Bauxite Việt Nam

Lưu Trọng Văn

Báo chí nhà nước đưa tin và gọi là "Tin vui với người lao động":

"Bộ luật Lao động năm 2019 có hiệu lực từ 1/1/2021 đã khống chế khung làm thêm 200 giờ mỗi năm, và nới số giờ tối đa trong tháng lên đến 40 giờ. Tuy nhiên, dựa vào "nhu cầu thực tế," tại phiên họp thứ 9, chiều ngày 23/3, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt nhất trí thông qua Quy định người sử dụng lao động có nhu cầu và được sự đồng ý của người lao động thì được sử dụng người lao động làm thêm trên 200 giờ nhưng không quá 300 giờ/năm.

T. K. Trần

Gửi bài từ Stuttgart, Đức

Chẳng nhẽ nhà nước Việt Nam lại tự ngáng chân mình khi cho phép thành lập tổ chức đại diện ngoài vòng kiểm soát của họ?

Không phải vậy. Chúng ta hãy xem lại nhận định của chính phủ Việt Nam viết trên trang mạng chính thức của Quốc hội:

"...những nội dung sửa đổi, bổ sung liên quan đến tổ chức đại diện người lao động… là ở mức độ vừa đủ, đáp ứng đồng thời các yêu cầu: vừa tạo điều kiện thúc đẩy, tăng cường vai trò, vị thế và hiệu quả hoạt động của công đoàn thuộc hệ thống Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam; vừa tạo điều kiện thuận lợi và bảo đảm hoạt động lành mạnh trong phạm vi quan hệ lao động tại cơ sở của tổ chức đại diện người lao động…; vừa bảo đảm thực thi các cam kết quốc tế…".

Thế là rõ. Có thể diễn giải rộng thêm là Bộ luật Lao động chủ yếu là để thúc đẩy hoạt động tăng cường sức mạnh của Công đoàn nhà nước.

Các tổ chức đại diện độc lập được phép thành lập do sức ép của các cam kết quốc tế sẽ chỉ được hoạt động trong khuôn khổ cho phép.

Con đường mới được mở ra cho các tổ chức người lao động tại doanh nghiệp có quá nhiều chướng ngại vật, khó lòng vượt qua.

Phù phép để cam kết trong các hiệp định quốc tế trở thành vô hiệu sẽ không lừa dối được thế giới, sẽ làm lòng tin của thế giới vào Việt Nam bị triệt tiêu.

Điều này rõ ràng là hại bất cập lợi cho tiền đồ đất nước.

Bộ luật Lao động cần phải được điều chỉnh thêm nữa, nếu nhà nước Việt Nam thực tâm muốn các tổ chức độc lập tham gia vào việc bảo vệ người lao động và muốn thi hành nghiêm túc các cam kết quốc tế.

Ngày 20 tháng 11/2019 Bộ luật Lao động (sửa đổi) được Quốc hội Việt Nam thông qua và có hiệu lực từ ngày 01/01/2021.

Bộ luật mới cải thiện cơ sở pháp lý cho quan hệ lao động, điều kiện làm việc và đáng chú ý hơn cả là cho phép thành lập hoặc tham gia một tổ chức đại diện người lao động khác Công đoàn Việt Nam, vốn là tổ chức ngoại vi của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Công nhân Việt Nam - hình minh họa

Điều 178 của Bộ luật Lao động quy định tổ chức đại diện người lao động có quyền thương lượng tập thể với chủ xí nghiệp, quyền đối thoại tại nơi làm việc, được tham khảo ý kiến về nhiều vấn đề liên quan tới lợi ích người lao động và nhất là được tổ chức và lãnh đạo đình công theo quy định của Bộ luật này.

Trên lý thuyết, quyền và nghĩa vụ của tổ chức đại diện người lao động theo luật Lao động là đủ để kích hoạt hoạt động của tổ chức khi cần thiết. Việc thành lập, tham gia tổ chức đại diện người lao động là khả thi, sau khi hội đủ một số điều kiện.

