Bauxite Việt Nam

Nguyễn Văn Tuấn

Đừng bám víu vào quá khứ, đừng mơ mộng về tương lai, hãy tập trung vào khoảnh khắc hiện tại.

Nguyễn Quang Dy

                                             Ngày xưa khoai sắn sống lang thang,

                                             Bãi cát cồn khô mé núi hoang;

                                             Không hỏi đòi chi hồn giản dị,

                                             Quanh năm bè bạn chị em làng.

 

                                             Một buổi cờ son lên đổi ngôi,

                                             Sao thiêng nghiêng xuống luống cày tồi;

                                             Sắn khoai hăm hở về dinh chiếm,

                                             Quyền sống trên miền rối cỏ hôi.

 

                                             Rồi từ hôm ấy bọc hoàng cung,

                                             Lớp lớp khoai xanh mướt vạn vồng;

                                             Lòng đất kiêu kiêu nghe nặng củ,

                                             Khách dừng âu yếm, ngẩn ngơ trông.

 

                                             Khoai mãn mùa đi đến sắn về,

                                             Say màu hương mới, dậy hồn quê;

                                             Rướn thân lên trải ngàn tay rộng,

                                             Như những chàng trai đón bốn bề […]

                                                                                  (Tố Hữu – Tình khoai sắn)

Thật kỳ lạ! Bài thơ Tố Hữu làm vào năm đầu cuộc cướp chính quyền tháng Tám năm 1945 có vẻ như đã dự báo hết sức đúng bộ mặt thật của lớp người gánh vác trọng trách đất nước, "theo đà tiến lên của cách mạng" mà xuất hiện và “đổi thịt thay da từng ngày", nhưng vẫn có những phần không rời bỏ được nguồn gốc xuất thân của mình, kể từ "cái thuở ban đầu dân quốc ấy” cho đến tận hôm nay.

Xin tạm diễn dịch các dòng thơ cô đọng thành văn xuôi cho dễ hiểu hơn:

Nhờ ngọn cờ đỏ phất lên, có ngôi sao thiêng chiếu xuống tận hang cùng ngõ hẻm, nên giữa kinh đô Huế [cũng như khắp ba miền], từ hoàng cung cho đến các đền đài dinh thự, ở đâu vốn được coi là sang trọng, uy nghiêm, để cho người dân thường đứng xa chiêm ngưỡng, thì đều được/bị “ngàn vạn” khoai sắn kéo nhau về “chiếm giữ”, và kế tiếp nhau sinh con đẻ cái lớp này rồi lớp khác mọc lên “xanh um”, bọc kín lấy những không gian tráng lệ ấy không còn trống một chỗ nào. Đồng thời với nó, khoai sắn cũng đã biết “kiêu hãnh” [kiêu kiêu] biểu hiện tư thế, oai quyền của người chủ nhân ông mới, khiến du khách đi ngang qua phải dừng lại, kẻ mừng người sợ, nhưng không ai là không “ngơ ngẩn”, vì hiểu rằng từ đây một trung tâm quyền lực mới đã xuất hiện – đâu đâu cũng có “hàng ngàn” trai tráng sắn khoai “rướn thân”, “giang tay” chứng tỏ cho người khác thấy quyền lực to lớn của mình đang tràn ra bốn phía mà mình chính là nhân vật trung tâm.

Thì đó, bài viết dưới đây là một minh chứng bằng tư liệu đích thực có kèm theo hình ảnh – cho cái viễn kiến đúng tắp lự gần 80 năm trước của bậc thi bá một thời lừng lẫy trên thi đàn.

Bauxite Việt Nam

Thời xưa, các cụ thường dạy: “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng”. Vì vậy, phải “học ăn, học nói, học gói, học mở”. Đó là truyền thống văn hóa và thái độ ứng xử của người Việt, là một phần của “sức mạnh mềm” (soft power). Thời nay, lãnh đạo thường khuyên mọi người phải học tập và làm theo gương đạo đức của Cụ Hồ, là “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”. Đó là đạo đức cách mạng được lý tưởng hóa. Nhưng thực tế không phải vậy.

Nguyễn Đình Cống

Gần đây, sau Hội nghị văn hóa toàn quốc ngày 14/12/2021, khắp nơi rộ lên nhiều hy vọng. Để góp thêm tiếng nói tôi xin bàn về thói quen vô văn hóa thể hiện bởi sự khinh người của rất đông cán bộ có quyền hành ở Việt Nam ngày nay. Đó là việc không thèm trả lời thư, kiến nghị của cá nhân hoặc tập thể, trong đó kể cả thư của những người nổi tiếng, những lãnh đạo cao cấp nghỉ hưu. Đây là một thói quen mới xuất hiện chứ trong truyền thống văn hóa của dân tộc không có. Nó từ đâu sinh ra hay học được từ ai. Phải chăng học từ Trung Cộng hay từ Tổng thống Truman của Mỹ. Chẳng là vào năm 1945-46 Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi cho TT Truman tám lá thư mà không nhận được trả lời. Đó là một thất bại của nền ngoại giao.

