Bauxite Việt Nam

Mai Phan Lợi

Một thành phố vừa phải dồn lực "quyết liệt như Vành đai 1" cho Hoà Lạc, vừa giải phóng mặt bằng cho Tây Tựu, vừa tính đến một siêu dự án 6.000 ha – liệu năng lực thực thi hành chính, vốn luôn là điểm nghẽn lớn nhất của các đại dự án Việt Nam, có đủ sức cùng lúc gánh ba mặt trận?

Mai Phan Lợi

Tuần tới, một sự kiện kinh tế hiếm gặp sẽ diễn ra tại Hà Nội: Tổng thống Hàn Quốc Lee Jae Myung và khoảng 200 doanh nghiệp hàng đầu, trong đó có lãnh đạo các tập đoàn Samsung, SK, LG, Hyundai thăm cấp Nhà nước Việt Nam từ 21–24/4/2026.

Đây không phải chuyến thăm xã giao mà là cuộc “xuất quân” của chính các chaebol — những “quả đấm thép” từng biến Hàn Quốc từ đống đổ nát sau chiến tranh thành cường quốc công nghiệp chỉ trong một thế hệ.

Và trong bối cảnh Việt Nam đang tìm kiếm mô hình phát triển cho giai đoạn mới, việc hiểu thực chất chaebol là gì — và không phải là gì — trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Mai Phan Lợi

Bài 4: Cuộc đua cuối cùng — Khoa học, đổi mới sáng tạo và bài toán kiểm soát quyền lực

Mùa xuân năm 2026, tại Gala Tết Nguyên Đán phát sóng trực tiếp trên truyền hình quốc gia Trung Quốc, hàng chục robot hình người đã biểu diễn các bài quyền thuật — nhào lộn, xoay tròn, nhảy cao và tiếp đất hoàn hảo, không một con nào vấp ngã. Người xem trên khắp thế giới sửng sốt. 

Nhưng điều thực sự đáng chú ý không phải là những động tác kỹ thuật đó — mà là con số phía sau: tính đến cuối năm 2024, Trung Quốc có 451.700 công ty trong lĩnh vực robot thông minh đăng ký thành lập, với tổng vốn đầu tư gần 1.000 tỷ USD. Nước này có số robot công nghiệp đang hoạt động trong nhà máy nhiều gấp năm lần so với Mỹ.

Một thập kỷ trước, Trung Quốc chủ yếu nhập khẩu robot từ Đức, Nhật Bản và Hàn Quốc. Bây giờ họ xuất khẩu robot ra thế giới, với giá chỉ bằng 50-70% so với sản phẩm tương đương của phương Tây.

Đây không phải phép màu. Đây là kết quả của một chiến lược đổi mới sáng tạo được hoạch định bài bản trong hàng chục năm — và được đỡ bằng một hệ thống tài trợ nhà nước khổng lồ không có nền kinh tế thị trường thuần túy nào có thể bắt chước.

Mai Quốc Ấn 

Tôi dự một hội thảo về drone Việt Nam của Đại học Bách Khoa TP.HCM và cứ trăn trở mãi về một ý kiến:

“Đi tìm đơn vị sản xuất vỏ drone nhựa tốt chỉ có đơn vị sản xuất vỏ… bồn tắm. Vỏ sợi carbon thì lại của Hàn Quốc. Chuỗi sản xuất của drone Việt đang phụ thuộc rất nhiều vào nước ngoài…”.

Phan Dương Hiệu

Gần bốn thế kỷ trước, khi Galileo bị Tòa án dị giáo của Giáo hội xét xử ở Rome, Pháp và nhiều quốc gia châu Âu vẫn nằm dưới sự kiểm soát của thần quyền và phong kiến, thì Hà Lan đã trở thành một vùng đất tương đối tự do. Nhà triết học Pháp René Descartes đã sang sống ở đó tầm hai mươi năm. Trong môi trường không bị kìm kẹp nhiều ấy, ông nói câu nổi tiếng “Tôi tư duy, nên tôi tồn tại”, như đánh dấu bước chuyển quan trọng sang triết học hiện đại: sự tồn tại của con người được đặt nền tảng trên tư duy nội tại bên trong, chứ không còn được định sẵn hay áp đặt từ bên ngoài. Ngày nay, sự tư duy của con người lại đang bị đe dọa dần mất đi bởi sự kiểm soát công nghệ từ ngoài, làm thế nào để chúng ta có thể bảo vệ nó?

Trật tự thế giới ngày nay đang có nhiều biến động khi nhiều luật lệ quốc tế bị phá vỡ. Điều đó tạo điều kiện hình thành những lãnh địa số được điều khiển bởi các đế chế số. Sự xâm chiếm một lãnh địa không còn đơn thuần mang ý nghĩa vật lý mà thể hiện ở khả năng điều khiển. Nguy cơ mất chủ quyền của một quốc gia có thể bắt đầu từ đấy. Một đế chế số có thể điều khiển hành vi một nhà nước, từng công dân trong một quốc gia, kể như đã «xâm chiếm» được quốc gia đó. Hiện tại, các đế chế công nghệ vẫn có vẻ như đang còn trong sự kiểm soát, nhưng đã có những chỉ dấu cho thấy nó có thể sớm vượt qua ranh giới đó. Cách nào để một nước trung bình như chúng ta không bị mất «chủ quyền»?

