Bauxite Việt Nam

Christelle Nguyen “Taiwan and the Formosa Disaster in Vietnam: The Sound of Silence”

Bùi Triều Giang biên dịch

LGT: Đánh dấu 10 năm thảm họa môi trường do Công ty Formosa Hà Tĩnh gây nên — một vết thương chưa lành trong lịch sử hiện đại Việt Nam — tạp chí quốc tế The Diplomat đã đăng tải bài viết “Taiwan and the Formosa Disaster in Vietnam: The Sound of Silence”, tác giả Christelle Nguyen, vào ngày 6 tháng 4 năm 2026 vừa qua.

Là một diễn đàn quốc tế uy tín về địa chính trị và nhân quyền tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, The Diplomat không chỉ phản ánh sự kiện, mà còn đặt lại vấn đề trách nhiệm của các bên liên quan trong một thảm họa kéo dài suốt một thập niên. Mười năm trôi qua, nhưng những câu hỏi cốt lõi vẫn chưa có lời giải: Ai chịu trách nhiệm? Ai bảo vệ quyền lợi của người dân? Và vì sao công lý vẫn tiếp tục bị trì hoãn? Sự im lặng — dù đến từ doanh nghiệp, chính quyền hay cộng đồng quốc tế — không thể là câu trả lời cuối cùng. Bởi lẽ, khi công lý bị trì hoãn quá lâu, nó không còn đơn thuần là sự chậm trễ, mà trở thành một hình thức phủ nhận công lý.

Chúng tôi trân trọng giới thiệu dưới đây bản phỏng dịch tiếng Việt, như một nỗ lực góp phần phá vỡ sự im lặng đó.

Vũ Linh Huy

RFA

11/1/2024

Anh Nguyễn Văn Hóa. File photo

Tù nhân lương tâm Nguyễn Văn Hóa vào ngày 11/1/2024 mãn án bảy năm tù theo cáo buộc “tuyên truyền chống Nhà nước” của cơ quan tố tụng Việt Nam. Anh về nhà tại xã Kỳ Khang, huyện Kỳ Anh, tỉnh Hà Tĩnh; nhưng còn phải chịu ba năm quản chế.

Thân nhân người vừa mãn án tù công khai thông tin trên tài khoản cá nhân mạng xã hội Facebook với lời cảm ơn “những bó hoa tươi đẹp đến từ những người bạn bè, người thân, người ở xa đã tặng em ấy ngày trở về; vui mừng trong tiếng cười và có những người rơi nước mắt vì hạnh phúc”.

RFA - 2023.11.08

Nhà máy Formosa ở Hà Tĩnh vẫn tiếp tục xả thải ra biển kể từ sau thảm họa Formosa 2016. Muốn biết người dân nơi đây đã phải gánh chịu hậu quả ra sao, cần phải có nghiên cứu độc lập. Đó là khẳng định của bà Nancy Bùi – Hội Công lý cho nạn nhân Formosa.

Tiếp theo phần trước, mời quý vị tiếp tục theo dõi bài phỏng vấn sau của RFA với bà Nancy Bùi và Linh mục Nguyễn Văn Hùng. Để biết thêm chi tiết, quý khán thính giả có thể theo dõi cuộc phỏng vấn bà Diane Wilson.

Khôi nguyên Giải Môi trường Diane Wilson đang tuyệt thực trước Formosa Texas từ ngày 31/10/2023 để ủng hộ vụ kiện ở Đài Loan của nạn nhân Formosa Hà Tĩnh. Photo: RFA

Triều Giang

Hình ảnh: Nguyễn Sĩ và Triều Giang

Công bố lá thư can thiệp của 7 Dân biểu lưỡng đảng Hoa Kỳ

Bộ ngoại giao Đài Loan hứa sẽ có giải pháp nhân quyền trong vòng 2 tuần?

Quang cảnh buổi họp báo

Thuyết trình đoàn

Đài Bắc: – 2/12/2022

“Yêu sách bất nhất và bất nhân”

“Thú thật với quý vị, chúng tôi rất bất bình và phẫn nộ về các yêu sách khắt khe, đồng thời vừa bất nhất và bất nhân mà Tòa án đã đòi hỏi các nạn nhân khi nạp đơn kiện công ty Formosa tại Hà Tĩnh, Việt Nam… Tại sao Tòa án đưa ra điều kiện bất nhân và oan nghiệt này cho các nạn nhân Việt Nam? Đây thuần túy là một yếu tố pháp lý hay còn ẩn chứa mưu đồ nào khác?…

Tôi xin phép được tự giới thiệu, Tôi là Giám mục Phaolo NGUYỄN THÁI HỢP, Giám mục giáo phận Vinh và Hà Tĩnh từ năm 2010 đến 2021. Tôi vừa nghỉ hưu vì lý do tuổi tác vào năm ngoái.

