Bauxite Việt Nam

Nguyễn Hữu Hồng Minh

Nguyên Ngọc và Nguyễn Quang Thiều là hai gương mặt lớn của trí thức Việt. Cả hai ông đều tài năng, không tưởng và thức tỉnh, phiêu lưu, và "suy tư trên đỉnh giáo". Cả hai là trung tâm của những đề tài tranh luận không thể nào kết thúc của đời sống, trí thức văn nghệ sĩ Việt, văn học và quyền năng sáng tạo hôm nay. Cả hai đều lãnh nhận bi kịch thời đại sau khi đã tận hiến như ý một câu thơ Thiều từng viết "Hát lên bằng nọc độc của chính mình". Và người đọc ai cũng có quyền nghĩ rằng mình đã hiểu đúng, hiểu đủ, cái mình đã biết là chân lý. Nhưng thực ra chân lý là một miền đất hoang lộng nhưng không có con đường.

Nhân ngày mừng thượng thọ nhà văn Nguyên Ngọc 96 tuổi, tôi giới thiệu lại bài viết chuyến đi của tôi và Nguyễn Quang Thiều thăm Nguyên Ngọc. Hình như miền đất ấy bây giờ cũng đã biến mất vì nhà văn không còn sống ở đó nữa sau khi vợ và con gái ông qua đời. Cả Nguyễn Quang Thiều hôm nay cũng rất khác với ngày hôm qua.

Cuối cùng lửa đã thực thụ mất ngủ...

Hoàng Dũng

1. Chuyện xảy ra đã bốn năm

Anh Nguyên Ngọc khi còn khỏe năm nào cũng vào Sài Gòn và chúng tôi có hạnh phúc được gặp anh. Nhưng tuổi tác ngày càng cao, anh đi lại ngày càng khó. Những lần cuối vào Sài Gòn đi kè kè bên anh bao giờ cũng là Hoài Phương, con gái.

Thương anh, chúng tôi hẹn cùng nhau gần 10 người, làm một chuyến đi Hội An thăm anh. Mua vé đi Đà Nẵng ngày 8.3 và về lại Sài Gòn ngày 9.3.2022, chỉ ở lại Hội An một đêm.

Phạm Xuân Nguyên

Ai, cấp nào, đã ra lệnh cho lực lượng an ninh ở Đà Nẵng ngày 19/4/2026 chặn cửa căn hộ 812 toà nhà F.Home (16 Lý Thường Kiệt, Đà Nẵng) của nhà văn Nguyên Ngọc, không để người giúp việc của ông xuống sảnh đón các bạn văn từ TP.HCM lên thăm, đồng thời ngăn không cho đoàn khách đó từ sảnh lên nhà ông như mọi khách bình thường khác?

Một nhóm văn nghệ sĩ, trong đó có nhóm Văn Việt, tới thăm nhà văn Nguyên Ngọc tại nhà riêng nhưng 'bị cản trở'.

Ngô Thị Kim Cúc

Đúng là cuộc sống luôn có nhiều bất ngờ và cả bất ngờ của bất ngờ.

Ngô Thị Kim Cúc

Hoang Kim Oanh

Mới đó đã 5 năm… nhà ba người quấn quýt, thật thương! chớp mắt… giờ chỉ còn mỗi anh Nguyên Ngọc, nghĩ mà quá chạnh lòng, Kim Cúc Ngô Thị

Mới đó đã 5 năm. Bao nhiêu thay đổi trên cả đất nước/xã hội, trong từng cộng đồng/gia đình, và nhứt là trên gia đình riêng của anh Nguyên Ngọc ...

Nguyên Ngọc

24-3-2026

Ngày 24/3/2026, chúng ta có một kỷ niệm lớn: 100 năm ngày mất của Phan Châu Trinh và mấy ngày sau là đám tang vĩ đại của ông mà Nguyễn Ái Quốc, trong báo cáo gửi Quốc tế Cộng sản hồi đó, đã viết: “Trong lịch sử người An Nam chưa hề được chứng kiến một sự kiện to lớn như vậy bao giờ…”.