Những suy nghĩ nhiều năm nay của tôi được thể hiện trong bài phỏng vấn này của VNExpress:

Phan Dương Hiệu

4-3-2026

Hệ thống camera của Iran bị hack trong nhiều năm mà không hay biết nên phía Israel thu thập dữ liệu trong thời gian dài về từng con người, kể cả các lãnh đạo cao nhất. Từ đó họ đã có các cuộc tấn công vào dàn lãnh đạo tối cao và các mục tiêu cần thiết một cách dễ dàng. Report này các bạn có thể dễ dàng tím thấy trên Financial Times, New York Post…

Tô Văn Trường

Bảo vệ không gian mạng trước làn sóng thương mại hóa giám sát không chỉ là bảo vệ bí mật quốc gia hay tài sản doanh nghiệp, mà sâu xa hơn là bảo vệ trật tự pháp quyền và niềm tin xã hội trong nền kinh tế số. 

Mai Quốc Ấn 

Mong muốn có kỳ lân bắt đầu từ việc quỹ khoa học công nghệ của TP.HCM nói riêng và quốc gia nói chung cần chi đúng chỗ. 

Chứ không phải là khẩu hiệu và những chương trình tuyên truyền rất hay,  còn quyền lợi khoa học công nghệ thì tìm trên… tivi.

Ian Bremmer

The Technopolar Paradox, Foreign Affairs, May 13, 2025

Cù Tuấn biên dịch 

Sự kết hợp đáng sợ giữa quyền lực công nghệ và quyền lực nhà nước.

Jason Furman

Nguyễn Thanh Hải dịch

Nền kinh tế số nên có một bộ quy tắc ứng xử để nâng cao tính cạnh tranh đồng thời khuyến khích sự đổi mới sáng tạo.

Những vụ kiện chống độc quyền nhắm vào Google và gần đây nhất nhắm vào Facebook là bước đi đáng hoan nghênh của chính phủ Mỹ nhằm lấy lại quyền lực của mình. Tuy nhiên, nếu chỉ dừng lại ở các vụ kiện là chưa đủ. Chúng sẽ chỉ trở thành những cuộc chiến pháp lý dài lê thê và khả năng cao là chẳng thay đổi được nhiều các hành vi kìm hãm sự cạnh tranh. Chính phủ Anh mới đây đã thông báo thành lập một cơ quan quản lý mới với tên gọi Đơn vị quản lý thị trường kỹ thuật số (Digital Markets Unit) với nhiệm vụ thực thi bộ quy tắc ứng xử trong nền kinh tế số. Hoa Kỳ có thể làm theo cách này của Anh bên cạnh việc theo đuổi các vụ kiện.

Sở dĩ những gã khổng lồ công nghệ như Google và Facebook có thể thống trị thế giới Internet là bởi họ đã tạo nên các sản phẩm tuyệt vời cho người dùng. Tuy nhiên còn có lý do nữa là họ gây khó khăn cho các công ty khác trong việc thâm nhập thị trường và cạnh tranh. Điều này làm giảm chất lượng sản phẩm của chính họ, hạn chế sự lựa chọn của người dùng và cản trở quá trình đổi mới sáng tạo.

Cái khó đối với các nhà hoạch định chính sách là làm sao để vừa có thể duy trì thế mạnh của những tập đoàn công nghệ khổng lồ nhưng đồng thời cũng tạo ra một thị cạnh tranh sôi động cho nền kinh tế số như lý tưởng của chủ nghĩa tư bản để có thể thúc đẩy đổi mới sáng tạo và đem lại lợi ích cho người dùng. Việc tăng cường thực thi luật sáp nhập và luật chống độc quyền có thể là một giải pháp nhưng cách tiếp cận tốt nhất sẽ là thiết lập những quy định mới, cụ thể hơn qua đó khuyến khích sự cạnh tranh, mang lại cảm giác an tâm cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, mở rộng cơ hội cho các công ty mới nổi thâm nhập thị trường cũng như cho phép người tiêu dùng có thêm nhiều lựa chọn và sự kiểm soát tốt hơn.

Trong những thập niên gần đây, nhiều ngành công nghiệp đang trở nên tập trung hóa hơn và ngày càng bị chi phối bởi một số lượng nhỏ doanh nghiệp. Tình trạng này không phải lúc nào cũng xấu, chẳng hạn như những nhà bán lẻ lớn có hiệu quả hoạt động tốt sẽ tiếp tục phát triển và mở rộng quy mô, năng suất sẽ ngày càng tăng trong khi giá bán và chiết khấu trên mỗi sản phẩm ngày càng xuống thấp. Tuy nhiên cũng có khi nó đưa đến những hệ quả tiêu cực, ví dụ như sự sáp nhập của các bệnh viện ở Hoa Kỳ khiến cho chi phí y tế trở nên đắt đỏ hơn nhưng hiệu quả hoạt động lại không được cải thiện tương xứng.