Bauxite Việt Nam

Trần Minh Thảo

Tôi trình bày một số suy nghĩ cá nhân nông cạn với mong muốn cùng các bạn làm sáng tỏ vấn đề, tự thấy có trách nhiệm góp phần đổi mới đất nước một cách bền vững. Bài viết phân tích các biến chuyển về ý thức dân tộc, quá trình phát triển lịch sử của Việt Nam từ đầu thế kỷ 20 cho tới nay.

1/ Cuộc vận động đổi mới nửa đầu thế kỷ 20

Non 100 năm trước, đầu thế kỷ 20, Việt nam có một cuộc vận động đổi mới theo hướng kinh tế thị trường. Đó là phong trào Duy Tân và Đông Kinh Nghĩa Thục (1907) của các nho sĩ có Tây học yêu nước (với nghĩa tương tự như có Hán học) Lương Văn Can, Nguyễn Quyền, Phan Chu Trinh… Đó là lần đổi mới thứ nhất mà lạ lùng thay cũng là đổi mới theo sau phong trào duy tân của các trí thức nho sĩ Trung Hoa nhưng không làm theo Trung Hoa. Phong trào tồn tại một thời gian thì bị người Pháp đàn áp, tan rã. Tuy thế, nhìn tổng quát phong trào Duy Tân ở Việt Nam có tác dụng rất sâu rộng mà những cuộc vận động về sau, kể cả cuộc cách mạng do đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo theo tôi cũng là con đẻ của phong trào ấy.

Phong trào Duy Tân - Đông Kinh Nghĩa Thục chủ trương 3 việc:

- Chấn dân khí: Thức tỉnh tinh thần tự lực tự cường của người dân (làm chủ xã hội, đất nước, ý thức tự làm chủ, không chịu nô lệ ai, tức là không sợ ai), chống chế độ chuyên chế, áp bức (quân chủ, thực dân). Phong trào dịch các sách gọi là tân thư của các nhà tư tưởng phương Tây như Montesquieu, J. J. Rousseau, Kant ,Darwin… từ chữ Hán sang quốc ngữ (các sách này do các trí thức duy tân Trung Hoa Khang Hữu Vi, Lương Khải Siêu… dịch từ chữ Pháp sang Hán văn). Đề cao dân quyền thực chất là xoá bỏ quân quyền (cuối cùng là đuổi người Pháp ra khỏi nước), thiết lập chế độ dân chủ kiểu phương Tây. Phong trào này coi Người Việt trên ba miền là công dân một nước Việt Nam thống nhất. Đấy là lần đầu tiên tư tưởng dân tộc Việt Nam là một, đất nước Việt Nam là một được trình bày công khai.

- Khai dân trí: bỏ cái học cũ (Hán học), coi đó là cái học lạc hậu, chậm tiến, nô dịch, học chữ quốc ngữ và văn hóa khoa học phương Tây (lối tư duy lôgic). Phù hợp với điều mà người Pháp nói: Khai hóa thuộc địa.

- Hậu dân sinh: làm giàu theo kiểu phương Tây – kinh tế thị trường. Phong trào mở hiệu buôn để học buôn bán và làm tài chính. Một tầng lớp tư sản bản xứ hình thành trở thành các ông chủ (sở hữu tư nhân của cải nói chung). Sự phát sinh ra tầng lớp ông chủ (còn nhỏ) này đã kích thích lòng tự hào: ta không thua kém gì Tây nếu thông hiểu cách buôn bán, làm ăn kiểu Tây phương.

Phong trào ấy không thành công do người Pháp lo sợ mất quyền cai trị. Người Pháp nhìn không xa, hoặc lúc đó kinh tế tư bản chủ nghĩa chưa xuất hiện nhân tố toàn cầu hóa, hoặc vì chủ nghĩa tư bản lúc đó chỉ ở tầm khu vực nên cuối cùng thua trắng tay.

Người Pháp đàn áp tàn bạo phong trào Duy Tân - Đông Kinh Nghĩa Thục và các phong trào yêu nước khác. Nhưng người Pháp buộc phải thực hiện nhiều chủ trương do các phong trào yêu nước đổi mới đó đề ra. Hoặc người Pháp thấy một số chủ trương của phong trào đó cũng có lợi cho chính quyền thực dân. Ví dụ về việc khai dân trí:

