Bauxite Việt Nam

Phạm Phan Long

22-7-2026

Lời dẫn

Sau mười năm hoạt động, Cơ chế Hợp tác Lancang – Mekong (LMC) do Trung Quốc khởi xướng đã bộc lộ rõ sự mất cân đối trong quan hệ giữa các bên. Dù mang lại một số dự án hạ tầng và thúc đẩy thương mại, cơ chế này cũng khiến các nước hạ nguồn ngày càng lệ thuộc vào Trung Quốc về vốn, thị trường và chuỗi cung ứng. Thêm vào đó là những rủi ro ngày càng lớn đối với an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, môi trường và thậm chí cả chủ quyền quốc gia.

Với lợi thế kiểm soát toàn bộ thượng nguồn sông Mekong, Trung Quốc nắm trong tay đòn bẩy quan trọng để tác động đến dòng chảy, đầu tư và thương mại trong khu vực. Trong khi đó, các nước hạ nguồn ngày càng rơi vào thế phụ thuộc: Thâm hụt thương mại gia tăng, nợ công chồng chất, ô nhiễm xuyên biên giới khó kiểm soát và dư địa cho các quyết sách chiến lược độc lập ngày càng bị thu hẹp. Không ít nhà quan sát cho rằng, các nước này đang có nguy cơ trở thành những "chư hầu kinh tế" của Bắc Kinh. 

Bên cạnh đó, các hoạt động của Trung Quốc trên Biển Đông – từ việc đơn phương tuyên bố chủ quyền đối với phần lớn vùng biển, xây dựng và quân sự hóa các thực thể tranh chấp, đến những vụ tấn công tàu thuyền của các nước khác – đã làm gia tăng căng thẳng trong khu vực. Việc Bắc Kinh bác bỏ phán quyết của Tòa Trọng tài năm 2016 và tiếp tục theo đuổi các yêu sách bị nhiều nước phản đối, cũng khiến niềm tin của các nước trong khu vực đối với Trung Quốc bị suy giảm đáng kể. 

Bài viết sau đây đánh giá toàn diện mười năm hoạt động của Cơ chế Hợp tác Lancang – Mekong (LMC), phân tích những thách thức mà Campuchia, Lào, Myanmar, Thái Lan và Việt Nam đang đối mặt, đồng thời đề xuất một số hướng cải tổ nhằm bảo vệ lợi ích lâu dài của các nước hạ nguồn. 

Từ những diễn biến trên sông Mekong đến các hành động trên Biển Đông, nhiều nhà phân tích cho rằng LMC không chỉ là một khuôn khổ hợp tác kinh tế, mà còn là công cụ để Bắc Kinh mở rộng ảnh hưởng chiến lược trong khu vực.

Hoàng Thảo

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị phát biểu trong cuộc họp với ngoại trưởng các nước ASEAN tại Trùng Khánh hôm 7/6/2021. AP

Đề xuất của Trung Quốc

Gần đây, tại thành phố Trùng Khánh (Trung Quốc) đã diễn ra cuộc gặp giữa Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị với những người đồng cấp đến từ các nước thành viên của Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN). Điều chính yếu cần lưu ý trong bài phát biểu của Ngoại trưởng Trung Quốc là đề xuất của ông Vương Nghị với nguyện vọng nâng tầm quan hệ của Trung Quốc với ASEAN lên mức đối tác chiến lược toàn diện.

Hiện nay, Trung Quốc là đối tác đối thoại của ASEAN và quan hệ hai bên diễn ra khá tích cực, đặc biệt là trong lĩnh vực kinh tế -  thương mại.

Năm 2019, ASEAN đã vượt Mỹ trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Trung Quốc. Các khoản đầu tư của Trung Quốc cũng chảy vào Đông Nam Á, phần lớn thông qua BRI (Vành đai Con đường). Báo chí Trung Quốc cho biết cho tới tháng 11/2020 đầu tư của Trung Quốc vào Đông Nam Á chiếm hơn 76% tổng đầu tư vào các quốc gia và khu vực có liên kết với BRI. Ngoài ra, Trung Quốc cũng tham gia vào phần lớn các cấu trúc đã được ASEAN thiết lập, ví dụ như Diễn đàn khu vực ASEAN (ARF), Hội nghị cấp cao Đông Á (EAS), Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng các nước ASEAN mở rộng (MMDA+) và các cấu trúc khác nữa. Định dạng ASEAN+3 có vai trò nổi bật, bởi trên nền tảng này, các đối tác kinh tế hàng đầu của hiệp hội như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc thường xuyên thảo luận các vấn đề hợp tác.

Shailaja Neelakantan, phóng viên BenarNews tại Washington.

2021-06-09

Theo Bản tuyên bố chung do ASEAN và Trung Quốc đưa ra sau cuộc gặp cấp Bộ trưởng Ngoại giao tại Trùng Khánh, hai bên đã nhất trí “tăng cường và thúc đẩy an ninh hàng hải” cũng như “thực hành tự kiềm chế trong việc tiến hành các hành động có thể làm phức tạp hoặc gia tăng tranh chấp và ảnh hưởng tới hòa bình và ổn định và theo đuổi việc giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình”.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị tại một sự kiện tại Bộ Ngoại giao Trung Quốc ngày 12/4/2021. Ảnh: AFP

Một tuyên bố chung cho biết Bắc Kinh và các quốc gia Đông Nam Á vừa nhất trí sẽ không gia tăng căng thẳng ở Biển Đông. Tuyên bố này được đưa ra sau một số hành vi xâm phạm gần đây của Trung Quốc đối với những vùng biển mà Malaysia và Philippines tuyên bố chủ quyền.

Trong khi đó, báo chí nhà nước Trung Quốc đưa tin Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị nói với chính quyền quân sự Myanmar rằng: Tình hình trong nước của Myanmar sẽ không ảnh hưởng tới mối quan hệ hữu nghị của Bắc Kinh với Naypyidaw – một bình luận dường như mâu thuẫn với sự ủng hộ mà Trung Quốc tuyên bố dành cho những nỗ lực giải quyết tình hình hỗn loạn sau đảo chính ở Myanmar của ASEAN.