Bauxite Việt Nam

Thái Hạo

Nằm xem những hình ảnh sau bão, khó ngủ. Những thành phố xơ xác, tan hoang, ngổn ngang. Thê thảm nhất có lẽ là hình ảnh cây cối đổ la liệt khắp nơi, và kéo theo là sự hư hại xe cộ, nhà cửa, công trình, đặc biệt là gây chết người. Hơn 17 nghìn cây đổ, theo báo chí nhà nước.

Lang thang qua Trung Quốc xem họ thế nào. Hình 1 là ảnh trên một đường phố ở đảo Hải Nam, hình 2 là ở Hà Nội. Cả hai cùng vừa trải qua cùng một cơn bão, bão Yagi. Bạn có nhận ra sự khác nhau?

Võ Xuân Sơn

9-9-2024

Cơn bão Yagi vừa rồi đã làm trốc gốc bao nhiêu cây xanh ở Hà Nội. Chưa thấy ai thống kê, bao nhiêu trong số cây bị trốc gốc ở Hà Nội có bộ rễ bị bó trong bao khi trồng xuống. Nhưng hình ảnh những gốc cây còn đang bị bó khi trốc gốc cho thấy sự bất lương trong xã hội hiện nay.

Tạ Duy Anh 

Phải chăng có một thứ gì đó mang tính nền tảng đang sụp đổ, tan rã từ tầng rất sâu?

Nguyễn Quốc Tấn Trung

Hình ảnh cháu bé bị vứt giữa hai bức tường ở Hà Nội. Ảnh: VTC. Đồ họa: Luật Khoa

Tôi luôn tin tưởng vào sự chóng vánh và hiệu quả của mạng xã hội Việt Nam.

Nhờ vào mạng xã hội, quá trình công dân kiểm tra, giám sát, phản biện các hoạt động của chính quyền mới phần nào được định hình, thứ quyền mà sau hơn một trăm năm đấu tranh, người Việt Nam vẫn chưa được hưởng.

Tuy nhiên, việc sử dụng mạng Internet để chĩa mũi dùi vào các cá nhân, như người mẹ nhỏ tuổi trong vụ việc bé sơ sinh bị vứt kẹt tường, là một trong số ít các trường hợp mà người viết tin rằng chúng ta cần cẩn thận cân nhắc hành vi tung thông tin cá nhân của người mẹ như một cách “trừng phạt”.

Giết con mới đẻ: Tội ác mà pháp luật cũng phải thông cảm?

Hiện nay, pháp luật nhiều quốc gia đều ghi nhận và quy định tội giết con mới đẻ ở một điều khoản với những cân nhắc đặc biệt về tình trạng sức khỏe, tinh thần và sức ép của dư luận xã hội lên người mẹ.

Hai thuật ngữ pháp lý phổ biến nhất dành cho tội giết con mới đẻ là “infanticide” và “neonaticide”, tạm gọi chung là giết con mới đẻ.

Infanticide là kết hợp giữa hai thành tố latin infans– (tức con, trẻ) và -cide (tức giết hại). Hành vi giết con của mình khi trẻ chưa đủ một năm tuổi được gọi là hành vi infanticide.

Neonaticide là kết hợp giữa hai thành tố latin neonati- (tức sơ sinh) và -cide (tức giết hại). Hành vi giết con của mình khi trẻ vừa được sinh ra và trong vòng 24 giờ tuổi thì sẽ được gọi là neonaticide.

Theo nghiên cứu tổng hợp “Neonaticide, Infanticide, and Filicide: A Review of the Literature”, giết con mới đẻ đi cùng với lịch sử của loài người, và thậm chí hằn vào tiềm thức của loài người như một thứ văn hóa.

Trẻ bị bệnh, không khỏe mạnh, có dị tật ở thời săn bắn hái lượm thường bị xem là một sự lãng phí đối với nguồn lực có hạn của bộ tộc.

