Bauxite Việt Nam

Nguyễn Quang Dy

3/2/2026

Những gì đang diễn ra tại Mỹ cũng như Trung Quốc làm nhiều nước quan tâm lo ngại, nhưng chỉ có thể quan sát và đối phó để không bị mắc kẹt vào bàn cờ nước lớn. Dù điều gì xảy ra với Donald Trump hay Tập Cận Bình, Mỹ và Trung Quốc vẫn là siêu cường và tranh chấp Mỹ-Trung vẫn là tiêu điểm của chính trị quốc tế trong mấy thập kỷ tới. Trong bối cảnh trật tự thế giới biến động khó lường, Việt Nam cần đổi mới thể chế để phát triển đột phá bằng công nghệ nhằm xây dựng nội lực. Nếu không vươn mình trỗi dậy để tự cường thì không ai cứu được mình. Việt Nam không phải ngoại lệ. 

Nguyễn Quang Dy 

4/7/2025  

Ngày 1/7/2025, Việt Nam đã chính thức khai trương hệ thống chính quyền địa phương hai cấp tại 34 tỉnh thành trong cả nước, sau khi sáp nhập 63 tỉnh thành. Đây là một bước ngoặt quan trọng theo chủ trương tinh giản bộ máy hành chính và nhất thể hóa thể chế để Việt Nam vươn mình phát triển đột phá trong kỷ nguyên mới. Việt Nam đứng trước những cơ hội to lớn nhưng cũng đang đối mặt với một thế giới biến đổi khó lường. Vì vậy, trong thế “cùng tắc biến”, Việt Nam phải tranh thủ mọi cơ hội để “biến nguy thành cơ”.   

Nguyễn Quang Dy

“Chúng ta không thể giải quyết vấn đề bằng cách dùng chính kiểu tư duy mà chúng ta đã sử dụng khi tạo ra nó” (We can’t solve problems by using the same kind of thinking we used when we created them) – Albert Einstein

Việt Nam đã quyết định đổi mới (renovation) tại Đại hội Đảng VI (1986). Đổi mới lần một (Renovation 1.0), đến nay đã 40 năm. Đến lúc phải đổi mới lần hai (renovation 2.0), tập trung tháo gỡ về thể chế, như “Báo cáo Việt Nam 2035” (MPI & World Bank, 2016) đã đề xuất. Bộ máy quan liêu cồng kềnh, chồng chéo, tốn kém (chiếm tới 70% ngân sách), với nhiều thủ tục hành chính rắc rối, là nguyên nhân chính dẫn đến tham nhũng và lãng phí. Các nhóm lợi ích đã thao túng thể chế để trục lợi, trói tay doanh nghiệp và làm khổ người dân, cản trở đổi mới và phát triển, làm kinh tế tụt hậu, sa vào “bẫy thu nhập trung bình”.

Nguyễn Quang Dy

Quan hệ Mỹ-Việt trong một năm qua đã được nâng cấp nhảy cóc lên “đối tác chiến lược toàn diện” (CSP), cân bằng với quan hệ Trung-Việt mà không gây bất ổn định trong quan hệ với Trung Quốc. Đó là một thành công lớn của “ngoại giao cây tre”, tạo ra một bước ngoặt mới để tái cân bằng tam giác bất đối xứng Mỹ-Trung-Việt trên bản đồ địa chính trị khu vực. Nay dư luận quan tâm đến quan hệ Mỹ-Việt trong bốn năm tới. Chính quyền Trump 2.0 có đặc điểm gì khác với Trump 1.0, và tác động thế nào đến Việt Nam?

