Bauxite Việt Nam

Wei Shan

Phan Nguyên dịch 

Tân Cương là cầu nối giữa Trung Quốc với các thị trường Trung Á, Trung Đông và Châu Âu, biến nơi này thành trung tâm của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI). Đây là trung tâm hậu cần lớn nhất trong số các nước BRI. Trong số sáu hành lang kinh tế BRI đã được lên kế hoạch, ba hành lang sẽ đi qua Tân Cương, bao gồm Hành lang kinh tế Trung Quốc – Pakistan nối Kashgar ở Tân Cương với cảng Gwadar ở Pakistan. Một trung tâm phân phối cũng đang được phát triển tại Khorgos trên biên giới giữa Tân Cương và Kazakhstan.

Bắc Kinh hy vọng rằng Tân Cương có thể đóng vai trò như một trung tâm vận chuyển và trung tâm về thương mại, hậu cần và văn hóa của khu vực. Trong năm 2017, khoảng 66 tỷ USD đã được đầu tư vào cơ sở hạ tầng tại Tân Cương – tăng 50% so với năm trước. Đường bộ và đường sắt cao tốc đã được xây dựng để kết nối khu vực này với các khu vực khác của Trung Quốc.

Chính phủ đã thúc đẩy hợp tác thương mại và tài chính giữa Tân Cương và các nước tham gia BRI. Thương mại với các quốc gia BRI chiếm hơn 80% tổng thương mại của Tân Cương. Về phát triển tài chính, khu vực này dự kiến sẽ trở thành một trung tâm thanh toán đồng Nhân dân tệ xuyên biên giới.

Tuy nhiên, tỉnh này là một trong những khu vực bất ổn nhất ở Trung Quốc. Căng thẳng và bạo lực sắc tộc đã tồn tại từ lâu ở Tân Cương, tạo ra sự bất định cho các dự án BRI. Chính quyền cũ của Hồ Cẩm Đào và Ôn Gia Bảo đã thử nghiệm chiến lược “phát triển trước tiên”, với hy vọng rằng các điều kiện kinh tế được cải thiện sẽ giúp người Hồi giáo Duy Ngô Nhĩ (Uyghur) chấp nhận sự cai trị của Trung Quốc. Hàng trăm tỷ nhân dân tệ đã được đổ vào vùng biên giới phía tây xa xôi này, tạo ra sự gia tăng mạnh cho GDP của Tân Cương.

Nhưng các chương trình phát triển đã không thể xoa dịu nỗi bất bình của người Duy Ngô Nhĩ. Một lý do là tăng trưởng kinh tế không làm giảm bất bình đẳng thu nhập giữa các nhóm sắc tộc. Khảo sát Tình hình Lao động Trung Quốc năm 2012 chỉ ra rằng thu nhập bình quân đầu người hàng năm của người Hán ở Tân Cương là 28.900 NDT (khoảng 4.120 USD), trong khi thu nhập trung bình của người Duy Ngô Nhĩ là 12.800 NDT (khoảng 1.830 USD). Mức này cũng thấp hơn nhiều so với các sắc tộc thiểu số khác ở Trung Quốc.

Các dự án phát triển của Bắc Kinh tại Tân Cương phụ thuộc rất nhiều vào các doanh nghiệp nhà nước lớn vốn thích thuê công nhân người Hán vì kỹ năng ngôn ngữ và chuyên môn của họ. Người Duy Ngô Nhĩ tin rằng những dự án này đã đưa thêm nhiều người Hán vào khu vực và những người này đã giành lấy cơ hội việc làm và trở nên giàu, với phí tổn được đẩy sang cho họ.

Hoa Nghi

Sáu năm về trước (2013), sáng kiến đầy tham vọng của Bắc Kinh mang tên "Một vành đai, một con đường" (BRI) ra đời nhằm kết nối cơ sở hạ tầng dọc con đường tơ lụa trên bộ, nối Trung Quốc với Âu châu, và nguồn tiền được bảo trợ bởi Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á (tiếng Anh: Asian Infrastructure Investment Bank - AIIB) của Bắc Kinh.

Đến năm 2017, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã tổ chức một tiệc chiêu đãi 28 lãnh đạo các quốc gia nhằm giới thiệu BRI với các nước.

