Bauxite Việt Nam

Nguyễn Thành

Sau khi đi qua năm phần của cấu trúc này, một bức tranh khác xuất hiện so với các bài tuyên truyền một chiều ở cả hai bên thường vẽ. Trung Quốc không phải con hổ giấy sắp sụp đổ, cũng không phải gã khổng lồ đang lật đổ trật tự thế giới. Mỹ không phải đế chế giãy chết, cũng không phải kẻ kiểm soát hoàn toàn cuộc chơi. Cả hai đều đang đứng trong một cái bẫy cấu trúc mà chính họ đã cùng nhau xây dựng qua bốn thập kỷ.

Bẫy của Trung Quốc nằm ở chỗ cấu trúc nội tại đã định hình quá sâu để có thể đột ngột chuyển sang mô hình tiêu dùng nội địa. Mọi giải pháp thực sự đòi hỏi chia lại miếng bánh giữa nhà nước, doanh nghiệp lớn và người dân, nghĩa là đụng vào cấu trúc quyền lực cốt lõi. Các nhóm lợi ích lớn không tự nguyện chia bớt phần của họ, các doanh nghiệp nhà nước không tự nguyện thu hẹp, các chính quyền địa phương không tự nguyện từ bỏ mô hình tăng trưởng dựa trên đầu tư hạ tầng và bất động sản. Cải cách thực sự đòi hỏi đụng đến quyền lực, và đó là thứ khó nhất với một hệ thống chính trị xây dựng trên tập trung quyền lực ở đỉnh.

Bẫy của Mỹ nằm ở chỗ phụ thuộc vào Trung Quốc về sản xuất, khoáng sản chiến lược, năng lực chế biến hóa học, đã đan vào kinh tế Mỹ sâu hơn nhiều so với những gì cử tri Mỹ bình thường nhận ra. Cắt đột ngột Trung Quốc khỏi chuỗi cung ứng Mỹ sẽ gây sốc giá, lạm phát, gián đoạn ở nhiều ngành chiến lược. Mỹ có thể tái thiết năng lực nội địa, nhưng quá trình đó tốn rất nhiều năm và rất nhiều tiền, trong khi áp lực chính trị ngắn hạn của nền dân chủ buộc các chính quyền phải có kết quả nhanh nếu không sẽ bị loại tại các cuộc bầu cử.

Khi hai bên cùng đứng trong bẫy cấu trúc do chính mình tạo ra, mọi chiến lược ngắn hạn của một bên đều có hiệu ứng ngược lên chính mình. Mỹ áp thuế cao thì Trung Quốc tìm đường vòng qua các nước thứ ba, nhưng cũng làm giá hàng tiêu dùng ở Mỹ tăng, ảnh hưởng đến lạm phát và sức mua của người dân Mỹ. Trung Quốc hạn chế đất hiếm thì gây sức ép lên Mỹ, nhưng cũng đẩy thế giới đầu tư vào nguồn cung thay thế, làm xói mòn vị thế độc quyền dài hạn của Trung Quốc. Mỗi đòn đánh đều mang theo phản đòn lên chính người đánh, vì hai bên đã không còn là hai cơ thể độc lập.

Ryan Hass, “Trump, Xi, and the Case for Strategic Calm,” Foreign Affairs, 20/03/2026

Nguyễn Thị Kim Phụng biên dịch.

Nước Mỹ có thể tận dụng cục diện hiện tại như thế nào?

Việt Hoàng

Bộ Quốc phòng Mỹ đã gia tăng tần suất hoạt động tự do hàng hải (FONOP) tại Biển Đông. Tính đến 25/12, năm nay Hải quân Mỹ đã tiến hành 9 FONOP tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, so với 8 cuộc năm 2019 và 6 cuộc năm 2018.

Mỹ tăng cường hoạt động tự do hàng hải ở Biển Đông

Hải quân Mỹ cũng tiến hành hoạt động phối hợp 2 tàu sân bay lần đầu tiên từ năm 2014, đồng thời đẩy mạnh tuần tra trên không và triển khai tàu ngầm.

Áp dụng biện pháp trừng phạt

Tháng 4 và 5, các tàu chiến của Hải quân Mỹ áp sát tàu khảo sát của Trung Quốc trong vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của Malaysia. Không quân Mỹ cũng gia tăng số lượng nhiệm vụ của máy bay ném bom chiến lược B52, B1-B và B2 trên vùng trời Biển Đông.

Chính quyền Trump cáo buộc Trung Quốc lợi dụng đại dịch để thúc đẩy tuyên bố chủ quyền và trong tháng 4 đã kêu gọi Bắc Kinh dừng hoạt động khiêu khích và cách hành xử bắt nạt.

Đáng kể hơn, Mỹ thể hiện lập trường rõ ràng hơn về nền tảng pháp lý trong các đòi hỏi chủ quyền của Trung Quốc.

Ngày 1/6, Mỹ đệ trình công thư lên LHQ phản đối tuyên bố chủ quyền của Trung Quốc tại Biển Đông vì không phù hợp với UNCLOS.