Trẻ em ở nền văn minh Ai Cập có thể bị chôn sống cùng với cha hoặc mẹ khi họ mất, được cho là để đồng hành cùng người chết sang bên kia thế giới.

Các nền văn hóa Trung Quốc hay Nhật Bản thường xem con gái chỉ là một “của nợ” và “có thể giết tùy ý”.

Đặc biệt hơn, một số nền văn minh còn tích hợp cả quyền “giết con” vào hệ thống pháp luật của mình.

Theo pháp luật La Mã cổ đại, patria potestas là một nguyên tắc pháp lý công nhận quyền tuyệt đối của người cha trong hộ gia đình, kể cả việc giết con mình.

Ở Nhật Bản cổ đại và trung đại, mabiki là thuật ngữ tập quán pháp để chỉ việc giết con mới đẻ. Sau khi trẻ được sinh ra, bà mụ sẽ hỏi ý kiến người cha rằng ông có muốn giữ con của mình không. Nếu câu trả lời là không, chính bà mụ này (mà không phải người mẹ) sẽ thực hiện nghi lễ modosu, tức gửi đứa con trời ban trở về với thiên đàng.

Nếu pháp luật cổ và các tập quán ưu tiên quyền lực tuyệt đối của người cha đối với con, pháp luật hiện đại không còn bảo hộ người cha khỏi hành vi giết người của người cha đối với con nữa.

Tuy nhiên, vì nhiều lý do, chúng ta buộc phải ghi nhận quy định pháp luật riêng biệt nhằm bảo vệ người mẹ, vốn là người mang nặng đẻ đau và rất dễ bị tổn thương do trách nhiệm nuôi con và áp lực xã hội.

Đinh Yên Thảo

Một trong những luật mới vừa bắt đầu có hiệu lực tại Việt Nam và áp dụng trong năm mới là luật định buộc người thi lấy bằng lái xe sẽ học thêm về đạo đức, văn hóa giao thông, chiếu theo thông tư của Bộ Giao rhông Vận tải ban hành trong năm. Các nội dung học sẽ bao gồm “những vấn đề cơ bản về phẩm chất đạo đức”, đạo đức nghề nghiệp của người tài xế, văn hóa giao thông và phòng chống tác hại bia rượu...

Học thêm dăm giờ để vượt qua cuộc sát hạch lý thuyết, liệu những giờ học đạo đức cấp thời này sẽ thật sự có ảnh hưởng đến những tài xế mới hay chỉ buộc họ phải qua loa đối phó? Bởi vấn đề đạo đức không thể là bài học trong mươi giờ hay một đôi ngày, mà nó là một nền tảng và giá trị mà mỗi người được giáo dục, hun đúc từ nhỏ. Để sống và thực hành trong suốt cuộc đời mình, không riêng trong việc lái xe.

Có thể là trùng hợp hoặc cũng có thể giới truyền thông trong nước cùng nhận ra điều hệ trọng gì đó từ vụ xét xử những cán bộ cao cấp liên can trong đại án MobiFone đang diễn ra, nên hầu như các cơ quan báo đài đến những trang mạng Chính phủ đều cùng nêu vấn đề đạo đức xã hội như một mục tiêu năm mới trong những ngày cuối năm này.

Điểm qua báo chí quốc nội thì Báo Giáo dục và Đào tạo tổ chức cuộc trò chuyện trực tuyến chủ đề “Nhà giáo và đạo đức nghề nghiệp”, cũng như đưa các tin, bài viết về vấn đề giáo dục đạo đức cho giới trẻ. Trang mạng Thị trường chứng khoán thông báo bản tin sắp có “Bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp” trong chứng khoán. Báo Kinh tế & Đô thị thì đặt vấn đề “Đạo đức công vụ” với cán bộ, công chức Chính phủ. Tòa án Nhân dân Tối cao thì công bố “Bộ Quy tắc đạo đức và ứng xử thẩm phán”. Báo Tuổi Trẻ thì trích lời Giám đốc Công an Hà Nội rằng “Đạo đức một bộ phận công dân xuống cấp trầm trọng”. Trang mạng Thanh Tra của Chính phủ thì kêu gọi “Năm mới, hãy chúc nhau giàu cả đạo đức”... Có thể kể thêm vô số các bản tin tương tự như vậy trong mọi lãnh vực xã hội.

