Bauxite Việt Nam

Quoc Anh

Những gì viết dưới đây được lược trích trong cuốn “Why Vietnam?” của A. Patti, người Mỹ có chức vụ cao nhất tại Việt Nam lúc đó.

Phải chăng, cơ hội bị bỏ lỡ?

Ảnh: Căn phòng trên phố Hàng Ngang, nơi Hồ Chí Minh sống và làm việc vào tháng 8-9/1945.

Lê Nguyễn Duy Hậu

7-8-2025

Lời giới thiệu của tác giả

Kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám, mình mạo muội đăng một loạt bài tổng hợp của mình về sự kiện này tại Sài Gòn cách đây 80 năm. Ngày nay, ngày kỷ niệm Cách mạng tháng Tám đã được chọn là 19/08 hàng năm, trùng với ngày giành được chính quyền tại Hà Nội. 

Tuy vậy, mình thấy rằng quy một sự kiện kéo dài hơn một tuần lễ trên khắp cả nước vào đúng một ngày như vậy là một sự đơn giản hóa lịch sử. Ba trung tâm chính trị chính của Việt Nam thời bấy giờ là Hà Nội, Sài Gòn, Huế đều có những cách làm cách mạng rất khác nhau và diễn ra tại những thời điểm khác nhau, với những đặc thù khác nhau. Loạt bài này, vì vậy, chỉ mong muốn kể lại câu chuyện ở Sài Gòn cách đây 80 năm. Những sử liệu này không có gì mới, chắc hẳn bạn đã nghe đâu đó. Mình chỉ xin phép tổng hợp lại một chỗ cho mọi người dễ đọc.

Kính gởi Quý trang mạng, 

Xin giúp tôi thực hiện một việc tế nhị là Xoá cho những bài của Nguyễn Khắc Mai gần đây. Với lời: Tôi, tác giả Nguyễn Khắc Mai xin gỡ mấy bài đã đăng gần đây để làm yên lòng cơ quan công quyền. 

Nguyễn Khắc Mai

Mạc Văn Trang

18-8-2025

(Gửi dân làng Vũ La thân yêu của tôi)

Những ngày kỷ niệm này không chỉ ăn mừng thắng lợi, mà cần nghĩ đến những sai lầm, tội lỗi, mới trưởng thành lên được.

Nguyễn Khắc Mai

Hôm nay 19 tháng Tám, ngồi chợt nhớ ngày xưa thuở lên mười đã cùng bạn bè cùng trang lứa họp nhau kéo đàn kéo lũ hát những bài ca cách mạng vang rần trong các đường phố, xóm ngõ. Trong những bài hát ấy có những khẩu hiệu đẹp, mà càng lớn lên nhớ lại càng thấy đẹp. Một nhà hiền triết nào đấy từng nói “cái đẹp sẽ cứu rỗi nhân loại”. Cũng như hồi nhỏ đi câu, mỗi lần sẩy một con cá thì tiếc cứ bỗi hỗi bồi hồi. Cho nên người ta hay nói con cá sổng mất là con cá lớn. Cái chi mình đánh mất càng tiếc nhớ nhiều. Câu ca trong bài Chiến sĩ Việt Nam của Văn Cao, cũng thế, càng thấy tiếc nhiều. Các bạn muốn nghe lại bài hát ấy cứ bảo cậu Google, hắn sẽ hát cho các bạn nghe. Tôi cũng vừa mở ra nghe đấy, để hồi tưởng cái thời trẻ dại nghìn năm lưu luyến vẫn không quên ấy. Bây giờ tôi sẽ chép cho các bạn xem cái đoạn ca từ đắc ý nhất:

            “Thề phục quốc tiến lên Việt nam

               Lập quyền Dân tiến lên Việt nam

               Đài hạnh phúc đắp xây tự do

               Việt Nam tranh đấu chống quân ngoại xâm”