Nguyên Ngọc

(Bài đăng trên Người đô thị 5 năm trước)

Một dự báo quá tài tình mà nay hàng năm ai cũng thấy chứng nghịệm nhãn tiền.

Bauxite Việt Nam

Minh Anh 

Ngay từ rất sớm ông đã đứng riêng một hàng ngũ khác, nơi văn chương không có giả trá, không có dối gian… 

Nhà văn Nguyên Ngọc trong chuyến giao lưu, ra mắt sách tại Nhật Bản. Ảnh: Trung Dũng

Kính gửi anh chị thành viên của Ban Vận động thành lập Văn đoàn Độc lập Việt Nam,

Thưa anh chị,

Ngày 3 tháng 3 năm 2014, việc vận động thành lập Văn đoàn Độc lập Việt Nam được công bố, và một ban vận động mà Trưởng ban là tôi, ra đời. Hoạt động của Văn đoàn độc lập Việt Nam nhằm vào những nhiệm vụ cụ thể sau đây:

– Đoàn kết tương trợ giữa những người viết văn tiếng Việt trong và ngoài nước;

– Tạo điều kiện nâng cao về nghề nghiệp, thúc đẩy sáng tạo cá nhân, khuyến khích đổi mới trong sáng tác và nghiên cứu phê bình văn học và ngôn ngữ;

– Bảo vệ mọi quyền lợi vật chất và tinh thần chính đáng, hợp pháp của hội viên, đặc biệt là quyền tự do sáng tác và công bố tác phẩm, cũng như quyền tự do tiếp cận tác phẩm văn học của mọi người.

Nguyên Ngọc

Gánh nặng ngân sách đè lên lưng nền kinh tế, khiến cho sức chịu đựng đã đến điểm giới hạn. Theo Bộ Tài chính, tổng thu ngân sách nhà nước năm 2023 ước đạt 1,75 triệu tỷ đồng, mà chi ngân sách đã lên đến 1,73 triệu tỷ đồng. Cho nên, chuyện gì đến phải đến: Nghị định 126/2024/NĐ-CP có hiệu lực từ ngày 26/11/2024, quy định ngoài Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam, Hội Nông dân Việt Nam, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, các hội đoàn nhà nước phải “Tự đảm bảo kinh phí hoạt động” (Điểm 3, Điều 5, Chương 1). Nói trắng ra, là Nhà nước không “nuôi anh em chúng ta” nữa.

Chúng tôi thấy cần đăng lại ý kiến của nhà văn Nguyên Ngọc đã công bố trên Văn Việt cách đây năm năm về chuyện nhà nước dùng tiền thuế để nuôi Hội Nhà văn.

Văn Việt

Ngô Thị Kim Cúc

Phải khó khăn lắm, qua bao nhiêu bom đạn chiến tranh và cả tù ngục, anh chị mới được gặp lại nhau.

Và đứa con lành lặn là chuyện trời ban đối với một người từng ướt đẫm chất diệt cỏ; anh chị mừng rớt nước mắt đã đành nhưng càng rớt nước mắt vì không dám có đứa con thứ hai, vì sợ số phận không lơ đễnh một lần nữa.

Nay đứa con ấy, là sự ấm áp lúc tuổi già của chị của anh, là vị ngọt ngào khi đau yếu của anh của chị, đứa con ấy cũng theo chị bỏ anh mà đi.

Thương xót quá, cháu Nguyễn Thị Hoài Phương!

Thương xót quá, anh Nguyên Ngọc!

Nước mắt của bọn em dù có kìm đến mấy cũng vẫn cứ trào ra.

Anh chắc cạn nước mắt.

Hoàng Dũng

***

Ôi, em HOÀI PHƯƠNG. Tháng 9/2022, bà bạn Mai Nhung mua vé cho tôi bay ra Hội An mừng nhà văn Nguyên Ngọc 90 tuổi. Nhóm nhỏ chúng tôi gồm gia đình chú Ngọc - gia đình Mai Nhung và tôi gắn bó lặng thầm, ít ai biết. Hoài Phương nghe chị Ngân sẽ ở mấy ngày, vui mừng, mượn thêm của hàng xóm 1 xe đạp nữa để hai chị em đi chợ mỗi sáng.

