Bauxite Việt Nam

Loan Thảo

Qua chuyện cáo buộc về 25 bài báo ‘chống Nhà nước CHXHCN’ để đưa ra mức án 15 năm tù, cho thấy rất có thể đây là một “án văn tự” ở thế kỷ 21.

Ở thế kỷ 20, vụ “án văn tự” đình đám bậc nhất là Nhân Văn – Giai Phẩm. Kế tiếp là sau tháng tư, 1975 với chiến dịch bài trừ văn hóa phẩm đồi trụy, nhiều tác phẩm văn chương xuất bản ở miền Nam được chính quyền mới cho rằng cần phải được hủy diệt, thậm chí tác giả viết ra chúng còn phải bị bắt đi học tập cải tạo để tư tưởng không còn ‘Ngụy’ nữa.

Tư liệu lịch sử cho biết, tại Hội nghị tháng Tám năm 1956 của Hội Văn nghệ, các nhà trí thức công khai đòi quyền tự do nhiều hơn, cũng giống như đồng sự của họ ở Trung Quốc và Liên Xô tại thời điểm đó.

Ở Trung Quốc, Lục Định Nhất kêu gọi “phá vỡ sự trì trệ trong hoạt động của giới trí thức ở Trung Quốc” trong bài phát biểu “Trăm hoa” của ông. Cụ thể là ông đã yêu cầu Đảng Cộng sản Trung Quốc cho phép “sự tự do trong suy nghĩ độc lập về hệ tư tưởng, các hoạt động nghiên cứu khoa học và nghệ thuật; tự do ngôn luận; tự do tham gia vào các công việc sáng tạo và phê bình tác phẩm của những người khác; tự do bày tỏ ý kiến; và tự do thu lại ý kiến”.

Các học giả cũng bàn luận về những thay đổi trong chính sách của Xô Viết đối với giới trí thức kể từ Đại hội lần thứ Hai mươi của Đảng Cộng Sản Liên Xô khi Khrushchev đưa ra bài phát biểu phi Stalin hóa của mình.