Trịnh Khả Nguyên

Lớp Đệ Thất (lớp 6) ở miền Nam trước 75, môn Việt văn, phần văn học cổ, học sinh được học một số bài về đạo đức như lòng hiếu thảo của con cái với cha mẹ, ông bà, tình nghĩa thầy trò, bạn bè, lòng thương người. Đến nay, nhiều người thuộc thế hệ cũ vẫn còn nhớ những câu trong bài Dạy con ở cho có đức, vì những câu nầy là thơ (ca) nên dễ thuộc, lại nữa cái “đức” bài học dạy là cái đức phổ biến, gần gũi với văn hóa dân tộc, mà tục ngữ, ca dao đã có nói lá lành đùm lá rách / người trong một nước phải thương nhau cùng…

Lớp 6 chỉ được học những đoạn trích chính yếu, còn về tác phẩm, tác giả chỉ giới thiệu sơ lược. Việc tìm hiểu, phân tích sâu dành cho các lớp cao. Dạy con ở cho có đức nói riêng, Gia huấn ca nói chung tác giả viết ra để dạy người nhà (gia huấn), nhưng cũng có thể dạy cho mọi người. Việc đưa những tác phẩm như thế nầy vào chương trình giáo dục là điều rất đúng, nhất là khi xã hội suy thoái trầm trọng về đạo đức, lối sống như mọi người đã biết. Giáo dục, nhà trường được xem là nơi tượng trưng cho văn hóa, đạo đức thế mà văn hóa tại đây đang sa sút đáng ngại như bắt nữ giáo viên đi mời rượu trong tiệc, sửa điểm thi hàng loạt, bằng cấp giả, bán dâm, bạo lực học đường…, đã thế, còn biện bạch lạ đời. (báo Thanh Niên)*

Nói thêm, trước 75 ở miền Nam, dùng (hai chữ) “Việt văn” tức dạy / học văn hóa, văn chương Việt Nam để phân biệt với Anh văn, Pháp văn... dạy / học văn hóa, văn chương Anh, Pháp. Chắc họ e rằng, nếu dùng (một chữ) “văn”, thì không rõ. Dĩ nhiên, việc chính của thầy cô “văn” là dạy văn chương chữ nghĩa, nhưng thông qua các bài như “dạy con”, các vị cũng dạy “công dân giáo dục” cho học sinh. Tương tự thế, các môn khác, như ngoại ngữ là dạy chữ, câu, ngữ pháp, nhưng các thầy cô có thể chọn từ nhiều sách khác nhau những bài có lối hành văn trong sáng, có ý nghĩa giáo dục con người, miễn sao hợp với lứa tuổi, trình độ cấp học, chứ không sách giáo khoa là pháp lệnh. Chung lại, trong nhà trường ngoài phần vụ chuyên biệt, nếu có thể, thầy nào, môn nào cũng góp phần dạy đạo đức cho học sinh. Ở nhà, cha mẹ cũng dạy con ở cho có đức, có nhân.

Chữ đức hay nhân chúng ta dùng hằng ngày và trong bài dạy con đồng nghĩa với hiền lành, ngay thật, sống có tình, hiếu thảo, lễ phép, thương người như mấy câu “…Thương người vất vả ngược xuôi / Thương người lỡ bước, thương người bơ vơ / Thương người ôm dắt trẻ thơ / Thương người tuổi tác già nua bần hàn... Thấy ai đói rách thì thương / Rách thường cho mặc, đói thường cho ăn / …Thương người như thể thương thân…”. Đức độ như thế cũng đơn giản, bình thường có gì cao siêu đâu. Có người đã gọi đó là đạo đức luân lý giáo khoa thư.