Song liệu sự hiện diện của một hay nhiều tổ chức đại diện người lao động tại doanh nghiệp ngoài Công đoàn của nhà nước có là đảm bảo cho quyền lợi của người lao động?

Ca Dao (Liên đoàn Lao Động Việt Tự Do – Free Vietlabor Federation)

Ngày 20/11/2019, bộ Luật Lao Động mới đã được thông qua trong kỳ họp thứ 8 của Quốc hội thứ 14 với 90,06% đại biểu tán thành.

… báo chí nhà nước không nhắc gì đến một thay đổi quan trọng mà đó mới chính là nguyên nhân của việc sửa đổi lại bộ Luật Lao Động này: đó là sự xuất hiện của cụm từ «Tổ Chức Đại Diện Người Lao Động» ở chương thứ XIII của bản dự thảo. … Trong toàn bộ văn bản Luật Lao Động mới, người ta không tìm thấy được một chữ «độc lập» nào cả, và người ta cũng không nhận thấy được tính «độc lập» của cái gọi là «Tổ Chức của Người Lao Động» trong bộ luật mới này. … khoản 1 và 4 trong điều 172 ghi nhận: Chính phủ là cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hoạt động của Tổ Chức Người Lao Động, điều này đi ngược với sự vận hành của các nghiệp đoàn tự do trên thế giới: Theo điều 2 của ILO (Bộ phận phụ trách về Lao động của Liên Hiệp Quốc) thì các Công đoàn độc lập đương nhiên có quyền được thành lập và hoạt động mà không cần phải xin phép trước, việc đăng ký chỉ là một thủ tục hành chánh. Nhà nước không có quyền loại bỏ sự hiện hữu của công đoàn này.

Bộ Luật Lao Động được sửa đổi theo bộ Luật Lao Động năm 2012, sẽ áp dụng từ ngày 1/1/2021, báo chí nhà nước đưa ra 10 điểm đáng chú ý:

1. Tăng tuổi nghỉ hưu lên 62 tuổi với nam, 60 tuổi với nữ

2. Quốc khánh được nghỉ 2 ngày

3. Tăng thời giờ làm thêm theo tháng lên 40 giờ

4. Cấm tuyển dụng lao động với mục đích mua bán người

5. Mở rộng phạm vi và đối tượng điều chỉnh

6. Đơn phương chấm dứt hợp đồng không cần lý do

7. Ghi nhận hình thức hợp đồng lao động điện tử

8. Đối thoại định kỳ tại nơi làm việc 1 năm/lần

9. Không can thiệp trực tiếp vào tiền lương của doanh nghiệp

10. Được ký hợp đồng lao động xác định thời hạn nhiều lần với người cao tuổi

Nhưng báo chí nhà nước không nhắc gì đến một thay đổi quan trọng mà đó mới chính là nguyên nhân của việc sửa đổi lại bộ Luật Lao Động này: đó là sự xuất hiện của cụm từ «Tổ Chức Đại Diện Người Lao Động» ở chương thứ XIII của bản dự thảo.

Bộ Luật Lao Động mới gồm 17 chương và 220 điều.

Chương XIII gồm có 8 điều: Bên cạnh Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam (một công đoàn hợp pháp của nhà nước Việt Nam) xuất hiện một  tổ chức công đoàn khác mang tên «Tổ Chức Đại Diện Người Lao Động» Trong đó, điều 170 quy định Quyền thành lập, gia nhập và tham gia hoạt động của tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở như sau:

1. Người lao động có quyền thành lập, gia nhập và hoạt động công đoàn theo quy định của Luật Công đoàn

2. Người lao động trong doanh nghiệp có quyền thành lập, gia nhập và tham gia hoạt động của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp theo quy định tại các điều 172, 173 và 174 của Bộ luật này.

Rằng vui thì thật là vui!

Một số mạng truyền thông hồ hởi đưa tin: Việt Nam đã cho phép thành lập công đoàn độc lập, Hoa Kỳ chúc mừng Việt Nam đã có một cải cách lịch sử .v.v. Một số người hoạt động nhân quyền trong nước reo vui dù vẫn cẩn thận chờ đợi xem Việt Nam có áp dụng hay không?

