Bauxite Việt Nam

Trọng Thành

Ảnh minh họa. Tờ bạc mệnh giá 100 nhân dân tệ. REUTERS/Jason Lee

Một thông tư của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho phép sử dụng đồng nhân dân tệ tại các chợ biên giới giáp với Trung Quốc, dự kiến có hiệu lực vào đầu tháng 10/2018, bị một bộ phận chuyên gia trong và ngoài nước phản đối mạnh. Hôm qua, 13/09/2018, chủ tịch Quốc Hội Việt Nam đề nghị xem xét lại thông tư, bị tố cáo là “vi hiến” này.

Theo truyền thông trong nước, trong một cuộc họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội Việt Nam, chủ tịch Nguyễn Thị Kim Ngân đã đề nghị Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Lê Minh Hưng chỉ đạo xử lý các vấn đề trong dư luận liên quan đến “Thông tư số 19/2018/TT-NHNN hướng dẫn về quản lý ngoại hối đối với hoạt động thương mại biên giới Việt Nam-Trung Quốc”.

Bà Ngân cũng đặt câu hỏi: Liệu việc sử dụng hai đồng tiền trên một đất nước, cho dù là tại khu vực thương mại ở biên giới, có vi hiến, vi phạm pháp luật?

Trả lời RFI tiếng Việt, nhà kinh tế học Nguyễn Quang A – đồng tác giả một bản tuyên bố phản đối Thông tư số 19 – cho biết nhận định của ông về vấn đề này:

Nguyễn Quang A: “Tôi nghĩ là bà chủ tịch Quốc hội cũng nghe dư luận ồn ào, và đặt vấn đề phải xem xét lại. Tôi nghĩ là bà ấy cũng không đọc kỹ, và cũng không hiểu lắm về vấn đề này. Quan niệm của tôi rất rõ ràng: Ở tại nước Việt Nam, chỉ được dùng đồng tiền Việt Nam, kể cả ở vùng biên giới Việt – Trung cũng vậy, ở các xã biên giới cũng vậy. Không thể có chuyện cho sử dụng đồng nhân dân tệ tiền mặt, và thậm chí cả tiền chuyển khoản ở nội địa Việt Nam.

Trong các thanh toán gọi là xuất nhập khẩu, từ trước đến nay, Việt Nam vẫn có thể thanh toán bằng rất nhiều đồng ngoại tệ khác nhau. Nhưng không phải thanh toán «xuất nhập khẩu» mà dùng đồng tiền nước ngoài, thì đó là cái mà chúng tôi phản đối.

Vũ Quang Việt

10 September 2018

Thông tư 19 (28/8/2018) có người cho rằng chỉ là tiếp nối của quyết định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2004 (SỐ 689/2004/QĐ-NHNN) cho phép dùng đồng Nhân dân tệ trong thanh toán xuất nhập khẩu với TQ ở vùng biên giới.

Nhưng đọc kỹ thì thấy quyết định 2004 hạn chế hơn nhiều, chủ yếu là nhằm tới mua bán tại vùng biên giới “theo quy định tại Hiệp định về mua bán hàng hoá ở vùng biên giới”, còn thông tư năm 19 là xuất nhập khẩu qua biên giới (tức là xuất nhập khẩu phục vụ toàn thị trường Việt Nam).

Thông tư 19 viết trong Điều 1, ngoài buôn bán tại chợ biên giới còn nói rõ về ”thanh toán trong hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa, dịch vụ qua biên giới của thương nhân”, và thanh toán bằng cả chuyển khoản và tiền mặt.

Thông tư 19 là dựa trên Hiệp định Thương mại Biên Giới Việt Trung 2016 cho phép “thương mại biên giới được thực hiện thông qua các cửa khẩu biên giới đất liền và khu (điểm) chợ biên giới được hai Bên thỏa thuận nhất trí mở tại bảy tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng, Lào Cai, Lai Châu và Điện Biên của Việt Nam và 2 tỉnh/khu Vân Nam và Quảng Tây của Trung Quốc.” Hiệp định này đã do hai bộ trưởng công thương Trần Tuấn Anh và Cao Hổ Thành ký ngày 12/9/2016. Hiệp định 2016 này hình như không được đem ra Quốc hội bàn thảo và thông qua, và có vài đặc điểm sau:

1. Hiệp định và thông tư mở rộng diện giao dịch không chỉ với thương nhân và cư dân ở địa phương mà với doanh nghiệp khắp nước, cũng như quyền của địa phương

Điều 1 của Hiệp định cho phép dùng nhân dân tệ không chỉ đối với cư dân biên giới mà, vì câu chữ mù mờ, có thể hiểu là đối với doanh nghiệp và thương nhân ở bất cứ đâu có buôn bán tại hay qua khu vực biên giới.