Ôi em. Đang sống và làm việc ở Hà Nội, bỏ hết theo ba mẹ về Hội An làm thư ký – làm điều dưỡng – làm mọi việc cho ba cho mẹ. Mẹ mất đột ngột, khi đó em là người phụ nữ duy nhất kề cận hôm sớm Ba, giã từ cả phòng riêng để ngủ trên ghế vải cạnh giường của Ba. Ba làm việc em cũng một góc trên giường đó, không rời nửa bước.

Em bảo em chỉ thèm sách, rời Hà Nội là đói sách. Tôi gởi cho em hai lần, cho em đỡ đói. Lần gần nhất vào đầu năm nay, giọng em vẫn reo vui, nào ngờ khi ấy em đã biết mình trọng bệnh nhưng kiên quyết không để y tế can thiệp. Tôi biết rõ bệnh em tầm 2 tuần nay qua Mai Nhung nhưng em không nghe máy, không muốn ai hỏi han hay tư vấn mà tai chú Ngọc nặng rồi, khó nghe điện thoại. Cân nhắc một thư mail chỉ để an ủi Chú mà chưa biết viết sao đây thì sáng nay em đã đi.

Một cha một con. Khách khứa nhiều quá, mệt và phiền. Em dân giỏi Toán, tình cảm có lý trí, ai chưa hiểu nói em khó gần, nhưng khi đã gần được thì em rất mực thước, đâu ra đó, chính kiến sòng phẳng và nhất quán, giọng nói đẹp, câu chữ sang, gene của cả Ba và Mẹ. Làm con gái, con một của người quá nổi tiếng rất mệt, mệt nhoài.

Nhưng em ơi. Lá vàng khóc lá xanh, thật đứt ruột em ơi. Thương em quá chừng. (Em không chịu ghé mặt vào ảnh, chẳng có bức nào có em, đành post ảnh cái thang cho giá sách nhà, em lên xuống cái thang ấy bao nhiêu lần để sắp soạn và hầu Ba khi ông cần gì đó. Ảnh chú Ngọc tôi chụp khi ở nhà ông 2022 và ảnh kia, đi chợ bằng xe đạp của Hoài Phương).

Dạ Ngân

14-11-2024

Nguyên Ngọc 

Xếp hàng xin visa đi du học Mỹ. (Hình: Tân Toàn Mỹ)

Cách đây mấy hôm, tôi có đến thăm một chị bạn, gặp cả chị và con trai chị. Chả là vài năm trước đây tôi có dạy cả hai mẹ con học một ít tiếng Pháp. Tôi hỏi thăm cháu năm nay lên lớp mấy rồi, chị bảo: giờ đang nghỉ hè, vào năm học mới cháu sẽ lên lớp tám. Ngừng một chút, rồi chị nói tiếp: “Em cũng đang chuẩn bị ráo riết để cho cháu ‘lên thuyền’ thầy ạ”. Tôi ngạc nhiên: “Lên thuyền?”. Thấy tôi ngơ ngác, chị cười bảo: “Hai chữ này bây giờ người ta nói phổ biến rồi mà thầy. “Lên thuyền” tức là ra nước ngoài học, đi du học ấy mà. Em chuẩn bị cho cháu lên cấp ba thì sang học ở Mỹ. Bây giờ cũng đang có một phong trào “thuyền nhân” chạy khỏi đất nước như hồi mấy mươi năm trước, ngày càng đông đảo.

Hồi những năm 70, 80 là thuyền nhân chính trị, di tản chính trị. Bây giờ là thuyền nhân giáo dục, di tản giáo dục. Chạy trốn nền giáo dục này”.

Lưu Trọng Văn

1. Ông Vũ Ngọc Hoàng nguyên phó ban trực Ban Tuyên giáo Trung ương kể với gã, khi làm việc ở Hà Nội ông cùng nhà thơ Việt Phương nguyên trợ lý của thủ tướng Phạm Văn Đồng và nhà văn Nguyên Ngọc hàng tuần đều uống cafe với nhau. Lời cuối cùng nhà thơ Việt Phương nói với ông trước khi mất là: “Nguyên Ngọc là một người rất tốt”. Ông Việt Phương nói vậy như lời nhắn nhủ ông Vũ Ngọc Hoàng hãy cố gắng bảo vệ nhà văn Nguyên Ngọc trước những dị nghị về quan điểm này nọ.