Nguyễn Quang Dy

Nếu “chiến tranh là sự kế tục của chính trị” (theo Clausewitz) thì đối ngoại “là cánh tay nối dài” của đối nội. Điều đó càng đúng đối với Mỹ, vì hệ thống bầu cử rất phức tạp, mà nếu không hiểu được thì rất khó lý giải và dự báo về chính sách đối ngoại. Cứ bốn năm một lần, người Mỹ bầu lại Tổng thống, và chiến lược an ninh - quốc phòng lại được điều chỉnh. Nhiều nước đang theo dõi sát sao cuộc bẩu cử Tổng thống Mỹ để tránh bị động và bất ngờ trước điều chỉnh chính sách của chính quyền mới, đặc biệt là nếu Donald Trump thắng cử.

Nguyễn quang Dy

Trong bối cảnh thế giới đang biến động khó lường, các nước đang chuyển đổi như Việt Nam càng phải nhạy bén và linh hoạt, để tránh bị động và bất ngờ trước những nguy cơ tiềm ẩn như “thập diện mai phục”. Không phải chỉ có Biển Đông căng thẳng như “thùng thuốc súng”, mà biên giới phía Bắc và phía Tây/Tây Nam cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Kênh đào Funan là một ví dụ. Không gian sinh tồn của Việt Nam phụ thuộc không chỉ vào bức tranh địa chính trị, mà còn các nguy cơ tiềm ẩn khác rất khó xác định để đối phó.

Nguyễn Quang Dy 

Khi Alexis De Tocquevill đến nước Mỹ lần đầu, ông rất ấn tượng và mô tả rất kỹ những ưu việt của nền dân chủ Mỹ bằng một tác phẩm đã trở thành kinh điển (Democracy in America, 1835). Nếu ông sống lại và đến nước Mỹ lúc này, chắc De Tocquevill sẽ rất thất vọng trước một nước Mỹ đầy bạo lực và chia rẽ sâu sắc, với nền dân chủ bị xói mòn. Vụ bạo động 6/1/2021 là một điển hình. Vụ mưu sát cựu tổng thống Donald Trump (13/7/2024) là một nghịch lý, không chỉ tác động đến kết quả bầu cử, mà còn đe dọa nền dân chủ Mỹ. 

Nguyễn Quang Dy

Năm 2023, Việt Nam đã nâng cấp quan hệ lên “đối tác chiến lược toàn diện” (CSP) với Mỹ và các nước khác như Nhật Bản, Hàn Quốc, và Australia, làm thay đổi bàn cờ địa chính trị khu vực. Theo giới nghiên cứu, Việt Nam và Mỹ như đang “trở về tương lai”. Quá trình đó tuy muộn 77 năm, nhưng “muộn còn hơn không”. Nói cách khác, đó là một bước ngoặt và cơ hội cho Việt Nam. Theo giới ngoại giao, Việt Nam có khoảng 18 tháng để “biến nguy thành cơ” trước khi cánh cửa cơ hội có thể khép lại. Đó là thách thức năm 2024.

Nguyễn quang Dy

Mỗi khi năm mới đến, người ta thường đề cập đến cơ hội và rủi ro sắp tới. Dự báo chính xác để hoạch định chính sách phù hợp là thiết yếu để tránh bị động chiến lược. Nhưng việc đó ngày càng khó trong một thế giới đầy ẩn số và biến số khó lường. Năm 2023 đánh dấu một bước ngoặt quan trọng đối với Việt Nam. Năm 2024 có thể là một năm “bản lề” (pivotal year). Hy vọng Việt Nam sẽ xoay chuyển tình thế để “biến nguy thành cơ”.

Nguyễn Quang Dy

Chủ tịch Tập Cận Bình đã đến thăm Việt Nam (12-13/12/2023) như Hoàng đế Trung Hoa “du Giang Nam”. Chuyến thăm được dự kiến vào cuối tháng 10 hay đầu tháng 11, đã phải hoãn lại vì Tập Cận Bình đi Mỹ gặp Joe Biden (quan trọng hơn). Trong chuyến thăm lần này, hai bên đã ký 36 văn kiện (kỷ lục), và một tuyên bố chung 8.000 từ (dài bất thường). Nếu đây là cách “lấy số lượng bù chất lượng” thì đó là “kết quả tốt nhất có thể”.