Tôi hiện diện ở đây với tư cách vừa là chứng nhân lịch sử của vụ thảm hoạ Formosa, vừa là đại diện chính thức cuả gần 8000 nạn nhân của thảm hoạ này. Trong vai trò và vị thế đặc biệt đó, tôi đã nhiều lần phát biểu về thảm hoạ Formosa tại chính mảnh đất Đài Loan thân yêu này, cũng như tại nhiều nơi ở Mỹ và Âu châu. Hôm nay, tôi chỉ xin ngắn gọn đôi điều về điều kiện Công chứng mà Toà án Đài Loan đòi hỏi các nạn nhân.

RFA

30-10-2022

Bảy dân biểu Hoa Kỳ gửi thư cho giới chức cấp cao Đài Loan yêu cầu chính quyền Đài Bắc quan tâm, hỗ trợ những người Việt từng là nạn nhân của thảm họa môi trường do Nhà máy Thép Hưng Nghiệp Formosa ở Vũng Áng gây nên hồi năm 2016. Nhà máy này thuộc Tập đoàn Formosa Plastics Đài Loan.

Ảnh: Người Việt ở Đài Loan biểu tình phản đối công ty Formosa xả thải gây ô nhiễm môi trường biển Việt Nam ở Đài Bắc hôm 16/6/2017. AFP

2022.04.05

RFA Tiếng Việt

Người dân một huyện ở Hà Tĩnh yêu cầu Chính quyền địa phương đền bù thiệt hại do thảm hoạ Formosa vào năm 2016. Người dân gởi cho RFA

Cách đây sáu năm, tại bờ biển Vũng Áng, Hà Tĩnh bắt đầu xuất hiện cá hiện tượng cá chết hàng loạt, dạt trắng bờ biển. Sau đó, trình trạng này nhanh chóng lan rộng ra bốn tỉnh miền Trung Việt Nam, bao gồm Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên Huế.

Công ty sản xuất thép Hưng Nghiệp Formosa đóng tại Vũng Áng, Hà Tĩnh, bị xác định là thủ phạm xả thải gây ra thảm hoạ môi trường đó. Công ty đã đứng ra xin lỗi và đền bù 500 triệu đô-la, nhưng không trao cho nạn nhân là những người dân trực tiếp chịu thiệt hại, mà lại trao cho Chính phủ Việt Nam.

Bảo vệ môi trường chính là bảo vệ nhân quyền.

Y Chan

Công nhân Việt Nam tại Đài Loan biểu tình phản đối công ty Formosa (trái) và một người dân chịu ảnh hưởng trong thảm họa môi trường biển miền Trung. Ảnh gốc: AFP. Xử lý ảnh: Luật Khoa

Tháng 4/2016, hiện tượng cá chết hàng loạt bất ngờ xuất hiện tại Hà Tĩnh. Rất nhanh, thảm họa lan tới Quảng Bình, Quảng Trị, Thừa Thiên Huế và một số khu vực khác. Ngư dân phát hiện ra ống xả thải ngầm từ công trình của Formosa ở Hà Tĩnh đổ thẳng ra biển. Báo cáo sau đó cho thấy chất độc lan ra 200 km bờ biển, khiến hơn 100 tấn cá chết, đẩy hàng trăm ngàn người trong khu vực vào cảnh thất nghiệp và có nguy cơ tổn hại sức khỏe.

Các cuộc biểu tình nổ ra liên tiếp tại các tỉnh bị ảnh hưởng trực tiếp và ở những thành phố lớn khắp cả nước.

Giang Nguyễn

2021-07-01

Trình bày về hậu quả của Formosa tại Việt Nam, diễn giả - ký giả Nancy Bùi nói, ngày hôm nay, hơn năm năm sau khi thảm họa môi trường do Formosa gây ra tại bốn tỉnh miền Trung Việt Nam, người dân tại đây vẫn phải gánh chịu hậu quả: mất việc, phải bỏ nước đi tìm việc ở nơi khác, gia đình tan nát, con lớn lên không mẹ cha bên cạnh và họ phải chịu cảnh mưu sinh khổ cực.

Bà Nancy Bùi là Phó Chủ tịch Hội Công lý cho Nạn nhân Formosa, tổ chức đang hỗ trợ pháp lý cho gần 8.000 nạn nhân Việt Nam trong vụ kiện Formosa tại Đài Loan.

Biểu tình tại nhà máy lọc hóa dầu của Formosa ở Point Comfort, Texas hồi tháng 3 năm 2019. Courtesy of Stop Formosa Plastics

Những bằng chứng cụ thể

Tại buổi hội thảo trực tuyến diễn ra hôm 30 tháng 6 vừa qua, một liên minh gồm 10 tổ chức phi chính phủ (NGOs) đã giúp các tham dự viên hiểu rõ hơn về thảm hoạ môi trường do nhân tai mà trực tiếp là do Tập đoàn Formosa của Đài Loan gây ra, thông qua một “tour thăm quan trực tuyến” đến một số “địa điểm” trên thế giới.

Bà Kaytlin Joshua, người điều khiển chương trình, cho biết, các nơi ‘dừng chân’ trong ‘tour’ là những nơi Formosa đã đầu tư xây nhà máy, như tại Vũng Áng (Việt Nam), Texas (Hoa Kỳ) và tại Đài Loan.

