Bauxite Việt Nam

Đoàn Hưng Quốc

Ôn dịch Vũ Hán gây nên một cơn khủng hoảng chưa từng thấy trong khối các nước nghèo khó khiến 100 quốc gia trong số 189 thành viên IMF hiện đang cầu cứu cơ quan quốc tế này viện trợ khẩn cấp. Tưởng cần nên tìm hiểu bối cảnh của những quốc gia đang phát triển song song với các phân tích về tác động của khủng hoảng.

1. Từ 2008 đến nay Trung Quốc là đầu tàu phát triển cho nhiều nước trên thế giới. Thương mại lên trên 1 ngàn tỷ USD thu mua khoáng sản từ Úc và Phi Châu, dầu hỏa ở Nga và Trung Đông và lương thực của Á Châu và Nam Mỹ (để so sánh thì Hoa Kỳ phung phí 4 ngàn tỷ USD vào chiến trường Afghanistan và Iraq mà không được gì hết!) Nay kinh tế Âu-Mỹ-Nhật-Hoa đều chậm lại nên không thể tìm ra nguồn tiền mới tiếp tục cho tăng trưởng.

2. Do lãi xuất ở Âu-Mỹ-Nhật cực thấp nên một khoảng tiền trên thế giới đổ vào các nước đang mở mang cho vay mượn tìm phần lời cao. Nợ nước ngoài thường tính bằng Euro và USD. Trong số này thì nợ từ Trung Quốc tăng nhanh nhất với kế hoạch “Vành Đai Con Đường” chiếm trên 200 tỷ USD nhưng với sổ sách và điều kiện cho vay không minh bạch. Khi khủng hoảng do ôn dịch Vũ Hán xảy đến thì USD trở nên khan hiếm, đô-la Mỹ tăng giá trong lúc thu nhập của các quốc gia đang mở mang lại sa sút. Tình trạng này khiến nhiều nước nghèo khó không còn khả năng trả nợ.

3. Chiến tranh dầu hỏa giữa Nga, Saudi và công nghệ dầu đá phiến ở Mỹ bùng nổ ngay vào lúc ôn dịch Vũ Hán hoành hành khiến giá dầu thô sụp đổ. Hai nước Nga và Saudi có khoảng dự trữ ngoại tệ trên dưới 500 tỷ USD đủ để chịu lỗ trong một thời gian; Hoa Kỳ có thể in tiền cứu trợ công nghệ dầu đá phiến vì lý do an ninh quốc gia. Ngược lại kinh tế Iran và Venezuala lệ thuộc phần lớn vào dầu hỏa nên sẽ lâm nguy; Brazil, Mễ Tây Cơ, Ai Cập, Sudan, Iraq v.v… đều là những nước bán dầu đều bị thiệt hại nặng nề.

4. Những quốc gia với quỹ dự trữ ngoại tệ dồi dào như Nam Hàn, Đài Loan, Nga, Saudi, Việt Nam, v.v… có thể gồng mình gánh chịu trong khi nhiều nước còn lại (trong đó có Ý, Tây Ban Nha, Hy Lạp và những quốc gia nghèo khó) sẽ rơi vào tình trạng xáo trộn cả kinh tế lẫn chính trị. Giá dầu rẻ mạt phần nào giúp đỡ dân nghèo, nhưng do nhu cầu tiêu thụ sụp đổ trên toàn thế giới trong khi khuynh hướng bảo hộ mậu dịch sẽ gia tăng vào những năm sắp tới nên việc thúc đẩy xuất cảng nhằm gây dựng quỹ dự trữ sẽ trở nên khó khăn.

5. Ngành du lịch sụp đổ ảnh hưởng nặng nề đến nhiều nước trong đó Pháp, Ý, Thái Lan, Việt Nam, v.v…

6. Đại dịch nếu bùng phát ở Phi Châu, Nam Mỹ và Nam Á sẽ là một thảm họa nhân loại vì những nước này vừa không đủ tiền lại không có cơ sở y tế để chống trả. Biện pháp cách ly ngăn ngừa dịch bệnh bắt đầu mang lại nạn đói tập thể do không có công ăn việc làm ở nhiều quốc gia. Ngay trong hoàn cảnh sáng sủa nhất ôn dịch không lan rộng nhưng hàng trăm triệu hay tỷ người trên thế giới vẫn rơi trở lại vào cuộc sống bần cùng do tác động kinh tế dây chuyền.

Đoan Trang

“Ngôi nhà” của ông Nguyễn Văn Hạnh. Ảnh: Phạm Đoan Trang/Luật Khoa

Trước khi có dịch, tôi kiếm mỗi tháng khoảng sáu triệu đồng đổ lại. Thì mướn cái nhà một triệu rưỡi, còn lại là ăn uống, xoay xở lặt vặt. Hai tháng nay, không kiếm ra tiền, chẳng dám mướn nhà nữa, dọn ra đây ở tạm đã” – ông già sửa xe 70 tuổi cười móm mém bên cái lều bạt dựng xiêu vẹo trên vỉa hè đường Hai Bà Trưng, trung tâm Sài Gòn.

Ông già tên Nguyễn Văn Hạnh, làm nghề sửa xe hơn 10 năm nay. Nghe nói ông từng là lính ở chế độ cũ, bị tù cải tạo 10 năm, khi ra tù thì vợ đã bỏ đi, nhà đã mất. Kiện tụng đòi nhà mãi 5-6 năm không được kết quả gì, ông đành buông. Ông từng làm nhiều nghề để kiếm sống: đóng giày, sửa giày dép, bán phở, chạy xe ôm, cuối cùng già yếu, mất sức nên đậu lại ở nghề sửa xe.

Bây giờ “nhà” của ông Hạnh là miếng bạt che trên một diện tích vỉa hè chừng ba mét vuông, một xe máy cũ nát, vài viên gạch làm bếp và một cái lon (ống bơ) đựng gạo. Tài sản quý nhất của ông là bộ đồ nghề sửa xe và bầy mèo hoang làm bầu bạn.

Mãi mới có khách ghé, ông già được dịp khề khà: “Bây giờ tạm thời ở đây luôn, chứ chú không trả được tiền mướn nhà. Hai tháng gần đây chú đâu có làm ra đồng nào đâu con. Chú nấu cho mèo ăn là chính. Phần chú, cứ mua miếng đậu bắp với giỏ cá nục về. Một giỏ ba con cá, 10 ngàn đồng, ăn một hộp hai, ba ngày. Chú ăn không có bao nhiêu đâu, nhưng mấy con mèo này ăn linh tinh một ngày cũng tới cả chục ngàn đồng đó”.

Mười ngàn đồng, nghĩa là không tới nửa đô-la, nhưng với ông già 70 tuổi này, như thế đã là nhiều.

Lâu nay ông Hạnh sống nhờ vào tiền sửa xe và tiền mà các nhà hảo tâm cho. Ông cũng hay được mọi người cho đồ ăn, khi nào đói quá ông lại tìm đến các quán cơm xã hội (như chuỗi quán cơm Nụ Cười mà ông khen là “đồ ăn ngon lại vệ sinh”). Nhưng đấy là trước khi dịch Covid bùng phát. Kể từ khi có dịch, hai tháng nay, đường phố vắng, ông không còn khách nữa. Đến quán cơm thì không chở bộ đồ nghề sửa xe theo được, mà để lại “nhà” thì chỉ sợ mùa dịch trộm cắp nhiều, chúng lại lấy mất của ông.

“Từ sáng qua tới giờ (9h tối) chú mới kiếm được gần năm chục. Thôi thì kệ, khi nào người ta có thì người ta lại cho mình”.