Khoa thi Hội năm Mậu Ngọ (1919, 12 năm sau khi Phong trào Duy Tân mở Đông Kinh Nghĩa Thục) là khoa thi cuối cùng theo cái học cũ (chữ Hán), là khoa cuối cùng đặt dấu chấm hết cho một kỷ nguyên Hán học (Nho học) kéo dài 844 năm trên đất nước ta (kể từ khi vua Lý Nhân Tôn mở khoa thi Tam trường lần thứ nhất năm 1075). Đông Kinh Nghĩa Thục là nhà trường mở ra để dạy quốc ngữ, dùng quốc ngữ để dạy kiến thức phương Tây cho người Việt. Sau khi phong trào bị đàn áp, người Pháp buộc phải mở các trường tuần tự từ tiểu học đến đại học (dạy học bằng chữ quốc ngữ, chữ Pháp, có cả chữ Hán) tiếp tục công việc của Đông Kinh Nghĩa Thục. Chương trình học trong các nhà trường hoàn toàn theo chương trình của Pháp. Có lẽ chưa có đội ngũ các nhà sư phạm người Việt soạn sách giáo khoa Việt Nam nên trẻ em Việt Nam thời đó phải học thuộc lòng câu: tổ tiên ta là người Gô-loa (Pháp) bằng Pháp ngữ! Về sau có sách giáo khoa quốc văn thì mới bỏ được bài học chối tai đó. (Đọc thêm: ”Đông kinh nghĩa thục”, Nguyễn Hiến Lê; ”Đại cương lịch sử Việt nam”, NXB Giáo dục, Hà nội)

Nhưng tôi không tiếp cận phong trào đổi mới đầu thế kỷ 20 tại Việt nam theo hướng đó.

Nguyễn Đình Cống

Tôi đã đọc gần hết các bài Mênh mông thế sự… của GS Tương Lai. Tôi cảm phục tinh thần, trí tuệ và tình cảm của ông. Mênh mông thế sự… là những bài có nội dung sâu sắc và thời sự, có lập luận chặt chẽ, có dẫn chứng hấp dẫn, chúng rất có giá trị đối với những người thích nghiên cứu, sưu tầm. Tuy vậy các bài thường quá dài đối với số đông bạn đọc hiện nay. Nên chăng mỗi bài dài đem chia thành 2 phần, nội dung chính và bổ sung.

Nội dung chính trình bày cô đọng, cho mọi bạn đọc. Phần bổ sung được tách rời, kèm theo, dành cho những ai cần mở mang và hoàn thiện kiến thức. Tôi nghĩ, làm được như thế, sức lan tỏa của bài viết sẽ tăng lên nhiều.

Riêng trong bài MM thế sự…số 66 (Liệu có nhất thiết phải cái quan rồi mới luận định không nhỉ), tôi có đọc được một câu, muốn trao đổi vói GS và các bạn quan tâm. Đó là câu GS trích của Camus, ngụ ý đến tình hình của xã hội VN hiện nay: “Thời kỳ trí tuệ tự hạ mình đến mức chỉ để phục vụ cho thù hận và áp bức …”

Đọc xong câu trên tôi dừng lại để suy nghĩ. Thoạt đầu tôi thấy đúng, hay. Nhưng nghĩ kỹ thấy không phải như vậy. Không biết Camus viết ra câu ấy trong hoàn cảnh nào, nhưng xã hội VN hiện nay tệ hại hơn nhiều. Với VN dưới sự toàn trị của ĐCSVN thì không có chuyện “Trí tuệ tự hạ mình…”, mà chỉ có thể là: “Trí tuệ bị ép buộc phải hạ mình…”. Nhưng cũng không hẳn như vậy.

Trí tuệ hay Tinh hoa VN hiện có 2 loại: của dân và của Đảng.

Trí tuệ của dân do khí thiêng sông núi sinh ra. Trước và sau năm 1945, Đảng đã giương cao khẩu hiệu “Vì Độc lập” mà thu hút được nhiều trí tuệ như vậy. Nhưng rồi vì “Chuyên chính vô sản” mà Đảng đã xem trí tuệ của dân như “thế lực thù địch”. Một số bị tù đày, hủy hoại, số khác ra nước ngoài, số còn lại ẩn thân chờ thời. Với trí tuệ chân chính của dân thì ĐCS chỉ có thể đàn áp mà không thể nào ép buộc hạ mình.

Trí tuệ của Đảng là thứ rất đáng nghi ngờ. Brzezinski, trong sách “Thất bại lớn” nhận xét rằng, lãnh đạo Cộng sản có đặc điểm là kém trí tuệ nên trước sau chế độ cũng sẽ sụp đổ. Tuy lãnh đạo kém trí tuệ, nhưng ở Liên Xô trước đây, ở Trung Quốc và Triều Tiên hiện nay có chính sách đặc biệt ưu đãi những nhà khoa học đầu ngành nên khoa học của họ có một số mặt phát triển ở mức cao, đặc biệt là về khoa học phục vụ quân sự. Còn ở VN, không có cách làm như vậy. Các trí thức bắt buộc phải trung thảnh với Đảng, với học thuyết Mác Lê. Thế thì Đảng lấy đâu ra người tài giỏi, lấy đâu ra tinh hoa thực chất để xây dựng đội ngũ.

