn văn bức thư, bây giờ các bạn dễ tìm kiếm trên mạng xã hội, hỏi cụ "Gu Gờ" cụ sẽ trả lời ngay.

Theo nội dung bức thư, sau đợt thảo luận tháng 6 trong Bộ Chính trị xây dựng các văn kiện chuẩn bị Đại hội VIII, đồng chí Tổng bí thư đã kết luận còn một số vấn đề và quan điểm lớn cần tổ chức nghiên cứu và thảo luận sâu hơn nữa. Ông Võ Văn Kiệt tán thành kết luận này và trình bày 4 vấn đề ông cho là cốt lõi:

1. Đánh giá tình hình cục diện thế giới ngày nay

2. Vấn đề chệch hướng hay không chệch hướng?

3. Nâng cao năng lực quản lý nhà nước

4. Xây dựng Đảng

Tấm ảnh này cốt để chứng là tôi có tiếp cận những câu chuyện.

(Còn tiếp)

T.Đ.T.

Nguồn: FB Đại Định

(*) Cháu cụ Tạ Đình Đề; nguyên Vụ trưởng Tổng hợp VP Chính phủ, VP TW ĐCS

Hai buổi tối liền giáp Tết Con Trâu 2021, Nguyễn Anh Tuấn từ Boston về ghé thăm như đã hẹn. Hai chúng tôi ngồi với nhau trước ấm trà nóng thoảng mùi hương sen, nghĩ và nói với nhau về ông Sáu Dân. Đã hơn nửa năm chỉ biết thu mình trước cái máy tính không rời khỏi căn phòng một bước vì bệnh kéo dài thì với tôi, đây là một giải tỏa thú vị. Cũng có thể nói là một ưu ái của người bạn trẻ ở xa về dành cho tôi.

Tuấn đang cùng với các bạn Mỹ tiến hành một công trình nghiên cứu về Võ Văn Kiệt trong kế hoạch hoạt động của họ và muốn tôi cung cấp những hiểu biết, suy ngẫm và kỷ niệm riêng tư với ông Sáu Dân. Tôi nhớ đến một nhận xét của giáo sư John Quelch – Phó Hiệu trưởng trường kinh doanh Havard – mà trước đây rất lâu Tuấn đã kể với tôi về cảm nghĩ của ông về Võ Văn Kiệt khi nghe tin ông qua đời: “Buồn quá, thế là dự định mời nhà lãnh đạo kiệt xuất của Việt Nam Võ Văn Kiệt đến đây nói chuyện sẽ không bao giờ thực hiện được nữa, một nhà lãnh đạo như vậy ở bất kỳ quốc gia hay dân tộc nào cũng không dễ có được đâu”!

Thời gian có hạn, cho dù Tuấn đã ngồi với tôi đến 23g30, tôi chọn hướng trao đổi lần này là bàn về “chất hào hoa rất văn hóa của con người tự làm ra mình trong cuộc sống, trở thành người trí thức xứng với danh hiệu ấy”. Đây là nhận xét của anh Việt Phương, người mà cả hai chúng tôi đều rất gần gũi, yêu thương.

Không lần nào Tuấn đến thăm tôi mà không nhắc đến Sáu Dân và Việt Phương, nhất là ba năm gần đây, khi mà Việt Phương cũng đã về thế giới bên kia với Sáu Dân cho dù anh đã khẩn khoản vật nài:

“Đời cần người lúc này bao xiết kể

Người đừng đi đừng đi đừng đi!”

Nguyễn Quang Duy

Nhân việc ông Lý Bảo Chủ tịch Cộng đồng Việt Nam Vùng Washington, DC, Maryland, và Virginia trả lời đài VOA và báo Người Việt sẵn sàng đối thoại nhân quyền với ông Nguyễn Phú Trọng trong chuyến thăm Hoa Kỳ sắp tới, xin được kể lại câu chuyện ông Võ Văn Kiệt khi sang thăm Úc châu tháng 5/1993, đã có những “thu xếp” để gặp Cộng đồng Người Việt Tự do Úc châu.

Khi ấy tôi là Chủ tịch Cộng đồng Thủ đô Canberra và Phó Chủ tịch Cộng đồng Úc châu nên nắm được khá nhiều thông tin về việc này. Tôi cũng đã gởi bài viết cho ông Võ Minh Cương Chủ tịch Cộng đồng NSW và Cộng đồng Úc châu lúc ấy, đọc vừa để đối chiếu thông tin vừa xin ý kiến.