Nhưng:                     

                                    Rằng vui thì thật là vui,

                      Nghe qua ngậm đắng nuốt cay thế nào (nhái Kiều)

Quả đúng vậy, cái vui chưa kịp trọn vẹn thì cái nghẹn ập tới ở khoản 2 điều 170:

«Người lao động trong doanh nghiệp có quyền thành lập, gia nhập và tham gia hoạt động của tổ chức của người lao động tại doanh nghiệp theo quy định tại các điều 172, 173 và 174 của Bộ luật này».

Điều 172, 173 và 174 nói gì?

Nói rằng: việc thành lập chỉ được hợp pháp sau khi được chính phủ cấp đăng ký.

Nói rằng: trình tự, thủ tục đăng ký, số lượng thành viên, liên kết sẽ do chính phủ quy định.

Nếu chính phủ xen vào nội quy, hoạt động của công đoàn thì liệu công đoàn đó có giữ được tính độc lập của mình?

Trong toàn bộ văn bản Luật Lao Động mới, người ta không tìm thấy được một chữ «độc lập» nào cả, và người ta cũng không nhận thấy được tính «độc lập» của cái gọi là «Tổ Chức của Người Lao Động» trong bộ luật mới này.

Công đoàn theo đúng hệ thống công đoàn quốc tế phải là một tổ chức độc lập: không lệ thuộc vào chính quyền, cũng không lệ thuộc vào chủ sử dụng lao động.

Ngân quỹ hoạt động của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam hiện tại đóng góp từ 1% tiền lương người lao động, 2% từ chủ sử dụng lao động, và từ ngân sách nhà nước; cán bộ Tổng Liên đoàn Lao Động VN là những cán bộ cấp cao trong công ty. Do những liên hệ này, Tổng Liên đoàn Lao động VN không thể nào hoàn toàn độc lập để đại diện cho công nhân đòi hỏi quyền lợi cả. Cụ thể là 6000 cuộc đình công từ năm 1992 cho đến nay hoàn toàn do sự tự phát của công nhân. Tổng Liên đoàn Lao động VN chưa hề thực hiện được cuộc biểu tình nào cho công nhân.

Hơn nữa, khoản 1 và 4 trong điều 172 ghi nhận: Chính phủ là cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép hoạt động của Tổ Chức Người Lao Động, điều này đi ngược với sự vận hành của các nghiệp đoàn tự do trên thế giới: Theo điều 2 của ILO (Bộ phận phụ trách về Lao động của Liên Hiệp Quốc) thì các Công đoàn độc lập đương nhiên có quyền được thành lập và hoạt động mà không cần phải xin phép trước, việc đăng ký chỉ là một thủ tục hành chánh. Nhà nước không có quyền loại bỏ sự hiện hữu của công đoàn này. Có thể so sánh với trường hợp một đứa bé mới sinh ra, việc đăng ký và làm khai sinh cho đứa bé chỉ là một thủ tục hành chính, nhà nước không có quyền nói «không» khi Cha Mẹ đi đăng ký khai sinh, cũng như không thể không chấp nhận sự hiện hữu của đứa bé trên trái đất này.

Bất cập và mơ hồ

Những điều bất cập trong Bộ luật lao động mới:

Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam bị chi phối bởi Luật Cộng Đoàn: Điều 1 của luật Công đoàn và điều 10 của Hiến pháp Việt nam quy định Công đoàn là một tổ chức chính trị, nằm trong Mặt trận tổ quốc, hoạt động dưới sự chỉ đạo của đảng cộng sản.

Vậy Tổ chức Đại diện Người Lao Động sẽ hoạt động theo Luật nào? Nếu theo Bộ luật Công đoàn hiện hành thì rõ ràng nó sẽ phải là một công cụ tuyên truyền của đảng cộng sản Việt Nam, phải hoạt động dưới sự chỉ đạo của đảng, phải nằm trong Mặt Trận Tổ quốc và như thế dĩ nhiên sẽ không còn tính độc lập.