Cũng theo lời bà Kaylin, các nhà đấu tranh vì môi trường cho biết, những hoạt động kinh doanh công ty này đã để lại một sự tàn phá môi trường và cuộc sống của người dân địa phương.

Giang Nguyễn

2021-05-21

Năm năm sau khi thảm họa Formosa xảy ra ở bốn tỉnh miền Trung, người dân cho biết họ vẫn không thấy môi trường cải thiện theo như lời hứa của các viên chức địa phương và lãnh đạo Formosa. Một số người không nhận được tiền đền bù. Họ chỉ nuôi một chút hy vọng qua vụ kiện tại Đài Loan nơi có trụ sở công ty mẹ của nhà máy gây ra thảm họa nhiễm độc biển.

Hình minh hoạ. Người dân biểu tình ở Hà Nội hôm 1/5/2016 phản đối công ty Formosa gây ô nhiễm môi trường biển miền Trung Việt Nam. AFP

“Thứ nhất là về mặt tâm lý thì thực sự bản thân Cha từ khi về đây cũng cảm thấy đây là một môi trường rất khắc nghiệt và một tương lai rất là mờ mịt. Bởi vì cứ mở mắt ra là mình thấy cảnh khói bụi. Mở mắt ra mà thì mình ngửi được cái mùi hôi thối từ Formosa thải ra. Rồi cộng với những lời hứa của chính quyền, cộng với lời hứa của Formosa từ tháng 4/2016 đến nay vẫn chưa được thực hiện. Cộng thêm những cái vấn đề nó lại tiếp tục xảy ra như là vấn đề xỉ thải tiếp tục đưa đến các vùng quê để san lấp mặt bằng các công trình và đường”.

Đó là trình bày của Linh mục Nguyễn Hồng Lĩnh, người về quản nhiệm Giáo xứ Đông Sơn, xã Kỳ nam, Hà Tĩnh ba năm về trước.

Giáo xứ Đông Sơn nằm cách địa giới hành chính Nhà máy Gang thép Hưng nghiệp Formosa chỉ 3 km. Nhà máy này vào tháng tư năm 2016 đã gây ra thảm họa ô nhiễm môi trường khi xả thải hóa chất trực tiếp ra biển phá hủy môi trường sinh sống và mưu sinh của hàng trăm nghìn người dân ven biển bốn tỉnh miền Trung.

Năm năm trước, cả nước và nhiều nơi trên thế giới sửng sốt trước hình ảnh hàng tấn cá chết trôi trên bờ biển. Đến nay, theo Linh mục Nguyễn Hoàng Lĩnh, người dân tiếp tục phải sống trong một môi trường không ai có thể yên tâm và cảm thấy bình an được. Ông trình bày tiếp:

Cao Nguyên

2021-05-13

Vụ kiện công ty Formosa ra toà án ở Đài Loan của gần 8.000 nạn nhân đã có một bước tiến mới. Đó là cấp toà Thượng Thẩm ở Đài Loan hôm 9/4/2021 đã ra một phán quyết có lợi cho những người khởi kiện Formosa.

Bà Nancy Bùi, Phó Chủ tịch của Hội Công lý cho Nạn nhân Formosa (JFFV), cho biết đây là tin vui, nhưng con đường đấu tranh giành quyền lợi cho những nạn nhân Formosa vẫn còn dài và nhiều khó khăn phía trước. Hội JFFV cam kết sẽ đồng hành cho đến khi nào những người dân chịu thiệt hại đòi được công lý - như chính cái tên gọi của Hội Công lý cho Nạn nhân Formosa.

“Khó khăn nhất của vụ kiện vẫn là thiếu sự cộng tác của nhà nước Cộng sản Việt Nam. Tại các quốc gia khác, khi Formosa vi phạm luật môi trường thì nhà nước giúp đỡ, tạo mọi điều kiện giúp người dân trong vấn đề điều tra, tìm hiểu nguyên và trừng phạt người gây ra tai họa bằng luật hình sự hoặc phạt hành chánh.

Trong khi Nhà nước Việt Nam thì đứng về phía công ty là thủ phạm gây nên cảnh tang thương cho môi trường, lao đao khốn khổ cho người dân, bắt bớ, bỏ tù cho bất cứ ai dám đứng lên đòi công lý cho nạn nhân. Họ ngăn cản, săn đuổi, dùng độc kế để ngăn chặn bằng mọi cách”. (Bà Nancy Bùi)

Hồi tháng 4/2016, công ty thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh - một công ty con của tập đoàn Nhựa Formosa ở Đài Loan đã gây ra thảm họa môi trường cho bốn tỉnh miền Trung Việt Nam là Hà Tĩnh, Quảng Bình, Quảng Trị và Thừa Thiên - Huế.

Hàng trăm người ở tỉnh Nghệ An, tỉnh không có tên trong danh sách bị ảnh hưởng trực tiếp bởi Formosa, đã nhiều lần đến Tòa án Vũng Áng, Hà Tĩnh để nộp đơn kiện công ty này do không được nhận đền bù thỏa đáng nhưng bị chính quyền ngăn chặn và nhiều người bị công an, côn đồ đánh đập.