Tại vùng Đông Nam Á, Trung Quốc chi hàng tỷ USD để thuyết phục các nước về sáng kiến này, như một tham vọng của một cường quốc mới nổi.

Ngày 16.12.2018, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao Hợp tác Mekong-Lan Thương lần thứ 4 Lào, Bộ trưởng Ngoại giao Trung Quốc Vương Nghị kêu gọi Việt Nam thúc đẩy việc kết nối sáng kiến Vành đai Con đường của Trung Quốc với kế hoạch BRI của Việt Nam.

Ngày 20.12.2018, tại Diễn đàn Xúc tiến Kinh tế Việt Nam – Trung Quốc, Chủ tịch UBND TP Hà Nội Nguyễn Đức Chung trong bài phát biểu cũng cho biết: để triển khai có hiệu quả sáng kiến của Trung Quốc, chính quyền Hà Nội mong rằng, trong thời gian tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh hợp tác giữa Hà Nội, các tỉnh, TP của Việt Nam với các tỉnh, TP của Trung Quốc.

Trong tuyên bố chung nhân chuyến thăm của ông TBT Nguyễn Phú Trọng đến Trung Quốc vào đầu năm 2017, cũng khẳng định: Tích cực thúc đẩy kết nối chiến lược phát triển giữa hai nước, bao gồm kết nối khuôn khổ "Hai hành lang, một vành đai” với BRI.

Những dữ kiện nêu trên cho thấy tiến trình gắn kết dài hơi về mặt chủ trương, chính sách của Nhà nước Việt Nam với BRI.

Tuy nhiên, sáng kiến của Trung Quốc đang vấp phải những phản ứng ngược của các nước trong thời gian gần đây, khi câu chuyện "bẫy nợ từ sáng kiến" đang khiến các quốc gia dè chừng. Báo Pháp luật TP. HCM trong bài viết ngày 16.1 đã đặt câu hỏi "Sáng kiến Tập Cận Bình: Hỗn độn hay nguy hiểm?", theo đó, sáng kiến Vành đai và Con đường còn bị lợi dụng để triển khai các dự án bất khả thi và tham nhũng.

Và thực sự, sáng kiến này đang trở thành một con đường tham nhũng đích thực, với sự duy trì quyền và tiền từ Bắc Kinh theo hướng "dùng tham nhũng nuôi BRI".

Mới đây nhất, hãng tin FP đã có bài viết sâu về tình trạng này qua trường hợp của Malaysia.