Theo điều 3.1 của ILO, những công đoàn độc lập có quyền soạn Nội quy riêng cho mình và các thành viên chỉ tuân thủ theo Nội quy của tổ chức mình. Nếu Tổ chức Đại diện Người Lao Động lập ra một bộ Luật Công đoàn riêng cho mình, liệu Chính phủ có can thiệp như khoản 4 điều 172 trong bộ Luật Lao Động mới?

Ngoài ra, có 2 chi tiết nhỏ cần chú ý:

- Ngoài điều 170, Luật Lao Động dùng cụm từ «Tổ Chức Đại Diện Người Lao Động», nhưng từ điều 171 trở đi, chữ «đại diện» đã biến mất, chỉ còn cụm từ «Tổ Chức của Người Lao Động».

- Bộ Luật Lao Động mới tránh dùng chữ «công đoàn» hay «nghiệp đoàn» mà dùng thuật ngữ: «Tổ Chức Đại diện Người Lao Động».

Họ chỉ dùng chữ «công đoàn» khi ám chỉ Tổng Liên Đoàn Lao Động Việt Nam. Trong khi chữ «công đoàn» là một danh từ chung, giống như chữ «nghiệp đoàn» để ám chỉ tất cả những tổ chức đại diện cho công nhân.

Hai thiếu sót này là một sự vô tình hay cố ý để sau này dùng những thuật ngữ mơ hồ kết tội những người muốn thành lập công đoàn độc lập?

Vẫn chưa có luật biểu tình

Ở các nước Dân chủ: những cuộc đình công thường đi đôi với biểu tình. Đình công là để phản đối quyết định của giới chủ, để đòi hỏi quyền lợi cho công nhân. Biểu tình là để thể hiện cho xã hội thấy mong muốn của người xuống đường, để gây áp lực bên cạnh những thương thuyết giữa chủ và công nhân.

Nhưng Bộ Luật Lao Động mới vẫn còn rụt rè với luật biểu tình.

Mục 5 của bộ luật mới chỉ cho phép đình công với những thủ tục nhiêu khê và có cả sự can thiệp của chính phủ, nhưng biểu tình vẫn còn là một cụm từ nhạy cảm.

Nhà nước XHCN VN vẫn coi các công đoàn độc lập là một mối đe doạ, họ luôn luôn bị ám ảnh bởi công đoàn Solidanos sẽ trở thành một cuộc cách mạng như ở Ba Lan. Vì thế: đình công thì được, nhưng biểu tình thì không! Cơn ác mộng của họ là hàng trăm ngàn người xuống đường sẽ làm lung lay chế độ!

Vì thế Bộ Luật Lao Động mới có Điều 210 khoản 1 như sau: «Khi xét thấy cuộc đình công có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng cho nền kinh tế quốc dân, lợi ích công cộng, đe dọa đến an ninh, quốc phòng, sức khỏe, trật tự công cộng thì Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định hoãn hoặc ngừng đình công».

Như thế, mọi cuộc tụ tập - dù là đi xe đạp hàng đôi như bà Bùi thị Minh Hằng - cũng có thể bị coi là phá rối trật tự công cộng, hay hơn nữa: đe doạ đến an ninh quốc phòng.

Những cánh cửa dẫn đến nhà tù?

Hà Nội cho phép thành lập «Tổ chức Đại diện Người Lao Động» để trấn an thế giới, nhưng bên cạnh đó, bộ Luật Lao Động mới vẫn treo hai sợi dây thòng lọng vô cùng nguy hiểm:

- Điều 174, khoản 9: Chính phủ quy định chi tiết Điều này

- Điều 178, khoản 8: Các quyền khác theo quy định của pháp luật

Với những điều khoản mở ngỏ như thế này sẽ tạo cho nhà nước những khoảng trống vô tận để xen vào và cản trở tất cả mọi hoạt động của các công đoàn độc lập mới nhen nhúm.