Nguyễn Quang Dy

Henry Kissinger đã qua đời ngày 29/11/2023, thọ 100 tuổi. Đó là một cây cổ thụ trong làng ngoại giao Mỹ, nhưng gây nhiều tranh cãi. Phản ứng của dư luận Mỹ và trên thế giới không chỉ sâu đậm mà còn trái ngược. Trong khi nhiều người ca ngợi ông ấy như một siêu nhân, thì nhiều người khác lại chỉ trích ông như một tội phạm chiến tranh.

Nguyễn quang Dy

Một bài viết tổng hợp khá đầy đủ và sắc nét về tình hình sa sút thậm chí khủng hoảng nhiều mặt của Trung Quốc dưới sự tập trung quyền lực phi mã của Hoàng đế Tập Cận Bình, trong bối cảnh phương Tây đang xây dựng đối sách chiến lược mới ở khu vực Ấn Độ - Thái Bình Dương và Mỹ cùng Việt Nam nâng cấp lên quan hệ chiến lược toàn diện. Nhưng có lẽ điều trở thành “một dấu hỏi cấp bách” giữa hoàn cảnh đang thay đổi từng ngày của tình hình thế giới như trên, được tác giả gói trong câu cuối cùng của bài viết – mà XHDS VN hình như chưa tìm thấy câu trả lời đầy đủ và xác đáng, hoặc ai cũng mường tượng thấy mà đành giữ một thái độ im lặng chứ không ai đặt vấn đề phân tích, mổ xẻ cho thấu đáo: “CSP là bước ngoặt không chỉ giúp Việt Nam “biến nguy thành cơ”, mà còn là cầu nối giúp Trung Quốc cải thiện quan hệ với Mỹ. Việt Nam tiến xa được đến đâu còn phụ thuộc vào nội lực. Theo Bộ trưởng TT-TT Nguyễn Mạnh Hùng “ngành bán dẫn cần 10.000 kỹ sư mỗi năm, nhưng Việt Nam chỉ đáp ứng được 20%”. Tiến sĩ Nguyễn Đình Cung (CIEM) cho rằng “môi trường kinh doanh không thuận lợi”. Nếu không khắc phục được tình trạng quan chức tham nhũng và thiếu trách nhiệm, Việt Nam sẽ mất nốt cơ hội”.

Bauxite Việt Nam

Tiếp theo chuyến thăm Việt Nam của Tổng thống Biden để nâng cấp quan hệ hai nước lên “đối tác chiến lược toàn diện” (CSP), có hai sự kiện quan trọng đáng chú ý nhằm khẳng định bước ngoặt mới để dòng chủ lưu không thể đảo ngược. Một là chuyến thăm Mỹ của Thủ tướng Phạm Minh Chính (17-23/9/2023) nhằm thúc đẩy việc triển khai CSP. Hai là Hội nghị Trung ương 8 (2-8/10/2023) nhằm sắp xếp lại nhân sự cho giai đoạn mới.

Nguyễn Quang Dy

                                             Ngày xưa khoai sắn sống lang thang,

                                             Bãi cát cồn khô mé núi hoang;

                                             Không hỏi đòi chi hồn giản dị,

                                             Quanh năm bè bạn chị em làng.

 

                                             Một buổi cờ son lên đổi ngôi,

                                             Sao thiêng nghiêng xuống luống cày tồi;

                                             Sắn khoai hăm hở về dinh chiếm,

                                             Quyền sống trên miền rối cỏ hôi.

 

                                             Rồi từ hôm ấy bọc hoàng cung,

                                             Lớp lớp khoai xanh mướt vạn vồng;

                                             Lòng đất kiêu kiêu nghe nặng củ,

                                             Khách dừng âu yếm, ngẩn ngơ trông.