Vào tháng 6/2019, Hội JFFV thay mặt cho 7.875 nạn nhân tại Việt Nam nộp đơn kiện Công ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh lên Tòa án Đài Bắc, Đài Loan.

Vào tháng 3/2020, Tòa Thượng thẩm Đài Loan ra phán quyết bác bỏ vụ kiện của các nạn nhân Việt Nam, và cho rằng tòa án nước này không có thẩm quyền xét xử và đề nghị chuyển vụ kiện về Việt Nam. Hội JFFV quyết định kháng án.

Đến ngày 18/11/2020, Tối cao Pháp viện Đài Loan ra một bản án dài 3 trang, huỷ bỏ bản án liên quan đến vụ kiện công ty Formosa gây ô nhiễm môi trường biển Việt Nam của Tòa Thượng thẩm và yêu cầu cấp tòa này phải đưa ra phán quyết mới.

Thanh Trúc

2021-01-21

Hình minh hoạ. Công ty thép Formosa ở Hà Tĩnh. Hình chụp 29/10/2019. Reuters

Ngừng giám sát đặc biệt đối với Formosa Hà Tĩnh là quyết định mới đây nhất của Tổng cục Môi trường Việt Nam, sau khi kết quả kiểm định tính đến trung tuần tháng 12/2020 cho thấy tất cả 53 lỗi vi phạm đã được khắc phục.

Đây là 53 lỗi vi phạm do Ban Thanh tra Liên nghành, Bộ Tài nguyên - Môi trường, đề ra để liên tục quan trắc Nhà máy Công ty gang thép Hưng Nghiệp Formosa ở Hà Tĩnh, công ty từng xả thải trực tiếp ra môi trường khiến nguồn nước biển 4 tỉnh miền Trung bị ô nhiễm làm hải sản chết hàng loạt hồi năm 2016.

Tin vừa nêu được mạng Dân Trí loan đi hôm 19/1, dẫn lời ông Hoàng Văn Thức, Phó cục trưởng Tổng cục Môi trường, Bộ Tài nguyên - Môi trường Việt Nam.

Từ hồi tháng 12/2020, Hội đồng Giám sát Liên ngành do Bộ Tài nguyên-Môi trường chỉ định, đã họp đánh giá kết quả khắc phục các vi phạm và sự thể hiện cam kết bảo vệ môi trường của Formosa, dẫn tới quyết định ngừng giám sát lần này.

Theo lời ông Hoàng Văn Thức, Formosa đã thực hiện đầu tư, cải tạo, nâng cấp các công trình bảo vệ môi trường theo yêu cầu của Bộ Tài nguyên-Môi trường, đã bổ sung 10 hạng mục công trình bảo vệ môi trường.

Còn theo thẩm định của Tổng cục Môi trường, từ tháng 8/2020 toàn bộ các hạng mục công trình bảo vệ môi trường của dự án Khu liên hợp Gang thép và Cảng Sơn Dương Formosa Hà Tĩnh (giai đoạn 1) và các công trình cải thiện, bổ sung bảo vệ môi trường tại đây coi như đã hoàn thành, được Bộ Tài nguyên-Môi trường Việt Nam cấp giấy xác nhận hoàn thành để vận hành chính thức.

Lưu Trọng Văn

Như vậy là đồng tiền của các ông chủ Formosa đã chỉ có thể ngăn chặn tội ác của chúng đối với vùng biển VN và ngư dân nghèo VN ở toà án Thượng thẩm Đài Loan [và ở tòa án các cấp của CS Việt Nam  nữa chứ – Bauxite Việt Nam], chứ không thể đâm toạc luật pháp trước Toà án Tối cao pháp viện đất nước của bà Thái Anh Văn chống cộng sản Trung Quốc.

Lưu Trọng Văn

***

Tôi vô cùng kính phục Đức Giám mục Nguyễn Thái Hợp, người lăn lộn cùng nỗi đau thương của đồng bào 4 tỉnh miền Trung trước thảm họa môi trường do Formosa gây nên.

Đức Giám mục Nguyễn Thái Hợp là người Việt Nam sống hết lòng vì công lý và tình yêu đồng bào.

Chúc mừng Cha Nguyễn Thái Hợp!

Trần Kim Thập

Gã lang thang các Giáo xứ ở Hà Tĩnh nơi Cha Nguyễn Thái Hợp làm Giám mục. Vào bất cứ nhà Giáo dân nào cũng nghe những lời thân thiết về Cha Hợp. Nào là cây cầu ấy do Cha Hợp giúp làm. Nào là nhà chống lũ ấy do Cha Hợp giúp dựng... Nào là Cha đã tới cái xóm đạo nghèo này ăn bữa cơm rau đạm bạc cùng bà con...