Người ta cũng không quên 1 ngày sau khi bộ Luật Lao Động được thông qua thì nhà báo Phạm Chí Dũng bị bắt!

Thiện chí của Hà Nội?

Một điều cần rõ ràng là việc nhà nước VN sửa đổi luật lao động hoàn toàn không phải tự nguyện, hoàn toàn không phải vì lợi ích của người lao động mà là vì phải thực hiện các điều khoản đòi hỏi trong hai hiệp định thương mại sẽ đem lại rất nhiều lợi nhuận cho Việt Nam: Hiệp thương CPTPP và EVFTA.

Sau khi tham gia ILO, Việt Nam đã ký 21 công ước, nhưng vẫn còn 3 công ước quan trọng chưa ký là công ước 87 (quyền tự do lập hội và quyền bảo vệ tổ chức), công ước 98 (quyền thương lượng tập thể), và công ước 105 (chống cưỡng bức lao động), mà đó là những điều khoản mà CPTPP và EVFTA bắt buộc VN phải cam kết thúc đẩy và thực hiện.

Để làm hài lòng Uỷ Ban Thương Mại EU, Hà Nội vội vã thông qua công ước 98 ngày 14/6 và thế là ngày 30/6 Việt Nam và EU đặt bút ký thoả thuận EVFTA.

Việc thông qua bộ Luật Lao Động mới này cũng là để xoa dịu những cặp mắt của các tổ chức Nhân quyền, các Dân biểu Nghị sĩ EU, các tổ chức Xã Hội Dân Sự độc lập đang soi rọi vào hai chữ «Nhân quyền» tại Việt Nam.

Vẫn với những chiêu trò ma-mãnh, một lần nữa Hà nội muốn qua mặt thế giới bằng bộ luật mới này. Thế nhưng, «cái áo không làm nên thầy tu». EU không phải là Việt nam nên vẫn có những dân biểu, nghị sĩ nhìn xuyên suốt qua bộ mặt gian xảo của cộng sản Việt Nam. Một vài thí dụ:

- Dân biểu EU, (Bỉ) bà Saskia Bricmont đòi: Hãy đổi luật hình sự trước khi thay đổi luật lao động.

- Dân biểu EU (Pháp) ông Emmanuel Maural, cũng đã nhận xét: Việt Nam thông qua công ước 98, nhưng không thông qua công ước 87 thì không có một ý nghĩa nào cả! Nếu không có công đoàn độc lập thì ai sẽ là người đại diện để thương lượng với giới chủ?

- Dân biểu EU (Đức) Irina Von Weise nói rằng: cần nêu câu hỏi về sự độc lập của Tổ chức Đại diện Người Lao động khi mà điều 172 cho thấy Tổ chức của Người Lao động này bị chính phủ chi phối.

1. LUẬT LAO ĐỘNG SỬA ĐỔI 2019 – ĐỐI PHÓ & MƠ HỒ

Lê Ngọc Anh

Gửi đến cho BBC từ Washington, Hoa Kỳ

Luật Lao động sửa đổi có giúp đảm bảo quyền lợi của người lao động Việt Nam? Bản quyền hình ảnh CHAU DOAN/GETTY IMAGES

Bộ Luật Lao Động sửa đổi ngày 19/11/2019 hiện có một loạt vấn đề mà tác giả cho rằng không đảm bảo việc phục vụ cho quyền lợi của người lao động, mà thậm chí còn ngăn cản việc thành lập nghiệp đoàn độc lập.

Những sửa đổi vừa có dường như chỉ có mục đích tạo ấn tượng là Việt Nam đã tuân thủ những đòi hỏi cần thỏa đáng từ các hiệp định thương mại tự do mà Việt Nam đã ký kết với CPTPP và với EU (nhưng còn đang đợi Hội Đồng Liên Âu chuẩn thuận), chứ không hẳn là để cải tiến tình trạng của người lao động.

Có ít nhất 3 Chương trong bộ luật này cho thấy rất rõ những điều được viết rất chung chung, mơ hồ.

