Bauxite Việt Nam

(Từ phân tích chiến lược của Trung Quốc để nhìn vấn đề của Việt Nam)

Phan Dương Hiệu

Sự nguy hiểm của chiến lược thu thập dữ liệu gien (ADN) trên diện rộng

được đăng trên tạp chí Tia Sáng: https://tiasang.com.vn/.../su-nguy-hiem-cua-chien-luoc.../ )

Dữ liệu cá nhân của chúng ta đang bị dần thu thập và thao túng, nhưng hãy đừng để mất nốt phần linh hồn của nó là dữ liệu gien! Đó là phần mà khi mất đi là không bao giờ còn có thể lấy lại, ảnh hưởng không chỉ bản thân mà còn tới người thân và xuyên sang cả thế hệ tương lai. Và khi một đất nước bị mất đi dữ liệu gien của toàn dân thì cũng sẽ dễ dàng bị khống chế và thao túng.

Một con người tự cho đi dữ liệu gien, một đất nước tự áp đặt thu thập dữ liệu gien rồi thấy trước là không thể bảo vệ (khi dùng nó trong hàng loạt ứng dụng), đều là những hành động tự bắn vào linh hồn của chính mình.

Đây là thời điểm chúng ta cần lên tiếng vì quyết sách của nhà nước còn chưa chốt hẳn, đang lấy ý kiến và vẫn còn nhiều đắn đo, do dự.

Trân trọng báo Tia Sáng đã đăng bài viết của tôi hôm nay. Nội dung được copy lại dưới đây.

Phan Dương Hiệu

Gần bốn thế kỷ trước, khi Galileo bị Tòa án dị giáo của Giáo hội xét xử ở Rome, Pháp và nhiều quốc gia châu Âu vẫn nằm dưới sự kiểm soát của thần quyền và phong kiến, thì Hà Lan đã trở thành một vùng đất tương đối tự do. Nhà triết học Pháp René Descartes đã sang sống ở đó tầm hai mươi năm. Trong môi trường không bị kìm kẹp nhiều ấy, ông nói câu nổi tiếng “Tôi tư duy, nên tôi tồn tại”, như đánh dấu bước chuyển quan trọng sang triết học hiện đại: sự tồn tại của con người được đặt nền tảng trên tư duy nội tại bên trong, chứ không còn được định sẵn hay áp đặt từ bên ngoài. Ngày nay, sự tư duy của con người lại đang bị đe dọa dần mất đi bởi sự kiểm soát công nghệ từ ngoài, làm thế nào để chúng ta có thể bảo vệ nó?

Trật tự thế giới ngày nay đang có nhiều biến động khi nhiều luật lệ quốc tế bị phá vỡ. Điều đó tạo điều kiện hình thành những lãnh địa số được điều khiển bởi các đế chế số. Sự xâm chiếm một lãnh địa không còn đơn thuần mang ý nghĩa vật lý mà thể hiện ở khả năng điều khiển. Nguy cơ mất chủ quyền của một quốc gia có thể bắt đầu từ đấy. Một đế chế số có thể điều khiển hành vi một nhà nước, từng công dân trong một quốc gia, kể như đã «xâm chiếm» được quốc gia đó. Hiện tại, các đế chế công nghệ vẫn có vẻ như đang còn trong sự kiểm soát, nhưng đã có những chỉ dấu cho thấy nó có thể sớm vượt qua ranh giới đó. Cách nào để một nước trung bình như chúng ta không bị mất «chủ quyền»?

Những suy nghĩ nhiều năm nay của tôi được thể hiện trong bài phỏng vấn này của VNExpress:

Phan Dương Hiệu

4-3-2026

Hệ thống camera của Iran bị hack trong nhiều năm mà không hay biết nên phía Israel thu thập dữ liệu trong thời gian dài về từng con người, kể cả các lãnh đạo cao nhất. Từ đó họ đã có các cuộc tấn công vào dàn lãnh đạo tối cao và các mục tiêu cần thiết một cách dễ dàng. Report này các bạn có thể dễ dàng tím thấy trên Financial Times, New York Post…

Phan Dương Hiệu

Dữ liệu cá nhân thực tại là nguồn vào cơ bản cho Điều khiển học hành vi và tinh thần. Chúng ta đã mất quá nhiều, nhưng những gì chưa mất còn lớn hơn thế rất nhiều. Do vậy chúng ta đừng bao giờ buông xuôi nghĩ đã mất hết mà cho đi tất cả.

Ảnh dưới được trích trong bài ông Phan Đình Diệu chuẩn bị và trình bày ở Học viện Nguyễn Ái Quốc vào năm 1975, khi các lãnh đạo lắng nghe các phân tích của các nhà khoa học. Bài giảng nhấn mạnh những phân tích về Điều khiển học, dự báo về quan hệ người-máy rất đặc biệt, nhưng trên hết là việc phân tích –điều vẫn luôn đúng với các hệ điều khiển hiện tại – rằng “Thông tin thực tại là cơ bản đối với hoạt động điều khiển”!

Phan Dương Hiệu

19 tháng 12 

Số báo in cuối cùng của TIA SÁNG đăng bài viết của mình về Báo chí. Báo chí nếu bị kiểm duyệt và bị robot hoá, nó mất tư cách phản ánh sự thật. Khi đó cả hệ thống có nguy cơ bị mất tự chủ. Sự giám sát hành vi trên diện rộng khởi đầu từ mục đích kinh tế, sẽ dần lan toả sang mọi mặt của xã hội. Từ giám sát sẽ định hướng, điều khiển hành vi xã hội, chính trị. Một chính phủ thực hiện các công cụ kỹ thuật để giám sát hành vi toàn xã hội sẽ có nguy cơ mất khả năng điều khiển. Bởi lẽ, dữ liệu giám sát khổng lồ đó khi rơi vào tay các thế lực với công nghệ vượt trội hơn, bản thân chính phủ có khả năng bị phụ thuộc và mất quyền điều khiển xã hội của chính mình. Để tránh quá trình đó, cần một cơ chế phản ánh đúng sự thật xã hội, giúp chính phủ nhìn nhận đúng các hạn chế để chọn lựa con đường đúng, hoặc chí ít tránh được những con đường sai lầm. Và điều đó chỉ có thể có khi có một nền báo chí tự do đúng nghĩa. 

Bản text toàn bài của mình ở dưới đây. Mong rằng khi Tia Sáng trở thành chuyên trang Tri thức của báo VNExpress, vẫn sẽ giữ được tiếng nói độc lập, với những bài viết thẳng thắn của mình, như 30 năm qua.

Phan Dương Hiệu

18 tháng 12 

Đầu tiên là ưu tiên.

Tiếp theo là phân loại.

Cuối cùng là loại trừ.

Đó là một con đường gần như không có lối ra, một khi đã lao vào thì khó mà thoát ra nổi. Một con đường mà thoạt nhìn ở bước khởi đầu mọi thứ dường như chỉ để nhân lên cái tốt, như dụ dỗ chúng ta đi theo, nhưng càng đi sẽ càng tăm tối, tăm tối đến tận cùng. 

Đất nước chúng ta cần phải tỉnh táo để tránh con đường đó. 

Phan Dương Hiệu 

Khi những người tử tế dần từ bỏ cuộc chơi, là khi mức độ xã hội «bị robot hoá» đã ở mức báo động. Báo động, nhưng chưa quá muộn để có thể đổi thay.