Sau 75, đạo đức như trên gọi là đạo đức tu sĩ và cho là chẳng làm lợi gì cho ai, thay vào đấy là đạo đức cách mạng. Môn đạo đức sau dạy học sinh những đức tính cao rộng như có tình yêu nước nồng nàn, có lòng căm thù địch sâu sắc, biết yêu quí, gìn giữ hòa bình… Nền giáo dục mới dạy con người thành con người mới xã hội chủ nghĩa, có tinh thần làm chủ tập thể, vươn lên chiếm lĩnh những đỉnh cao trí tuệ, làm chủ khoa học kỹ thuật tiên tiến v.v… Vươn lên chiếm lĩnh những đỉnh cao trí tuệ, làm chủ khoa học kỹ thuật, một ước mơ rất to lớn. Có phải là đào tạo thành các nhà bác học, có các vị nhận giải Nobel, sẽ chế tạo ra các máy móc hiện đại, có những phát minh mới, làm chủ thiên nhiên…? Những chương trình tìm kiếm tài năng, những trường chuyên, lớp chọn luyện các đội học sinh dự thi các kỳ thi quốc tế, “Gặp gỡ Việt Nam” mời một số bác học, một số người đoạt giải Nobel đến giao lưu với học sinh, sinh viên ưu tú. Các việc đó nhằm các đích trên.

Việt Nam cũng có những bác học, có người đoạt giải Nobel**, giải Fields, có những người ra nước ngoài học giỏi, đỗ cao, muốn đem điều đã học về giúp nước, có người là tỷ phú đô la muốn đem tài sản về nước làm ăn để giúp mình, giúp dân, có học sinh thi học sinh giỏi quốc tế đạt điểm thưởng, ngoài thang điểm của ban giám khảo. Các vị trên rất đáng ca ngợi, chứng tỏ trí tuệ người Việt thuộc hạng siêu. Nhưng quan trọng là họ đang ở đâu, làm gì? Mới nhất news.zing.vn cho biết trong số 17 quán quân “Đường lên đỉnh Olympia”, chỉ có 3 người hiện sống tại Việt Nam (Lương Phương Thảo và Lê Viết Hà về nước, Phan Đăng Nhật Minh vẫn chưa đi du học), còn 14 người khác sống và làm việc tại nước ngoài***.

Trước đây “bốn chấm không” chưa nói đến, chỉ nói công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Đây là phương cách vừa để canh tân đất nước vừa để thỏa mãn tự cao, chứng tỏ tính ưu việt. Người ta thường nghe điện, đường, trường, trạm, thấy những pano vẽ cảnh đại công trường, nhà máy ống khói cao vời, công nhân đang lao động. Đến nay, một số nhà máy đã phá sản, hoặc đang “đắp chiếu”, không thấy các pano cổ động, lại thấy các pano quảng cáo cho khu du lịch, nghỉ dưỡng sinh thái, chung cư, căn hộ cao cấp trưng khắp nơi. Người ta đang khai thác, bán, cho thuê những cái có sẵn như núi rừng, sông biển, đất đai, khoáng sản.