Nguyễn Quang Dy

Thú thật, cho đến hôm nay, tôi không thể nói gì khác hơn là phải chấp nhận cái sự thực rằng: người cộng sản chức quyền Việt Nam hoàn toàn không thể nào thức tỉnh được nữa. Họ đã lú lẫn vì đối lập triệt để với dân tộc. Lòng tham làm họ mờ mắt, sẵn sàng đánh mất nốt cả những chút liêm sỉ còn lại. Bộ máy tuyên truyền của chính họ lại là rào cản để họ không tiếp nhận được bất kỳ một thông tin nào xa hay gần may ra có thể giúp họ hiểu hơn chút ít về chính mình. Một người như bà Kim Ngân khi lên chức Chủ tịch QH là người ít tì vết nhất. Tôi có đặt phần nào hy vọng. Vậy mà ngay buổi đầu còn mới mẻ ấy, thấy bà ta dẫn Tổng thống Obama ra ao cá cụ Hồ rồi chỉ vài phút sau đã hất luôn cả xô thức ăn cho cá và đùng đùng chạy đi bỏ ông khách quý lại phía sau thì tôi, sau một phút ngớ người ra, đã hiểu hết: trong lòng bà này thì ra chẳng hề có hình ảnh Cụ Hồ nào cả, khung cảnh gắn liền với kỷ niệm thiêng liêng về Cụ mà bà đang thành kính dẫn khách tới thăm tuyệt nhiên không có mảy may tác động đến bộ não đang đầy mưu tính của người phụ nữ thích làm đỏm kia. Quả nhiên, chỉ vài ba năm thôi, mọi thứ đã lộ hết ra. Bà ta đã phát biểu những câu chối tai về cái dự luật đặc khu mà ai có chút hiểu biết đều thấy bà ta là kẻ can dự rất sâu, cùng với những thủ phạm xướng xuất như tên Chính, và cả những "chiếc ghế" còn cao hơn nhiều nữa. Làm sao có thể còn chút kính trọng nào dành cho những người như thế được. Thế mà dự luật đặc khu còn treo đấy như lưỡi gươm Damocles đối với cả dân tộc thì bọn họ đã lại có ngay Thông tư 19 về việc cho phép lưu hành đồng Nguyên. Họ nôn nóng bán nước đến thế có khủng khiếp không. Trong khi đó, không biết họ đứng ở đâu mà dám cả tin rằng dân tộc này, hiện tại vắt một giọt niềm tin với ĐCS cũng không thể vắt ra, lại có thể dốc 62 tỷ đô la dự trữ trong hầu bao 90 triệu người dân ra cho họ vét nốt. Tôi nghĩ họ quả là những tay mơ bán trời không văn tự, nếu chẳng phải là đang ủ mưu xây dựng một triều đình theo kiểu Lương Sơn Bạc chứ chẳng phải là một “Chính phủ liêm chính” hay “Chính phủ kiến tạo” nào. Càng nhìn vào tấm gương ông Mahathir ở Malaysia càng thấy rầu cho thế kẹt của nước mình. 35 triệu đồng nợ ODA áp lên mỗi đầu người từ đứa trẻ sơ sinh đến cụ già sắp xuống lỗ kết quả của những năm dọc ngang yêng hùng tiêu tiền xả láng kiểu anh Hai cộng sản Nguyễn Tấn Dũng, và cả những anh Ba anh Tư lúc nhúc trong ngót hai trăm ông Trung ương Đảng đầy quyền thế “rừng nào cọp nấy”, thật là những hình ảnh chỉ nghĩ đến đã đủ rụng rời đối với hết thảy mọi người dân Việt Nam, nhất là khi đối chiếu với biết bao nhiêu người nông dân bị cướp đất trở thành dân oan, quanh năm suốt tháng cơm nắm muối đùm kéo nhau đoàn lũ đi lang thang gõ cửa hết công sở này đến nhà tiếp dân nọ rồi chết đâu cũng không ai biết. Vì thế trên trang Bauxite Việt Nam tôi đọc thấy những câu hài hước sau đây, sau tiếng cười là những giọt nước mắt chua chát, bình luận về bài  "Huy động 60 tỷ USD: nên bắt đầu với việc cưỡng chế từ 'tứ trụ'?" của Ánh Liên bên trang VNTB, xin nhắc lại để chúng ta cùng suy ngẫm: "Hình như ở khu vực Đồng Bẩm, Thái Nguyên, nửa đêm hôm qua nơi mộ cũ của bà Nguyễn Thị Năm có tiếng thì thầm: “Nào hai thằng con sĩ quan bị thải của mẹ đâu, đến đây đỡ mẹ dậy một tí, đạn găm sâu quá một mình mẹ không thể gượng dậy nổi”. Có tiếng đáp từ xa vọng đến của cả hai con: “Ô, mẹ định dậy làm gì thế? Già rồi nằm nghỉ cho khỏe mẹ ơi”. Tiếng từ trong mộ nói vọng ra: “Thì nghe nói những người bắn mẹ năm nào nay đang gặp cơn túng quẫn. Họ muốn kiếm cho đủ mỗi người vài biệt thự để lại cho con cháu. Mà mẹ thì… hồi ấy họ vét chưa hết nên hình như cũng còn một ít tiền chôn, chẳng có là bao, mà lại là tiền kẽm thời cũ. Nhưng… thôi thì cũng muốn dịp này báo đáp họ một thể cho trọn nghĩa vẹn tình”. Mới hôm qua lại nghe tin ông Tổng Trọng cắp gói bay sang trời Nga. Không biết ông bay sang đấy làm gì. Ông muốn mượn Putin một chút oai để về tìm cách “thoát Trung” cho dân chúng tôi nhờ, hay ông lại kiếm thêm một cái tròng về tròng lên cổ dân Việt? Dân Việt chắc trong bụng đâu đâu cũng đang nhếch mép cười: “Con xin cắn rơm cắn cỏ lạy các ngài! Xin các ngài buông tha lũ dân ngu khu đen chúng con ạ!”. Nguyễn Huệ Chi

“Trí khôn của con người rất mạnh, nhưng chúng ta không nên coi thường sự ngu xuẩn của con người” (“Human wisdom is very powerful, but we should never underestimate human stupidity” - Yuval Noah Harari, “It takes just one fool to start a war”).