Cha Hợp sau những ngày đi cứu giúp giáo dân vùng lũ trở về Hà Tĩnh, Cha dặn gã có đến Hà Tĩnh thì điện cho Cha cùng đàm đạo chữ Việt, hồn Việt. Có lần gã hỏi Cha, nếu thời vận đổi thay thì đạo Thiên Chúa ở VN sẽ thế nào? Cha đáp: thời vận nào thì đạo Thiên Chúa ở VN cũng và chỉ đồng hành với Dân tộc.

Gã thấy mắt Cha sáng lên khi đọc một câu thơ người xưa ngợi ca làng quê, cánh đồng, bờ tre, dòng sông Nước Việt.

Và gã cũng thấy ánh mắt cha chùng lại u uất khi nói về những nỗi đau, thiệt hại của Dân mình ở Hà Tĩnh vì thảm hại môi trường do Formosa.

Cha đã kiên nhẫn và kiên quyết đi tới cùng vụ kiện các ông chủ tập đoàn thép khổng lồ gây ô nhiễm môi trường Formosa để giành lại công lý và quyền sống cho hàng trăm ngàn người Dân Hà Tĩnh.

RFA

Hình minh hoạ. Người Việt ở Đài Loan biểu tình phản đối công ty Formosa gây ô nhiễm biển Việt Nam hôm 18/6/2017. AFP

Tối cao Pháp viện Đài Loan hôm 18-11-2020 ra một bản án dài 3 trang, huỷ bỏ bản án liên quan đến vụ kiện công ty Formosa gây ô nhiễm môi trường biển Việt Nam của Tòa Thượng thẩm và yêu cầu cấp tòa này phải đưa ra phán quyết mới.

Hồi tháng 3 năm nay, Tòa Thượng thẩm Đài Loan ra phán quyết bác bỏ vụ kiện của 7874 nạn nhân Việt Nam đòi Formosa đền bù cho những thiệt hại mà công ty này gây nên, và cho rằng tòa án nước này không có thẩm quyền xét xử và đề nghị chuyển vụ kiện về Việt Nam.

Theo bản án được Hội Công lý cho nạn nhân Formosa dịch lại từ nguyên mẫu bản án tiếng Trung số 1084 của Tối cao Pháp viện, thì trong bất kỳ trường hợp nào, điều kiện của Điều 20 của Bộ luật Tố tụng Dân sự Đài Loan không thể được sử dụng để quyết định việc phân bổ thẩm quyền giữa một tòa nội địa và một tòa nước ngoài.

"Khi xét đến việc Tòa án Cấp cao Đài Loan đã không cân nhắc đầy đủ nguyên tắc nêu trên khi đã sử dụng điều kiện tại Điều 20 của Bộ luật Tố tụng Dân sự Đài Loan trong quyết định của mình về việc phân bổ thẩm quyền giữa một tòa án nội địa và một tòa án nước ngoài, Phán quyền này có thể bị xem là không phù hợp với quy định của luật." - bản án của Tối cao Pháp viện nêu rõ.

Bà Nancy Bùi, Phó Chủ tịch của Hội Công lý cho Nạn nhân Formosa bày tỏ vui mừng khi nghe phán quyết này của tòa và cho biết sắp tới hội sẽ còn nhiều việc phải làm.

Nhân lễ giỗ 200 năm đại thi hào, nhớ ngày giỗ lần thứ 196 của cụ (10.8 ÂL)

Mai An Nguyễn Anh Tuấn

Thưa Thanh Hiên Nguyễn tiên sinh!

Con xin được gọi Cụ bằng danh xưng mà lúc sinh thời của Cụ, mọi người vẫn gọi một cách thương quý và kính trọng.

Trong ngày Huý kỵ lần thứ 196 của Tiên sinh, con xin được thắp nén tâm nhang, rót chén rượu nhạt rưới trên mộ Cụ (theo ý tứ của Cụ trong thơ)(1), và nhỏ giọt lệ máu để trình báo với Cụ chuyện dương thế đau buồn vừa qua, về những kiếp người của thập loại chúng sinh Cụ từng thương khóc.