“Thương mại biên giới” trong Hiệp định này là chỉ hoạt động thương mại của các doanh nghiệp hoặc thương nhân và cư dân biên giới được tham gia xuất nhập khẩu hàng hóa tại khu vực biên giới hai nước theo quy định của pháp luật mỗi nước. 

Hiệp định ở Điều 13 còn đi quá đà tạo ra sự tùy tiện khi thực hiện: “...ủy quyền cho cho chính quyền địa phương cấp tỉnh biên giới tương ứng của mỗi Bên ký kết các thỏa thuận cụ thể có liên quan trong khuôn khổ Hiệp định này.” 

Hiệu định ở Điều 8 chấp nhận thanh toán bằng tiền mặt, khuyến khích thanh toán qua ngân hàng chứ không bắt buộc.

“Khuyến khích thanh toán thông qua ngân hàng thương mại hai Bên.”

Thúy Linh

Chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan : "Lo tình trạng nền kinh tế nước ta bị lệ thuộc khá nặng nề vào Trung Quốc, những mối lo về an ninh-quốc phòng, tình hình ở Biển Đông… khiến cho không một người Việt Nam yêu nước nào không cảnh giác, lo lắng trước bất cứ động thái nào mới trong quan hệ Việt-Trung có thể gây phương hại cho chúng ta".

Bà Phạm Chi Lan

Sau khi Thông tư 19/2018/TT-NHNN ban hành đã thu hút sự quan tâm của dư luận. Để làm rõ một số vấn đề dư luận quan tâm, chúng tôi đã có cuộc trao đổi với bà Phạm Chi Lan - chuyên gia kinh tế.

Bà đánh giá thế nào về việc ban hành Thông tư 19 vào thời điểm hiện nay?

- Những năm gần đây, các văn bản pháp quy về hoạt động kinh tế ở nước ta được ban hành rất nhiều, tôi không thể theo dõi xuể. Ngân hàng không phải là lĩnh vực chuyên môn của tôi, nên tôi ít quan tâm. Tuy nhiên, sau khi Thông tư 19 được Ngân hàng Nhà nước ban hành ngày 28/8 vừa qua, có nhiều ý kiến thể hiện sự lo ngại của một số chuyên gia kinh tế và công chúng trong xã hội, nên từ đó tôi mới lo lắng và quan tâm tìm hiểu về Thông tư này.

Đọc kỹ Thông tư 19 và các văn bản pháp quy mà trên cơ sở đó Thông tư này ra đời, tôi hiểu ra và trút bỏ được những nỗi lo ban đầu.

Trước hết, Luật các tổ chức tín dụng, Pháp lệnh Ngoại hối hiện hành đều khẳng định rõ nguyên tắc bất di bất dịch là trên lãnh thổ Việt Nam, đồng tiền Việt Nam là đồng tiền duy nhất được lưu hành. Đó cũng là tinh thần của Hiến pháp nước ta, và là nguyên tắc chủ quyền của mọi quốc gia trên thế giới. Các ngoại tệ có thể được sử dụng làm phương tiện giao dịch, thanh toán trong các giao dịch dân sự, nhưng đều phải qua hệ thống ngân hàng và các tổ chức tín dụng được phép giao dịch ngoại hối, và chịu sự giám sát, kiểm soát của Nhà nước. Riêng với 3 nước có chung biên giới Căm-pu-chia, Lào, Trung Quốc, giữa nước ta với các nước này đã có những hiệp định thương mại quy định về thương mại biên giới cho phép sử dụng đồng tiền của cả hai bên trong những giao dịch tại biên giới theo các thiết chế chặt chẽ, và đã được thực thi từ năm 2004.

Thông tư 19 tuân thủ những nguyên tắc cơ bản của Luật các tổ chức tín dụng, Pháp lệnh Ngoại hối, và được thiết kế để các giao dịch thương mại biên giới Việt-Trung, dù được tạo thuận lợi bằng việc được sử dụng cả hai đồng tiền VND và CNY, cũng chỉ trong phạm vi rất hạn chế về đối tượng, về địa lý và phải thực hiện quy định thông qua hệ thống ngân hàng, kể cả đối với giao dịch tiền mặt (trong thời hạn 07 ngày).