Ba cơn địa chấn

Ngày 9/5/2018 đi vào lịch sử đương đại Malaysia, như một “cơn địa chấn chính trị” (New York Times, May 17, 2018). Sự kiện ông Mahathir Mohamad (93 tuổi) thắng cử còn là một “bước ngoặt chiến lược” trong quan hệ giữa Malaysia với Trung Quốc và sáng kiến “Nhất đới Nhất lộ”, với những hệ quả “không định trước” (unintended consequences).

Trước đây, sáng kiến “Nhất đới Nhất lộ” của Trung Quốc được triển khai thuận lợi tại Malaysia dưới thời ông Najib Razak, nay bỗng nhiên bị đảo lộn bởi ông Mahathir Mohamad. Hãy hình dung cái cầu khổng lồ “Nhất đới Nhất lộ” bắc ngang qua vùng Đông Nam Á, thì nay “nhịp cầu Malaysia” đang bị cơn địa chấn làm rung chuyển (tuy chưa sụp đổ). 

Ông Mahathir trở lại chính trường ở tuổi “xưa nay hiếm”, liên minh với Anwar Brahim (là đối thủ chính trị) đánh bại Najib Razak để lên làm Thủ tướng. Nhưng ông không chỉ điều tra để luận tội tham nhũng của Najib Razak, mà còn đang xoay trục để “thoát Trung”, đảo ngược nhiều chính sách của chính phủ cũ, trong đó có các dự án “Nhất đới Nhất lộ”.

Bước ngoặt này đang làm Bắc Kinh giật mình, đối phó lúng túng (vì bị bất ngờ). Tuy Bắc Kinh buộc phải xem xét lại để điều chỉnh chính sách, nhưng điều chỉnh như thế nào, và có kịp hay không lại là chuyện khác vì “thiệt hại đã xảy ra rồi” (damage is done). Làn sóng “thoát Trung” trước đây còn âm ỷ thì nay đang lan rộng nhanh sau cơn địa chấn Mahathir. Thực ra, trong năm 2018, Bắc Kinh đã giật mình và bị động đối phó với ba cơn địa chấn.

Thứ nhất, Kim Jung-un tìm cách xoay trục để “thoát Trung”, thông qua hòa hoãn Liên Triều và Mỹ-Triều nhằm “phi hạt nhân hóa” bán đảo Triều Tiên. Cuộc gặp cấp cao đầy kịch tính Moon-Kim (Panmunjion, 27/4) và Trump-Kim (Singapore, 12/6/2018) làm Bắc Kinh đau đầu vì để mất vai trò chủ đạo khi bị Mỹ và hai bên Triều Tiên gạt ra khỏi cuộc chơi mới.

Cơn địa chấn thứ hai là Mahathir lên cầm quyền tại Kuala Lumpur (9/5/2018), đang xoay trục để “thoát Trung”, và từng bước rút khỏi cuộc chơi “Nhất đới Nhất lộ”. Cơn địa chấn thứ ba là Trump bất ngờ quyết định (6/7/2018) đánh thuế 25% hàng hóa Trung Quốc trị giá 34 tỷ USD, mở màn cuộc chiến thương mại với Trung Quốc, sau khi Phó thủ tướng Lưu Hạc sang Mỹ đàm phán nhưng thất bại. Đó là ba bước ngoặt lớn có ý nghĩa chiến lược.

Có thể nói, ba cơn địa chấn nói trên không chỉ làm Bắc Kinh đau đầu đối phó, mà còn làm nhiều nước khác (trong đó có Việt Nam) cũng giật mình, phải suy nghĩ lại để điều chỉnh chiến lược (trước khi quá muộn). Tuy Malaysia và Bắc Triều Tiên khác nhau, nhưng ý định “thoát Trung” không phải là một hiện tượng ngẫu nhiên, mà là một xu hướng tất yếu. Trong một bài gần đây tôi có viết: “nếu một số nước ngả theo Trung Quốc là nhất thời do hoàn cảnh hay vì thực dụng nên có thể đảo ngược, thì xu hướng thoát Trung là không thể đảo ngược”.