Những chương này gồm: Chương 1 - Những quy định chung; Chương 13 - Tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở - doanh nghiệp hoặc công ty; và Chương 15 -Quản lý của nhà nước về lao động.

Thảo Vi

Bảy hiệp hội ngành nghề vừa cùng ký tên gửi kiến nghị đối với nhiều vấn đề khẩn thiết liên quan đến những phương án đề xuất trong dự thảo sửa đổi Luật Lao động, dự kiến sẽ thông qua vào kỳ họp Quốc hội cuối năm nay.

“Nếu giảm từ 48 giờ/tuần hiện nay xuống 44 giờ/tuần, đương nhiên các doanh nghiệp sẽ phải tăng thêm chi phí cho 4 giờ/tuần từ thời gian làm việc bình thường sang trả lương theo giờ làm thêm tối thiểu 150%; 200%; 300% đơn giá tùy theo ngày làm thêm. Đối với một doanh nghiệp quy mô 2.000 lao động sẽ phải trả thêm khoảng 5 tỷ đồng/năm”. Ông Trương Đình Hòe, Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), dự báo.

Bà Nguyễn Thu Dung, chủ tịch công đoàn ở một phân xưởng chế biến cá tra xuất khẩu ở công ty A.Đ.D (khu công nghiệp Thốt Nốt, Cần Thơ) nói rằng trong các chính sách lao động hiện nay, dường như phía nhà chức trách muốn ‘làm đẹp chế độ’.

“Người ngoài nhìn vào cứ tưởng công nhân tụi tui được Đảng và Nhà nước hết mức chăm sóc qua những chính sách. Thật ra toàn là buộc các chủ doanh nghiệp phải xuất ‘tiền tươi’ để khoác bộ áo mỹ miều giả tạo cho chính sách. Bởi nếu thiệt bụng vì người lao động, cần phải hiểu sức chịu đựng của các ông, bà chủ tư nhân đến đâu?. Họ đã phải cam chịu nhiều khoản chi không tên kiểu ‘bì thư hiếu hỉ’, giờ lại gánh thêm khoản phải làm đẹp chế độ bằng chế độ lương, bổng, giảm giờ làm việc…

Có ngon, phía công đoàn cấp trên đừng bắt người lao động và chủ doanh nghiệp phải è cổ ra góp tiền từ phần trăm tiền lương cho công đoàn cấp trên tiêu xài. Hãy để công nhân tụi tui tự chọn lựa những tổ chức thực sự vì quyền lợi dung hòa của người lao động và chủ doanh nghiệp…”. Bà Nguyễn Thu Dung kể rằng đã góp ý thẳng đuột như vậy khi được lấy ý kiến về dự thảo Bộ Luật Lao động sửa đổi.

Bảy hiệp hội đại diện cộng đồng các doanh nghiệp tại Việt Nam, bao gồm: Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), Hiệp hội Dệt May Việt Nam (VITAS), Hiệp hội Da giày – Túi xách Việt Nam (LEFASO), Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản tại Việt Nam (JCCI) , Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam (VEIA) và Hiệp hội Doanh nghiệp Mỹ tại Việt Nam (AmCham) trong văn bản gửi đến Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Văn phòng Chính phủ và một số bộ ngành liên quan, đã chung ý kiến rằng giờ làm việc ở trong khoảng 40 – 44 giờ/tuần đa phần đều thuộc các quốc gia phát triển như EU, Mỹ, Nhật Bản, Singapore,... còn các nước đang phát triển và đa phần các quốc gia mới nổi đều quy định giờ làm việc ở mức 48 giờ/tuần.

“Xét các ảnh hưởng và tác động xấu đối với doanh nghiệp Việt Nam nói riêng, đối với toàn nền kinh tế Việt Nam nói chung cũng như xem xét trên tương quan của các nước khác đang trong hiện trạng phát triển kinh tế tương tự Việt Nam, Hiệp hội VASEP đề nghị giữ nguyên số giờ làm việc trong Bộ Luật Lao động sửa đổi là 48 giờ/tuần như quy định hiện hành”.