Văn Việt 

Xin ông nói về ý tưởng cho ra đời Ban vận động thành lập Văn đoàn Độc lập Việt Nam cách đây 10 năm.

Nguyên Ngọc: Đúng ra tôi đã nghĩ đến chuyện này từ nhiều năm trước nữa.

Chắc có người còn nhớ năm 1979, để chuẩn bị cho Đại hội lần thứ ba của Hội Nhà văn Việt Nam, với tư cách là bí thư Đảng đoàn của Hội, tôi có viết một bản gọi là Đề dẫn, nêu ra một số vấn đề về tình hình và nhiệm vụ của văn học trong điều kiện mới sau chiến tranh. Bản Đề dẫn ấy bị ông Tố Hữu lên án nặng nề, cho là nó nhiễm nặng quan điểm tự do tư sản. Vụ Đề dẫn gây ồn ào rắc rối khá lâu. Cho đến đầu năm 1981, một hôm tôi đang họp Quốc hội thì được điện thoại từ văn phòng của ông Lê Đức Thọ, bấy giờ là ủy viên Bộ Chính trị, trưởng Ban Bí thư Trung ương Đảng gọi sang báo cáo ở số 6 Nguyễn Cảnh Chân, trụ sở Ban Bí thư Trung ương.

01:00 | Thứ ba, 17/10/2017

LTS: Nhân sự kiện Đà Nẵng quy hoạch và thực hiện một số dự án xây dựng ảnh hưởng đến hệ sinh thái bán đảo Sơn Trà bị dư luận phản ứng, VHNA đã có cuộc trao đổi với nhà văn Nguyên Ngọc, một công dân xứ Quảng rất am hiểu xứ Quảng – Quảng Nam & Đà Nẵng về vấn đề này, về văn hóa và người xứ Quảng.

Đọc thêm

Nhà văn Nguyên Ngọc: Báo động ở Hội An

Không thể tư nhân hóa bờ sông

Nhà văn Nguyên Ngọc

Nguyễn Hồng Anh thực hiện

Bài phỏng vấn dưới đây là phần tiếp theo nội dung nói chuyện của chúng tôi cùng nhà văn Nguyên Ngọc (phần trước, chúng tôi đã công bố trên Văn Việt ngày 19/3/2023 và FB: https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=1900957946922986&id=100010263978018&mibextid=qC1gEa). Trong một sáng tháng Ba mát trời, tại ngôi nhà yên tĩnh của mình ở Hội An, những ký ức về Tây Nguyên được ông lần giở lại sôi nổi qua giọng kể – như vẫn vậy mỗi lần ông có dịp nói về vùng đất quá nhiều gắn bó với cuộc đời mình... Bài nói chuyện như một tổng kết từ kháng chiến đến hoạt động văn nghệ, và khái quát thành “triết học Tây Nguyên” – theo cách nói của nhà văn. Một số nội dung ở đây đã được ông viết thành các bài ký sâu sắc trong tập truyện “Các bạn tôi ở trên ấy”. Một số điều lần đầu ông kể lại...

..: Ông có thể kể sơ lược sự gặp gỡ ban đầu giữa Tây Nguyên và cuộc kháng chiến?

̂ ọc: Như đã nói, ngày 23/9/1945, chỉ một tháng sau Cách mạng tháng Tám, Pháp đã quay lại chiếm Sài Gòn, nhưng khi đánh rộng ra đến Đèo Cả thì không đủ sức đi tiếp nữa. Giữa vùng đồng bằng duyên hải Nam Trung Bộ còn lại với Tây Nguyên, họ chọn dồn sức lên chiếm Tây Nguyên vì đây là vùng đất cao khống chế.