 

                                             Khoai mãn mùa đi đến sắn về,

                                             Say màu hương mới, dậy hồn quê;

                                             Rướn thân lên trải ngàn tay rộng,

                                             Như những chàng trai đón bốn bề […]

                                                                                  (Tố Hữu – Tình khoai sắn)

Thật kỳ lạ! Bài thơ Tố Hữu làm vào năm đầu cuộc cướp chính quyền tháng Tám năm 1945 có vẻ như đã dự báo hết sức đúng bộ mặt thật của lớp người gánh vác trọng trách đất nước, "theo đà tiến lên của cách mạng" mà xuất hiện và “đổi thịt thay da từng ngày", nhưng vẫn có những phần không rời bỏ được nguồn gốc xuất thân của mình, kể từ "cái thuở ban đầu dân quốc ấy” cho đến tận hôm nay.

Xin tạm diễn dịch các dòng thơ cô đọng thành văn xuôi cho dễ hiểu hơn:

Nhờ ngọn cờ đỏ phất lên, có ngôi sao thiêng chiếu xuống tận hang cùng ngõ hẻm, nên giữa kinh đô Huế [cũng như khắp ba miền], từ hoàng cung cho đến các đền đài dinh thự, ở đâu vốn được coi là sang trọng, uy nghiêm, để cho người dân thường đứng xa chiêm ngưỡng, thì đều được/bị “ngàn vạn” khoai sắn kéo nhau về “chiếm giữ”, và kế tiếp nhau sinh con đẻ cái lớp này rồi lớp khác mọc lên “xanh um”, bọc kín lấy những không gian tráng lệ ấy không còn trống một chỗ nào. Đồng thời với nó, khoai sắn cũng đã biết “kiêu hãnh” [kiêu kiêu] biểu hiện tư thế, oai quyền của người chủ nhân ông mới, khiến du khách đi ngang qua phải dừng lại, kẻ mừng người sợ, nhưng không ai là không “ngơ ngẩn”, vì hiểu rằng từ đây một trung tâm quyền lực mới đã xuất hiện – đâu đâu cũng có “hàng ngàn” trai tráng sắn khoai “rướn thân”, “giang tay” chứng tỏ cho người khác thấy quyền lực to lớn của mình đang tràn ra bốn phía mà mình chính là nhân vật trung tâm.

Thì đó, bài viết dưới đây là một minh chứng bằng tư liệu đích thực có kèm theo hình ảnh – cho cái viễn kiến đúng tắp lự gần 80 năm trước của bậc thi bá một thời lừng lẫy trên thi đàn.

Bauxite Việt Nam

Thời xưa, các cụ thường dạy: “Ăn trông nồi, ngồi trông hướng”. Vì vậy, phải “học ăn, học nói, học gói, học mở”. Đó là truyền thống văn hóa và thái độ ứng xử của người Việt, là một phần của “sức mạnh mềm” (soft power). Thời nay, lãnh đạo thường khuyên mọi người phải học tập và làm theo gương đạo đức của Cụ Hồ, là “cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư”. Đó là đạo đức cách mạng được lý tưởng hóa. Nhưng thực tế không phải vậy.

Nguyễn Quang Dy

Nếu muốn hòa bình, hãy chuẩn bị cho chiến tranh (Si vis pacem, para bellum)

Chiến tranh và hòa bình là câu chuyện muôn thuở của xã hội loài người, chắc không bao giờ chấm dứt. Sau Ukraine, cạnh tranh nước lớn Mỹ-Nga-Trung và xung đột khu vực không giảm mà còn gia tăng, làm các nước nhỏ hơn như Việt Nam dễ bị mắc kẹt. Gần đây, người ta thường nhắc tới cụm từ “không để bị bất ngờ trước các biến động khó lường”. Không chỉ Ukraine mà Biển Đông và eo biển Đài Loan cũng là “thùng thuốc súng”.