Như vậy, ĐCSVN thực chất không có trí tuệ đúng nghĩa, thế thì lấy đâu ra “Trí tuệ tự hạ mình…”. Có chăng là “trí tuệ dỏm cúa Đảng bị buộc phải hạ mình đến mức chỉ để phục vụ cho thù hận và áp bức …”.

Vài điều mạo muội do suy nghĩ phản biện mà thành. Mong GS Tương Lai và các bạn quan tâm, nếu có ý kiến phản bác xin gửi đến: ndcong37@gmail.com  hoặc gọi 0389 578 620.

N.Đ.C.

Tác giả gửi BVN

Trí Ngủ Việt

Với 2 bài viết xoay quanh lời của ông Nguyễn Phú Trọng: “Xót ruột khi đạo đức xuống cấp”.

https://viettimes.vn/chuyen-gia-nguyen-tran-bat-hay-tro-ve-voi-bac-cua-chung-ta-351615.html https://viettimes.vn/phan-2-nhot-quyen-luc-vao-trong-long-co-che-351618.html

Nguyễn Trần Bạt đã thể hiện 2 góc nhìn khác nhau của 2 con người khác nhau. Một mặt tỏ ra hiểu biết, cấp tiến, khoa học. Mặt khác cho thấy sự giáo điều, ngụy biện, nói lấy được để nhắm mục đích bảo vệ, duy trì sự cai trị của ĐCS.

Hai mặt đối lập trong một con người là cách thể hiện thống nhất trong các cuốn sách, bài nói, bài viết của Nguyễn Trần Bạt. Ông tự đứng về phía những người CS để lập luận, tham vấn, bảo vệ sự cầm quyền của họ. Bên cạnh đó, những giá trị khách quan cũng được lồng ghép, phân tích trong những giải pháp Ông đưa ra. Người CS sẽ thấy “khoái” kiểu kiên định bảo vệ chủ nghĩa CS, bảo vệ sự cầm quyền của họ mà vẫn bàn đến cải cách, bàn đến dân chủ hóa đất nước với một vai trò dẫn dắt, kiến tạo sự thay đổi xã hội.

Đảng CS không chấp nhận, phản ứng kịch liệt, thậm chí tìm cách loại bỏ những người nói, suy nghĩ theo cách “Chủ nghĩa CS chỉ có thể xóa bỏ, thay thế chứ không thể sửa chữa”. Nguyễn Trần Bạt thì ngược lại, ông cho rằng CNCS là định mệnh của dân tộc Việt Nam, những sai lầm, khiếm khuyết có thể sửa chữa, cải tạo và chỉ có đảng CS mới đủ sức mạnh, đủ vai trò và sứ mạng để sửa chữa, cải tạo và thúc đẩy xã hội thay đổi. Với tôi, đây là cách để ông tồn tại, để nói, viết, làm ăn và phát triển.

Trở lại với 2 bài viết mới nhất này, Nguyễn Trần Bạt lấy chủ đề ”Xót ruột khi đạo đức xuống cấp” để “trở về với Bác của chúng ta”.

Tại sao chúng ta xuống cấp đạo đức? Vì người ta từng tin tưởng rằng có chr nghĩa cộng sản, có tương lai, có lý tưởng. Nhưng bỗng nhiên người ta mất đi chỗ bấu lý tưởng ấy và rơi tự do vào khoảng chân không của dạo đức. Đạo đức là hiện tượng tinh thần xuất hiện trên nền của một lý tưởng chắc chắn. Không còn lý tưởng, không còn thần tượng và khong còn chỗ nào bấu vào để nhích đến tương lai nữa thì con người rơi tự do. Sự thoái hóa về đạo đức là hiện tượng rơi tự do về tinh thần của con người. Nguyễn Trần Bạt

Ông nói “chúng ta/người ta” ở đây là nói những người CS. Người CS xuống cấp đạo đức là vì phai nhạt lý tưởng CS, thậm chí là mất lý tưởng CS nên không còn chỗ bấu víu về tinh thần, dẫn đến xuống cấp về đạo đức. Cái này là giải thích chủ quan ngô nghê của ông. Bởi lẽ, đại đa người dân trên trái đất này đều không cần bám viếu vào lý tưởng chính trị cụ thể nào để duy trì đạo đức. Theo tôi, người CS bị xuống cấp đạo đức có thể do nền tảng giáo dục, do quyền lực tha hóa. Quyền lực tha hóa cả lý tưởng CS và tha hóa cả đạo đức của họ.