Quốc Phương, cộng tác viên RFA Tiếng Việt từ London

2023.08.18

Các nghệ sĩ biểu diễn dưới màn hình chiếu hình Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập vào ngày 2/9/1945. Buổi biểu diễn thực hiện ở Hà Nội năm 2009 nhân kỷ niệm 64 năm ngày Quốc khánh Việt Nam và 40 năm ngày mất ông Hồ Chí Minh. AFP

Sớm hay muộn sẽ đến lúc Nhà nước và Đảng Cộng sản Việt Nam phải thực hiện ‘quyền tự do dân chủ thực sự’ cho người dân Việt Nam, một nhà nghiên cứu lịch sử từ Đại học Quốc gia Hà Nội nói với Đài Á Châu Tự Do trong dịp chính quyền và ĐCSVN đánh dấu tròn 78 năm cuộc Cách mạng tháng Tám với sự kiện cướp cướp chính quyền hôm 19/8/1945 đưa những người cộng sản lên nắm quyền lực ở Việt Nam. 

TS Cù Huy Hà Vũ

Gửi tới BBC News Tiếng Việt từ California, Hoa Kỳ

Cựu hoàng Bảo Đại, ảnh chụp năm 1992.  ẢNH: REUTER RAYMOND/SYGMA VIA GETTY IMAGES

Từ 2014, Bảo tàng Lịch sử Thừa Thiên - Huế có phòng tái hiện cảnh Vua Bảo Đại thoái vị, trao ấn và kiếm, các biểu tượng của vương quyền, cho phái đoàn Chính phủ cách mạng lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa (VNDCCH).

Phái đoàn gồm Trần Huy Liệu, Bộ trưởng Tuyên truyền, Cù Huy Cận, Bộ trưởng không bộ, thân phụ người viết bài này khi đó mới 26 tuổi, và Nguyễn Lương Bằng, theo Bảo tàng.

Đáng tiếc là cảnh tái hiện sự kiện chính trị quan trọng bậc nhất này của Việt Nam – chuyển giao quyền lực từ chế độ quân chủ sang chính thể Cộng hòa cùng lúc với giành lại Độc lập cho dân tộc Việt Nam – lại sai nghiêm trọng so với lịch sử ở rất nhiều chi tiết mà tôi sẽ chỉ ra sau đây.

Võ Văn Quản

Ông Hồ Chí Minh và quang cảnh trong buổi công bố Tuyên ngôn Độc lập. Ảnh: chưa rõ nguồn

Hơn 70 năm sau Cách mạng tháng Tám (August Revolution), bản chất của một trong những biến cố chính trị quan trọng nhất trong lịch sử đương đại Việt Nam vẫn tiếp tục còn trong vòng tranh cãi giữa sử gia, học giả cũng như những nhà quan sát.

Một số những người phản đối chế độ cộng sản khẳng định việc Việt Minh thành công trong việc biến mình trở thành gương mặt chính thức cho giới cách mạng yêu nước tại Việt Nam chỉ là một tai nạn lịch sử (historical incident). Số khác, cho rằng Việt Minh đã “cướp cạn” thành tích của nhiều nhóm chí sĩ yêu nước, các nhà dân tộc chủ nghĩa khác trong hoạt động tiếp quản chính quyền sau khi quân phiệt Nhật đầu hàng lực lượng Đồng minh. Phần còn lại thừa nhận rằng sự yếu kém về năng lực, thiếu thốn đường lối và tính thống nhất của hầu hết các chính đảng còn lại tại Việt Nam thời điểm đó khiến cho nhiều nhà yêu nước, trí thức cũng như người dân Việt Nam không còn lựa chọn nào khác để vừa chống Nhật vừa chống Pháp. Tuy nhiên, họ cũng khẳng định Việt Minh “treo đầu dê bán thịt chó” khi che giấu thân phận và mục tiêu “cộng sản” của mình.