Nhân ngày lễ tang cố Phó thủ tướng Vũ Khoan

Nguyễn Quang Dy

Tin buồn anh Vũ Khoan qua đời tuy không đột ngột vì tuổi cao bệnh nặng, nhưng vẫn làm nhiều người hụt hẫng như mất một điểm tựa. Quy luật “sinh – lão – bệnh – tử” tuy không chừa một ai, nhưng vẫn làm nhiều người thương tiếc khi mất một người thân. Đó là “thế hệ vàng” đang lần lượt ra đi. Chắc không bao giờ có một thế hệ như thế nữa.

***

Nguyễn Quang Dy

Ngay sau khi kết thúc Đại hội Đảng 20 của Trung Quốc, TBT Nguyễn Phú Trọng đã sang thăm Bắc Kinh (1/11/2022). Tuyên bố Chung hai nước khẳng định sẽ “xử lý thỏa đáng các vấn đề trên biển... kiểm soát tốt các bất đồng trên biển...không hành động làm phức tạp thêm tình hình và mở rộng tranh chấp”. Nhiều người hy vọng ngoại giao cây tre mềm dẻo của Hà Nội sẽ làm cho quan hệ Việt-Trung ổn định, để có thể nâng cấp quan hệ với Mỹ.

Nhưng Trung Quốc không từ bỏ tham vọng ở Biển Đông. Từ ngày 7/5, họ đã cho tàu khảo sát Hướng Dương Hồng 10 với nhiều tàu hộ tống tiến sâu vào vùng đặc quyền kinh tế Việt Nam gần bãi Tư Chính, gây ra khủng hoảng mới tại Biển Đông. Trung Quốc muốn lợi dụng khoảng trống quyền lực để triển khai “âm mưu mới”, bất chấp Công ước LHQ về Luật Biển (UNCLOS 1982) và phán quyết của Tòa Trọng tài Thường trực (PCA 2016).

Nguyễn Quang Dy

Lời mở đầu

Tại hội thảo hè năm ngoái (31/8/2017), tôi có góp một bài (Việt Nam cô đơn trong một thế giới bất an và bất định, NQD, Viet-studies, 14/8/2017). Lúc đó chính quyền Trump chưa định hình chiến lược (chưa có NDS, NSS, và NPR), chưa tuyên bố tầm nhìn Indo-Pacific và chưa khởi động lại nhóm “Tứ cường” (Quad) gồm Mỹ-Nhật-Ấn-Úc. Trung Quốc chưa họp Đại hội Đảng 19, “Tư tưởng Tập Cận Bình” chưa được ghi vào Điều lệ Đảng, và Quốc hội chưa bỏ hạn chế hai nhiệm kỳ để Tập Cận Bình cai trị Trung Quốc như “Hoàng đế Đỏ”. Khủng hoảng tên lửa và hạt nhân Triều Tiên còn là nỗi ác mộng, và triển vọng gặp cấp cao Liên Triều và Mỹ-Triều chưa trở thành hiện thực. Việt Nam và Repsol buộc phải dừng khoan dầu khí tại lô 136-03 vì Trung Quốc dọa tấn công Trường Sa, nhưng chưa dừng dự án Cá Rồng Đỏ (lô 03-07). Hội nghị cấp cao APEC chưa diễn ra và mẫu hạm USS Carl Vinson chưa tới thăm Đà Nẵng. Đinh La Thăng và Trịnh Xuân Thanh chưa ra tòa và Trương Minh Tuấn vẫn vô can. Út Trọc, Vũ Nhôm và các tướng công an Nguyễn Thanh Hóa, Phan Văn Vĩnh và Phan Hữu Tuấn chưa bị bắt. Lúc đó, TW6 và TW7 chưa họp và “người đốt lò vĩ đại” chưa bắt hổ bỏ lò. Ông Trần Đai Quang (và Đinh Thế Huynh) mới “biến mất”, nhưng chưa “tái xuất”… Những góc khuất về quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm chưa bị dư luận lên án như một đại án…