Dòng sông Lam ngày đêm soi bóng núi Hồng Lĩnh như còn văng vẳng nỗi u hoài của Cụ: "Bách niên đa thiểu thương tâm sự" (Cuộc đời trăm năm biết bao chuyện thương tâm). Nhưng nỗi thương tâm lớn vừa đổ ập xuống quê hương Cụ, xuống dân tộc này, con chắc Cụ khó hình dung nổi... Cụ luôn luôn tự hào về dòng họ, về gia đình, như lời con cháu dòng họ Nguyễn Tiên Điền khắc trên bia đá tưởng niệm Cụ Nguyễn Quỳnh: “Khi tưởng nhớ đến cứ dõi trông vầng nhật nguyệt/Những lời truyền dạy sống mãi với núi sông này” (Cảm thời tuy nhật nguyệt /Truyền ngữ thử giang sơn); và bởi vậy Cụ lại càng xa xót quặn đau trước sự suy đồi của phong hóa, đạo lý từ trong tế bào gia đình tới thượng tầng xã hội - suốt trong thời của Cụ cho đến tận thời nay! Chuyện mua bán chức vụ, bằng cấp trắng trợn; chuyện không ít kẻ có quyền thế lẽ ra phải biết xót thương dân thì lại nhẫn tâm cưỡng bức dân lành, tận thu đến xương tủy kẻ nghèo rớt, đổi trắng thay đen; chuyện mua thần bán thánh, tranh cướp lộc ngay trong đình, chùa; rồi chuyện mẹ hành hạ con như kẻ thù, con giết cha, anh giết em, thầy hãm hiếp trò...; và mới đây nhất, chỉ sau bốn tháng Đại lễ kỷ niệm 250 năm sinh của Cụ được tổ chức long trọng tại thành phố Hà Tĩnh, cả một vùng duyên hải rộng lớn từ Hà Tĩnh tới Thừa Thiên - Huế bị đầu độc thê thảm, khiến những cánh bướm chết khô muốn vĩnh viễn yên thân cũng phải rùng mình vụt bay khỏi trang sách của Cụ, và Cụ thì chắc phải viết "Phản chiêu hồn" cho chính mình khi muốn đội mồ vùng dậy kêu trời! Không phải mất công đi tìm "Miệng hùm nọc rắn ở đâu chốn này", kẻ gây ra đại thảm họa trên, "Đích danh thủ phạm tên là... Formosa"! Khắp vùng quê Cụ và các vùng quê lân cận giờ đây chắc chẳng có ai còn đủ sức lực lẫn tâm trí nào để Bói Kiều, Vịnh Kiều, Đố Kiều, hát Trò Kiều như hai trăm năm qua, khi nỗi lo lắng cho sự sinh tồn hàng ngày và tương lai đương đè nặng lên bao số phận vốn đã bấp bênh nay càng khốn khó, hiểm nguy!

Nhưng thưa Cụ, "Trong trường dạ tối tăm trời đất" ấy, biết bao ngư dân và nông dân nghèo khổ đến cùng đường đã chợt thức tỉnh Quyền sống, Quyền làm người của mình, không phải nhờ một chiến dịch tuyên truyền giáo dục nào mà chính là nhờ vào "bài học" cay đắng do bọn bá quyền đại Hán khát máu núp lưng mượn bóng Formosa vừa giáng xuống Biển - Trời - Đất Việt "một đòn chết bảy"! (Tên một bộ phim thần thoại Đức). Formosa, cùng nhiều dự án khủng lẫn các công trình lớn nhỏ có bàn tay Trung Quốc thọc vào đã và đang gây nên biết bao xáo trộn, đổ vỡ, nguy cơ rình rập trên khắp Đất nước ta ở các lĩnh vực kinh tế, văn hoá, chính trị, an ninh, quân sự... Đằng sau đó là âm mưu độc địa, là tham vọng dữ dằn của một chủ nghĩa căn tính sói chỉ hòng lăm le xé nát rồi ăn tươi nuốt sống thiên hạ mà Đất nước ta là miếng mồi ngon, vật hiến tế đầu tiên.

Trong "một cuộc đi về phía Bắc" (Bắc hành), ở cương vị một ông quan sứ, bằng "tấc lòng" đau đớn của mình, Cụ đã giúp người đương thời và người hôm nay phát hiện ra cái thực tại tang thương khốn khổ ở đất nước Trung Hoa, và có thể nói chính Cụ là một trong những người Việt đầu tiên quyết liệt giương ngọn cờ thoát Trung bằng sự giải ảo, giải thiêng chế độ phong kiến mạt kỳ và giải thiêng giải ảo Trung Hoa vô cùng đáng sợ được đại diện bởi những kẻ mà Cụ đã lột mặt nạ: "không để lộ nanh vuốt nọc độc nhưng ăn thịt người ngọt xớt như đường" ("Bắc hành tạp lục").

Vâng thưa Cụ, hậu duệ của bọn “ăn thịt người” ấy đang hiện diện tràn lan ở nhiều nơi hiểm yếu của nước ta, cùng với những hành động ngang ngược ở biển Đông, chúng bắt đầu lộ mặt là những kẻ tội phạm hủy diệt Môi trường đe doạ sự sống của 300 triệu dân thuộc 9 quốc gia, và quả bom Môi trường-Sinh thái có sức hủy hoại ngót 300 km biển và cuộc sống của hàng triệu người đã phát nổ kinh hoàng ngay tại quê hương của Cụ!

Họp Báo về việc kháng án lần thứ hai của vụ kiện Công ty Formosa Hà Tĩnh

∙ “Đài Loan giúp được thì Tòa án Đài Loan cũng giúp được!”

∙ Tòa án Đài Loan có thể xử những vụ kiện xuyên quốc gia!

Giáo sư Nguyễn Duy Vinh biên dịch (Hình ảnh của EJA)

J.B. Nguyễn Hữu Vinh

Hình minh hoạ. Biểu tỉnh phản đối công ty Formosa đổ chất thải gây ô nhiễm môi trường biển miền Trung ở Hà Nội hôm 1/5/2016 AFP

Đêm 28/3/2020. Người dân xã Thạch Trung, Thành phố Hà Tĩnh đã bắt quả tang nhiều xe vận tải vận chuyển chất thải độc từ Formosa Kỳ Anh về khu dân cư thuộc Xã Thạch Trung, Thành phố Hà Tĩnh để làm bệnh viện.