Ngược lại, các nhà sử gia cộng sản thì ca ngợi một cách khá ái kỳ tài năng lãnh đạo và sự ủng hộ nhất nhất một lòng của nhân dân Việt Nam dành cho Việt Minh và đảng Cộng sản.

Bài viết này không nhằm phê phán hay phủ nhận những thành công của Việt Minh trong việc chuẩn bị, vận động và lan tỏa danh tiếng của mình kể từ thời điểm Nhật đảo chính Pháp tại Đông Dương, từ đó dẫn đến vai trò đầu tàu của họ trong Cách mạng tháng Tám. Tuy nhiên, để có một cái nhìn tổng quát và trọn vẹn về lịch sử thời kỳ này hơn, tác giả xin giới thiệu tới bạn đọc Luật Khoa năm sự thật lịch sử từ các góc nhìn khác biệt, góp nhặt từ những nguồn khả tín khác nhau mà báo chí và tài liệu cách mạng Việt Nam thường sẽ không nhắc đến trong các tư liệu của họ.

Nguyễn Thượng Long

“Có thể nói, trong lịch sử Việt Nam cận đại, năm 1945 là năm hội tụ những bước ngoặt, những biến cố trọng đại nhất liên quan đến số phận của cả dân tộc. Từ thời điểm đó… đất nước đi vào chính đạo văn minh hay là tự lạc vào mê lộ của thứ chính trị chỉ đem đến những đọa đầy xa lạ với phẩm chất và truyền thống giống nòi? Câu hỏi đó đến nay đã quá đủ dữ liệu để trả lời”.

THÁNG 8-1945… BẢN TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP ĐẦU TIÊN & SỰ RA ĐỜI CỦA ĐẾ QUỐC VIỆT NAM

Có quá nhiều người Việt Nam hôm nay không hề biết rằng, 5 tháng trước ngày ông Hồ Chí Minh đọc bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nhà nước Việt Nam dân chủ cộng hòa tại quảng trường Ba Đình 2-9-1945, thì đất nước đau khổ của chúng ta đã có bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên với thế giới rồi. Đó là bản Tuyên ngôn của Hoàng đế Bảo Đại sau khi nhà vua tuyên hủy Hiệp ước Patenotre, Bảo Đại đã chuẩn y để các Thượng thư Lục bộ đồng loạt xin từ chức là các ông:

- Phạm Quỳnh - Thượng thư bộ Lại.

- Hồ Đắc Khải - Thượng thư bộ Hộ.

- Nguyễn Phúc Ưng Úy - Thượng thư bộ Lễ.

- Bùi Bằng Đoàn - Thượng thư bộ Hình

- Trần Thanh Đạt - Thượng thư bộ Học

- Trương Như Đính - Thượng thư bộ Công

Bản Tuyên ngôn Độc lập đầu tiên cũng được chính các vị này chấp bút, và tại điện Kiến Trung - Huế ngày 11-3-1945 trước đông đủ các quần thần, Hoàng đế Bảo Đại ban chiếu chỉ có dấu ấn tín son và chữ ký của cả 6 vị trong Cơ Mật Viện. Chiếu chỉ này chính là lời khẳng định nền độc lập của Đế quốc Việt Nam với những nội dung cơ bản sau:

“Cứ tình hình chung trong thiên hạ, tình thế riêng cõi Đông Á, Chính phủ Việt Nam tuyên bố từ ngày này Hòa ước bảo hộ với nước Pháp bị bãi bỏ và nước Nam khôi phục quyền độc lập”

“Nước Việt Nam sẽ gắng sức tự tiến triển cho xứng đáng một quốc gia độc lập và theo như lời tuyên ngôn chung của Đại Đông Á, đem tài lực giúp cho sự thịnh vượng chung”.

“Vậy Chính phủ Việt Nam một lòng tin cậy lòng thành ở Nhật Bản đế quốc, quyết chí hợp tác với nước Nhật, đem hết tài sản trong nước để cho đạt được mục đích như trên - Khâm thử”