Cú điện thoại bất ngờ…

Thông tin về việc ông Kiệt sang Úc được chính thức thông báo chừng hai tháng trước chuyến đi, đồng thời có tin đồn ông Kiệt muốn gặp Ban Chấp hành Cộng đồng Úc châu.

Ngay sau đó tôi nhận được điện thoại từ vị Chủ tịch tiền nhiệm, theo Nội Quy ông ta là Cố vấn cho Ban Chấp hành. Ông nêu rõ quan điểm là Cộng đồng cần gặp ông Kiệt để tranh đấu cho nhân quyền. Tôi ghi nhận ý kiến cố vấn và mời ông tham dự họp Cộng Đồng để lấy quyết định chung.

Chỉ vài hôm sau có tin đồn Cộng đồng đã đồng ý gặp ông Kiệt để đấu tranh cho nhân quyền.

Khi ấy nhiều người tin rằng thay đổi kinh tế sẽ dẫn đến chuyện thay đổi chính trị, ông Kiệt lại được xem là một nhà cải cách nên rất nhiều người quan tâm đến tin đồn.

Có người còn khuyến khích vì tôi đã từng “đối thoại” với ông Vũ Oanh, Bí thư Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa VI khi ông ấy sang thăm Úc vào năm 1989.

Tương Lai

Mới đó mà đã mười năm, bao nhiêu nước chảy qua cầu.

Câu thơ của Việt Phương, người bạn thân thiết của anh Sáu Dân, người thật sự là bộ óc lớn trong Tổ Tư vấn Võ Văn Kiệt, nghẹn ngào nỗi đau xé ruột:

“Người có biết đời yêu người đến thế

Đời cần người lúc này bao xiết kể

Người đừng đi đứng đi đừng đi…”

Tương Lai

Mới đấy mà đã năm năm.

Thời gian đủ sức làm nhạt nhòa những nỗi đau, hàn gắn những vết thương, xua đuổi những ám ảnh thời thế. Thời gian cũng đủ sức bào mòn đá núi, dời chuyển dòng sông, thậm chí dìm cả một vùng đồng bằng nằm kề sát biển xuống nước khi mà thảm họa môi trường với nước biển dâng đang là nhỡn tiền.

Năm năm trước, đó cũng là nỗi lo của ông Sáu Dân về nhiều vùng rộng lớn của duyên hải Miền Trung, đồng bằng sông Cửu Long sẽ gánh chịu nặng nề thảm họa đó. Cho nên, ông đã tính chuyện kết hợp chuyến đi kiểm tra sức khỏe, chữa bệnh với việc đến Hà Lan tìm hiểu kinh nghiệm của một quôc gia với 27% diện tích và 60% dân số nằm ở khu vực có độ cao dưới mực nước biển. Chuyện đó không thành, ông vĩnh viễn ra đi với nỗi lo day dứt bên lòng về họa mất đất. Chuyện “mất đất” do “ông trời” đeo nặng trong lòng cùng với trăm mối ngổn ngang ngày đêm thao thức về chuyện mất đất trên biển, trên đất liền.

Sáng 19 tháng 5 năm 2008, sau khi đi dự lễ viếng Bác Hồ về, ông có vẻ mệt và đăm chiêu. Hỏi ông, ông chỉ nói rất vắn về chuyện mấy nhà báo, và rồi buông một câu: “Chỉ anh Trung Quốc là vỗ tay”.

Tô Văn Trường

Thấm thoát đã 2 năm, Ông Võ Văn Kiệt (Sáu Dân) đã đi xa nhưng cũng trong 2 năm ấy tư tưởng, tình cảm của Ông Sáu vẫn gần gũi với chúng ta biết bao nhiêu. Bởi vì càng ngày, người ta càng nhận thấy tầm vóc, tư tưởng, các ý kiến sắc sảo, thẳng thắn, trí tuệ và những ứng xử thường nhật của Ông đã vượt qua những ngăn cách cả về không gian và thời gian và càng trở nên mạnh mẽ, lay động đến từng con tim, khối óc con người. Mỗi khi gặp khó khăn trong cuộc sống nhất là công việc phản biện xã hội, những người thân cận, gần gũi không bao giờ quên lời nhắn nhủ của Ông Sáu :”Đừng nản chí mà phải bền bỉ hơn, sâu sắc hơn”.