Bauxite Việt Nam

Lê Thọ Bình 

Trong lịch sử hiện đại, không ít quốc gia đã bước vào quỹ đạo phát triển nhờ “chủ nghĩa tư bản thân hữu”, mối quan hệ gắn bó giữa nhà nước và doanh nghiệp. Tuy nhiên, kết quả lại vô cùng khác nhau. Ở Hàn Quốc, từ đống tro tàn chiến tranh, họ tạo dựng nên “kỳ tích sông Hàn”, xây dựng những tập đoàn công nghiệp khổng lồ khiến cả thế giới phải ngưỡng mộ. Trong khi đó, Trung Quốc từ chỗ tăng trưởng bùng nổ, lại tự đẩy mình vào vũng lầy nợ nần và bất ổn tài chính.

Hai con đường, hai số phận, đó là minh chứng rõ ràng nhất cho việc: thân hữu không xấu, nhưng thân hữu đi kèm đặc quyền mà không có trách nhiệm thì tất yếu dẫn tới khủng hoảng.

Huynh Tam Sang - The Diplomat

Cù Tuấn biên dịch  

Tóm tắt: Cuộc trấn áp tham nhũng của Việt Nam dẫn tới sự ra đi của hai nhà lãnh đạo cấp cao trong những tuần gần đây phản ánh sự leo thang đáng báo động của chủ nghĩa thân hữu và đấu đá nội bộ trong Đảng.

Đinh Đức Hoàng

Hay phải chăng, cái gọi là “Kinh tế Thị trường Định hướng XHCN” là bầu sữa nuôi lớn nhanh Chủ nghĩa Tư bản Thân hữu?

Bauxite Việt Nam

Các học giả phương Tây đề xuất nhiều cách để xác định các cột trụ (pillars) của nền kinh tế Trung Quốc. Nhưng, gần như trong tất cả các cách liệt kê, đều có một cột chống trời không thể thay đổi: chủ nghĩa thân hữu (cronyism).

Chủ nghĩa thân hữu, cùng với chênh lệch địa tô, hoặc ăn cắp tài sản trí tuệ, đã trở thành chất bôi trơn không thể thiếu để nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng mấy thập niên qua. Và giờ họ đang tìm cách xuất khẩu nó.

Sẽ mất nhiều thời gian để định nghĩa "cronyism". Tôi không phải chuyên gia kinh tế, nhưng chỉ muốn diễn đạt đơn sơ theo cách hiểu của mình.

Trong một nền kinh tế thị trường tự do lý tưởng kiểu Mỹ hay Hong Kong, thì bánh xe kinh tế sẽ chạy nhờ bơm dầu bằng các quy luật thị trường. Ví dụ: nhà thầu bỏ rẻ thì thắng thầu; hàng hóa tốt thì được tiêu thụ; cao một mét tám và đeo Rolex thì có nhiều gái theo, hoặc trai theo, vân vân. Trong nền kinh tế kiểu này, bàn tay vô hình tự điều chỉnh hết, cần rất ít sự "lên kế hoạch" hay "định hướng".

Trong một nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung kiểu Việt Nam, Trung Quốc hay Liên Xô trước đây, bánh xe kinh tế sẽ chạy bằng kế hoạch duy ý chí của đội ngũ lãnh đạo. Cơ bản là về sau người ta phát hiện ra nó cũng không chạy gì. Đói rạc mồm.

Và trong một nền kinh tế kiểu Bắc Kinh, họ đối mặt với một nan đề. Đầu tiên, họ biết rằng bánh xe kinh tế cần phải chạy. Họ muốn nó chạy thật nhanh. Nhưng họ biết rằng cách làm cũ, tức là các ủy ban trung ương ngồi nghĩ cách cho nó chạy là chả ăn thua rồi. Bọn này lương còn không đủ sống. Họ cũng không dám bơm cho nó thứ dầu nhớt của chủ nghĩa tư bản, tức là thị trường tự quyết hết được. Thế thì vai trò lãnh đạo ở đâu? Không nhẽ Jack Ma làm tổng thống à?

Thứ dầu nhớt quan trọng để nền kinh tế Trung Quốc vận hành như vậy sẽ là chủ nghĩa thân hữu. Nó không phải là một thứ sâu mọt, mà thực sự là liều thuốc tiên để cứu rỗi nan đề của nền kinh tế này.

Ví dụ bây giờ, chính phủ phải giải ngân 1 tỷ NDT cho dự án này, mà quốc gia rất cần dự án này để phát triển. Lựa chọn nhà thầu bằng cách nào? Nếu cho mở thầu công bằng thì chả ai muốn làm cán bộ nữa. Thế thì chả nhẽ lại quay về bi kịch của thời bao cấp, tức là cán bộ sẽ bảo thôi không giải ngân cũng chưa thấy chết ai, để họp thêm 37 cuộc họp nữa đã, bàn cho nó kỹ sai thì chết. Nhưng hóa ra không quyết định nhanh thì còn chết nhiều hơn. Chết đói.