Nguyễn Hồng Anh thực hiện

Bài phỏng vấn được thực hiện vào một buổi sáng tháng Ba tại nhà riêng của nhà văn Nguyên Ngọc ở thành phố Hội An. Ý định phỏng vấn ban đầu của chúng tôi là xoay quanh đề tài chiến tranh Việt Nam với cái nhìn của ông – một nhà văn, người lính đã từng trải qua hai cuộc kháng chiến lớn của dân tộc: chống Pháp và chống Mỹ. Nhưng qua buổi trò chuyện cùng nhà văn, điều chúng tôi nhận lại còn phong phú hơn thế rất nhiều. Vì thế, chúng tôi quyết định tách toàn bộ nội dung phỏng vấn thành ba bài, với ba nội dung khác nhau. Dưới đây là phần 1.

Phần 2 và 3 sẽ được đăng tải vào thời gian thích hợp.

 Vũ Thư Hiên

9-9-2022

Tôi là kẻ sống dai. Cho nên những gì tôi viết về bè bạn thuần là những kỷ niệm về họ, phần nhiều là những người đã khuất. Tôi viết trước hết là để cho mình, như một lời nhắc. Rằng trong sự hình thành cái thằng tôi hôm nay, người nào cũng có phần trong đó.

Nhớ đến Nguyên Ngọc là tôi nhớ đến mấy truyện ngắn Chị Nèn, Mùa xuân hoa trắng. Không phải Đất nước đứng lên. Không phải Rừng xà nu.

Tinh chất của ngôn ngữ Việt không nằm trong những tác phẩm dính dấp với chính trị. Các nhà phê bình thì lại hay xoáy vào cái thứ vô duyên ấy để đánh giá tác phẩm. Sai lầm của họ là ở chỗ này. Tôi nghĩ thế và tin mình nghĩ không sai.

Thái Hạo

7-9-2022

Nhà báo Hoàng Hải Vân vừa có bài “Nhà văn Nguyên Ngọc vẫn không có ý định sám hối”, đăng trên Facebook cá nhân. Xét thấy bài viết còn có nhiều điểm cần nói rõ và nói lại, tôi viết mấy dòng này.

Hoàng Hải Vân nói rằng việc Nguyên Ngọc rời khỏi Đảng là “một động thái khá ồn ào có chủ đích do chính ông chủ động tạo ra”, và đi đến kết luận “Chủ động tạo thành một sự kiện để thu hút công chúng không phải là hành vi của bậc chính nhân quân tử”.

Khoan nói đến tính xác thực của điều mà Hoàng Hải Vân bảo rằng đó là “một động thái… có chủ đích”, nhưng cứ cho rằng là như thế đi nữa thì tại sao sự công khai, nói lớn lên về việc mình rời khỏi một tổ chức lại bị coi là “không phải là hành vi của bậc chính nhân quân tử”? Đảng Cộng sản Việt Nam có phải là một tổ chức bí mật để đảng viên phải vào ra một cách lặng lẽ, lén lút? Rõ ràng, các văn bản luật cao nhất của nước Việt Nam ghi rằng Đảng là lực lượng lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối, vậy thì việc một đảng viên vào hay ra khỏi đảng bằng tư thế công khai, đĩnh đạc, có gì là không hợp lẽ? Hơn thế nữa, có lẽ ông Hoàng Hải Vân cũng thừa biết rằng ở Việt Nam một người bỏ Đảng thì trở thành “đối tượng”, phải chịu rất nhiều áp lực từ nhiều phía, bị mất mát các quyền lợi bởi nhiều cách; vì thế cho đến nay dù đã có nhiều người bỏ Đảng nhưng không mấy ai công khai. Vì sao thế? Vì họ sợ, sợ phiền, sợ nhiễu, sợ những mất mát, những đè nén… Việc bỏ Đảng không hiếm, nhưng những người công khai điều đó thì thật sự rất ít. Hãy xem một người khi nói to lên rằng “Tôi bỏ Đảng” thì người ấy được lợi lộc gì hay là chỉ rước phiền phức vào thân? Từ góc độ thực tế này mà nhìn thì rõ ràng sự công khai của Nguyên Ngọc là một thái độ rõ ràng, thẳng thắn, trung thực, dứt khoát và dũng cảm. Vì lý do gì mà ông Hoàng Hải Vân lại cho đó “không phải là hành vi của bậc chính nhân quân tử”? Câu trả lời có lẽ chỉ ông Vân hiểu.