Trước đó, cứ đêm đêm, hàng loạt xe tải cỡ lớn đã bịt kín chở chất thải từ Formosa đổ vào khu đất của dự án bệnh viện Quốc tế TTH tại xã Thạch Trung, Thành phố Hà Tĩnh. Đến nay, việc san lấp đã được một khối lượng lớn.

Việc thi công đổ chất thải thường xuyên được làm vào ban đêm, nhằm che giấu người dân.

Lợi dụng việc dịch cúm đang lan tràn khắp nơi, chính quyền Hà Tĩnh đã cấm người dân tụ tập đông người, tự ý cách ly những người bất kể có nhiễm virus hay không, nếu đi từ Hà Nội hoặc Sài Gòn về Hà Tĩnh đều phải bị cách ly.

Mấy ngày gần đây, chính quyền Thạch Trung cho xe gắn loa kêu gọi người dân không ra khỏi nhà, không tập trung quá 10 người. Đồng thời cho doanh nghiệp chở chất thải độc đổ vào khu dân cư để san nền.

Nhưng đêm nay, 28/3/2020, người dân đã cảnh giác và bắt quả tang việc đổ trộm chất thải độc Formosa vào đây với những chuyến xe còn nguyên chất thải.

Chính quyền lập tức ra trấn an người dân và yêu cầu người dân giải tán. Nhưng người dân kiên quyết yêu cầu việc xúc và di chuyển số lượng chất thải độc từ Formosa đi nơi khác.

Sự việc đang hết sức căng thẳng gây bức xúc cho người dân. Do vậy người dân từ các xóm khác nhau đang đổ về đây để phản đối.

Người Tây Yên

Người dân Tây Yên thuộc Kỳ Thịnh - huyện Kỳ Anh - Hà Tĩnh biểu tình phản đối Công ty Năng lượng An Việt Phát và Công ty Tâm Viết Hải dùng chất thải độc hại của Formosa để san lấp mặt bằng nơi khu vực đông dân cư. Ảnh: internet

Sáng nay, 08.02.2020, người dân Tây Yên thuộc Kỳ Thịnh - huyện Kỳ Anh - Hà Tĩnh đang biểu tình phản đối Công ty Năng lượng An Việt Phát và Công ty Tâm Viết Hải dùng hàng chục ngàn TẤN chất thải độc hại của Formosa để san lấp mặt bằng nơi khu vực đông dân cư.

***

Sau khi người dân Tây Yên tại Phường Kỳ Thịnh, Thị xã Kỳ Anh bắt quả tang Công ty Năng lượng An Việt Phát san lấp mặt bằng, bằng chất thải nguy hại của Formosa, với diện tích lên đến 9,56 ha. Nhưng các cơ quan chức năng cho đó là chất thải không nguy hại. Người dân đang bức xúc đến tột cùng, còn chính quyền Hà Tĩnh dường như vẫn đang thử thách lòng dân? Chính quyền Hà Tĩnh trả lời người dân thiếu chính xác với nhiều lập luận giả dối, đánh tráo khái niệm.

Ngày 23/12/2019 UBND Tỉnh Hà Tĩnh - Sở Tài Nguyên và Môi Trường có văn bản số 3949 trả lời rất thiếu tính chính xác, lấp lửng, đổ thừa và xảo trá về một sự thật rất thối nát và hèn hạ. Qua văn bản trả lời của Sở TNMT do ông Phó Giám đốc Sở Phan Lam Sơn là che đậy sự thật, thiếu trách nhiệm với nhân dân, bao che cho các cá nhân; cùng các công ty Năng lượng An Việt Phát, công ty chế biến lâm sản, Công ty Tâm Viết Hải, đặc biệt là che đậy tội ác tiếp tay cho công ty Gang Thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh tuồn chất thải độc hại ra ngoài.

Người dân Tổ dân phố Tây Yên đang kêu cứu về việc một dự án san lấp mặt bằng với chất thải nguy hại lấy từ Formosa chưa qua xử lý là một sự thật, khó có thể chối cãi.

Thật đáng tiếc là nhiều cá nhân, công ty và cơ quan chức năng thiếu ý thức, thiếu trách nhiệm, lấp liếm vì những đồng tiền bẩn để tiếp tay cho Formosa giết chết môi trường mà không qua xử lý. Bởi vì khi các chất độc hại này thẩm thấu vào các dòng nước, qua thời gian sẽ là chất độc hại có thể gây chết người và hậu quả là không thể lường trước được.