Ánh Liên

Ngày xưa, cụ Hồ nhiều lần nhắc nhở các đảng viên cán bộ của mình: “Mỗi đảng viên, cán bộ phải thật sự thấm nhuần đạo đức cách mạng”, phải “thật sự cần kiệm liêm chính, chí công vô tư”, phải “thật trong sạch”... Và Đảng của Cụ cũng thường xuyên tiến hành phê bình, kiểm điểm, coi “đấu tranh phê bình, tự phê bình” là vũ khí sắc bén để tiêu diệt chủ nghĩa cá nhân, kiểm soát các cán bộ, nhất là cán bộ có chức có quyền... Vậy mà trên thực tế, dù cố gắng đến đâu, việc kiểm soát những đảng viên lạm dụng quyền lực đều đã thất bại (chỉ có điều, khi đó người ta thường nhận định số đảng viên, cán bộ kém đạo đức, lạm dụng quyền lực “chỉ là bộ phận nhỏ”). Thất bại vì, cái cách kiểm soát quyền lực bằng đạo đức, gọi là “đức trị” đã lạc hậu so với việc kiểm soát bằng luật pháp, tức là “pháp trị”, mà thực hành “đức trị” trong thể chế độc đảng toàn trị thì càng không thể thành công. Đến nay, khi đạo đức của đảng viên cán bộ càng xuống cấp quá nhiều – xuống một cách trơ tráo và trơ trẽn – so với mấy chục năm về trước (chính Trung ương Đảng của ông Trọng cũng phải nhận định là bộ phận nhỏ kia đã thành “bộ phận không nhỏ” rồi mà), thì việc kiểm soát quyền lực lại càng khó khăn gấp bội. Huống chi, nếu căn cứ vào những phát ngôn của ông Tổng bí thư, cái định nghĩa đạo đức của ông ngày nay nó mơ hồ, nhập nhằng hơn định nghĩa của cụ Hồ ngày trước nhiều. Không biết có phải ông vốn là người của Hội đồng lý luận nên ông đã gắn “đạo đức” vào với ‘ý thức, tư tưởng’? Tha hóa về đạo đức tức là “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa”, tức là hoài nghi sự đúng đắn của việc đưa đất nước tiến theo con đường XHCN, hoài nghi sự lãnh đạo độc tôn của Đảng, hoài nghi mối quan hệ “4 tốt, 16 chữ vàng” của Đảng... Thành thử, bao nhiêu năm trước, với khái niệm đạo đức còn có tính cổ điển – đạo đức ít ra vẫn thuộc phạm trù đạo đức chứ không phải cái gì khác lộn sòng vào – mà đảng đã không rèn nổi đảng viên cán bộ của mình, đã không kiểm soát nổi cán bộ chức quyền; nữa là bây giờ, thời đại thì đã khác, ông Tổng bí thư lại cố dùng khái niệm đạo đức lập lờ, mơ hồ của mình để kiểm soát quyền lực thì liệu ông sẽ thành công hay thất bại đây? Bauxite Việt Nam

Trực Ngôn

“Qua những vụ việc như của ông Chủ tịch Tô quyền to hơn cả những dãy núi Hà Giang và bà Bí thư Cúc uy lực rộng hơn cả vùng biển Tiền Giang... mới thấy sự tha hóa của cán bộ đang bò ngược lên.

Trước kia chỉ có Chủ tịch xã, rồi đến Chủ tịch huyện lộng hành, ức hiếp dân, tham ô tham nhũng... còn bây giờ đã đến cỡ Chủ tịch tỉnh, Bí thư tỉnh rồi. Nguy lớn rồi”.

Bác Trực Ngôn dùng hình ảnh bóng bẩy quá nên hình như chưa phản ánh hết sự thật. Sự thật là những con sâu quyền lực bò ngược lên và bỗng trông thấy trên các cành cao chót vót cũng lổm ngổm những sâu là sâu, bèn tặc lưỡi: “Thì ra trên đất nước này nơi nào có “ghế” là cái lũ chúng mình đều sinh sôi nẩy nở cả, có phải trên ấy thì sạch hơn dưới này đâu, có điều trên ấy cao quá, thuốc trừ sâu phun không đến đấy thôi”.

Bài viết đã đăng trên Tuần Việt Nam nhưng hiện nay không còn tìm thấy bài khi bấm vào đường link nữa. Bản này là bản gốc BVN đã lấy từ Tuần Việt Nam, xin giới thiệu đến bạn đọc.

Bauxite Việt Nam