Nguyễn Văn Tuấn

Nhân đang có cuộc trao đổi về “Tiên học lễ hậu học văn” trên mạng, xin nói ngay đây là loại người rất cần đem câu cách ngôn này ra dạy để cho họ hiểu thế nào gọi là văn hóa ứng xử. Cái thói “kiêu ngạo cộng sản” của một ông Ủy viên Bộ Chính trị và của một cô hoa hậu, về mặt tệ hại thực chẳng ai chịu thua ai. Nhưng trong khi đối với cô hoa hậu cố tình đem bài “Cô gái vót chông” dương oai với người Mỹ ta có thể nghĩ là chuyện lấy điểm với “lãnh đạo ở nhà”, tức là chuyện trong nước với nhau, thì với một ngài như P.Q.N. mưu đồ kiếm điểm của ông ta có thể lại vượt ra khỏi tầm “quốc nội”. Nghĩ như thế mới thấy hết cái thủ đoạn “yêng hùng” của ngài, cũng mới thấy cái kết của số phận ngài trong kỳ ĐH đảng sau chuyến xuất ngoại đó quả thật trớ trêu. Cất công mang tấm ảnh “tên phi công Mỹ rơi xuống Hồ Trúc Bạch” sang tặng ông John Mackel những tưởng kiếm bộn điểm, nào hay lại tự đặt khuôn mặt tối sầm của mình bên cạnh một con người nhân cách đàng hoàng sáng rỡ y như đứng trước kính chiếu yêu làm lộ nguyên hình. Sự đời họa phúc thật khó lường!

Bauxite Việt Nam

Phải tìm hiểu một lúc tôi mới biết tại sao người ta bàn tán việc cô hoa hậu ĐTH đánh đàn T'rưng bài 'Cô gái vót chông' ở Mĩ, trong lúc Mĩ tài trợ cho Việt Nam hơn 25 triều liều vaccine. Các bạn có thể nghĩ ra một chữ tiếng Anh để mô tả hành vi của cô ấy? Tôi nghĩ chữ 'tasteless' có lẽ là thích hợp nhứt.

Tasteless có nghĩa là vô vị, nhưng tôi nghĩ hiểu theo nghĩa 'nhạt nhẽo' thì đúng với văn cảnh hơn. Một danh từ khác liên quan với tasteless là vulgar, có thể hiểu là vụng về. Hành vi của cô ĐTH có thể xem là nhạt nhẽo và vụng về về văn hoá.

Nguyễn Quang Dy

Đợt bùng phát thứ tư của Coronavirus chủng mới không chỉ buộc người dân phải dãn cách mà còn làm thay đổi tư duy và văn hóa ứng xử. Coronavirus không chỉ đẩy lùi các chỉ tiêu kinh tế lạc quan đưa ra đầu năm, mà còn làm xã hội phân hóa khó lường. Sau bài Thánh chửi, thần y, danh hài, và các ngôi sao đang lặn (27/5/2021), bài này đề cập không chỉ thực trạng về dân trí, mà còn về các nhân tố mới làm thay đổi cuộc chơi (game changers).

Thực trạng xã hội

Trong mọi xã hội, dù đã phát triển (như Mỹ) hay đang phát triển (như Việt Nam), quá trình phân hóa đang diễn ra với các biến động khó lường, như một quy luật trước bước ngoặt của lịch sử. Tại các xã hội đang chuyển đổi (transitional) như Việt Nam, quá trình đó càng quyết liệt. Muốn tránh rủi ro và đổ vỡ thì dân trí phải cao, và xã hội dân sự phải mạnh. Nhưng đáng tiếc là đúng lúc này thì cả hai yếu tố cơ bản đó còn yếu và thiếu ở Việt Nam.

Cách đây hơn một thế kỷ, cụ Phan Châu Trinh đã nhận ra điều đó và kêu gọi “khai dân trí”. Nhưng đáng tiếc là trong khi người Nhật đã khai dân trí để canh tân Nhật Bản thành cường quốc, thì Việt Nam vẫn còn dậm chân tại chỗ ở ngã ba đường “không chịu phát triển”. Thời trước, các trí thức Việt thường kiêu ngạo vì “hủ nho” chỉ “ngâm thơ uống rượu”. Ngày nay, họ thường tự hào vì “truyền thống”, chỉ ham cãi nhau và “chém gió”.

Trong khi đổi mới “vòng một” (chủ yếu về thể chế kinh tế) đã hết đà và nghẽn mạch, thì đổi mới “vòng hai” (chủ yếu về thể chế chính trị) chưa diễn ra, chậm chân hơn các nước khác, làm cho quá trình dân chủ hóa (democratization) và xã hội dân sự (civil society) bị kìm hãm. Trong khi “sức mạnh cứng” (hard power) của đất nước còn yếu trước sự trỗi dậy và đe dọa của Trung Quốc, thì “sức mạnh mềm” (soft power) của dân tộc bị suy yếu.

Thời xưa, Việt Nam tuy nhỏ bé và yếu hơn Trung Quốc, nhưng người Việt (thời Lý và Trần) đã đoàn kết một lòng (national consensus) đánh bại quân xâm lược phương Bắc. Lý Thường Kiệt đã chủ động ra tay trước (forward defense), đem quân đánh Khâm Châu, Liêm Châu, Ung Châu (1075-1076) tiêu diệt quân Tống trước khi rút về phòng tuyến Như Nguyệt. Trần Hưng Đạo đã lãnh đạo người Viêt ba lần đánh thắng quân Nguyên (1258-1288).