Trong lịch sử thế giới đã đưa ra nhiều cảnh cáo rằng, Formosa Hà Tĩnh như là một “sát thủ” giết môi trường tự nhiên. Cụ thể, Formosa Hà Tĩnh đang thải ra 14 nhóm chất thải với 64 danh mục của hàng nghìn tên chất thải nguy hiểm khác nhau. Thế nhưng cơ quan công an Hà Tĩnh cho biết, Formosa Hà Tĩnh không cung cấp các kết quả phân tích chất độc hại cho cơ quan chức năng để theo dõi, xử lý hoặc không đánh giá đủ các thành phần nguy hại như Cyanua, Chì, Phenol, Hydroxit Sắt… trong bùn thải của khu công nghiệp nặng này.

Green Trees

Người dân Tây Yên tại Phường Kỳ Thịnh, Thị xã Kỳ Anh bắt quả tang Công ty Năng lượng An Việt Phát san lấp mặt bằng, bằng chất thải nguy hại của Formosa, với diện tích 9,56 ha. Địa điểm này nằm ngay đầu nguồn nước của người dân; bắt đầu từ Yên Thịnh - TDP Tây Yên, chảy theo sông Quyền và qua một số phường khác.

Như vậy, nếu chất thải này chưa được xử lý đúng chuẩn thì chất độc sẽ ngấm vào lòng đất, gây ra hậu quả rất nghiêm trọng đối với người dân trong hiện tại cũng như tương lai.

Các cơ quan chức năng Hà Tĩnh cho đó là chất thải không nguy hại, đã được hợp chuẩn, hợp quy qua công văn số 3949/STNMT-CCMT ngày 23 tháng 12 năm 2019.

Tuy nhiên, trong công văn số 495/CAT-CSMTr do ông Võ Trọng Hải, Giám đốc Công an Tỉnh Hà Tĩnh đã gửi tới các Sở, ban ngành trước đó thì lại có báo cáo hoàn toàn khác biệt:

“Quá trình hoạt động của dự án Formosa phát sinh rất nhiều loại chất thải, được phân thành 14 nhóm và 64 danh mục với hàng nghìn tên chất thải; tổng khối lượng chất thải rắn phát sinh hằng năm là 3.360.500 tấn. Trong đó, các loại bùn thải, xỉ thép phát sinh và tồn kho với khối lượng rất lớn, cụ thể: Bùn cán nóng phát sinh 35 tấn/ngày, lượng tồn kho 10.700 tấn; bùn phối trộn tồn kho 28.737 tấn; bùn lò cao phát sinh 200 tấn/ngày, lượng tồn kho 70.000 tấn; bùn lò chuyển phát sinh 303 tấn/ngày, từ khi đi vào hoạt động đến nay lượng bùn này phát sinh khoảng 128.000 tấn, được tái sử dụng sản xuất, xỉ thép phát sinh 2.500 tấn/ngày, lượng xỉ thép đang lưu trữ tại dự án (tồn kho) khoảng 780.000 tấn”.

VOA Thanh Trúc & Alan Lowenthal

Hình minh họa. Dân biểu Hoa Kỳ Alan Lowenthal tại một buổi điều trần ở Quốc hội Mỹ về nhân quyền Việt Nam hôm 11/6/2015. AP

Dân biểu Hoa Kỳ Alan Lowenthal hôm 12/12 cho Đài Á Châu Tự Do biết ông rất sẵn lòng bảo trợ cho tù nhân lương tâm Nguyễn Văn Hóa, người đang phải thụ án tù 7 năm với cáo buộc “Tuyên truyền chống Nhà nước CHXHCN Việt Nam”. Trước đó, vào ngày 10/12, thân nhân của anh Nguyễn Văn Hóa cho biết gia đình đã gửi thư cho dân biểu Lowenthal, đề nghị ông bảo trợ cho Hóa. Nhân dịp này, Đài Á Châu Tự Do có cuộc phỏng vấn với Dân biểu Alan Lowenthal về đề nghị của gia đình Hóa và tình hình nhân quyền tại Việt Nam, cũng như những dự định mà ông định làm để gây sức ép lên Việt Nam nhằm cải thiện tình trạng nhân quyền. Trước hết, nói về TNLT Nguyễn Văn Hóa, Dân biểu Alan Lowenthal cho biết:

Dân biểu Alan Lowenthal: Hồi tháng 6 năm nay tôi và Thượng Nghị sĩ Ed Markey đã viết một bức thư, tức là một bức thư thuộc hai Viện (Thượng Viện và Hạ Viện) gửi cho Ngoại trưởng Pompeo để cảnh báo về tình hình tự do báo chí (ở Việt Nam) và Hóa cũng là một trong những trường hợp được đề cập. Tôi đã nói rất nhiều về việc Hóa đã bị bắt như thế nào và bị kết án tù 7 năm ra sao, chính phủ Việt Nam đã sử dụng điều 88 Bộ luật Hình sự (cũ) cáo buộc Hóa tuyên truyền chống nhà nước. Tôi biết khá nhiều về Hóa, tôi biết Hóa là một nhà báo và Hóa đã đưa thông tin về ô nhiễm môi trường do Formosa gây ra. Tôi cũng biết là Hóa phản đối việc thắt chặt kiểm soát tự do trên internet. Hóa chỉ làm công việc của một nhà báo, một nhà báo tự do và anh ấy bị bắt giữ và không may bị kết án.