Bauxite Việt Nam

Nguyễn Tuấn Anh 

AI – ngôn ngữ và quyền lực: Khi việc “đặt tên” trở thành chiến trường.

TS. Lê Thiên Hương

(KTSG) - Sự kiện nổi bật nhất gần đây là vào cuối tháng 4 vừa qua, Ủy ban châu Âu (EC), cơ quan hành pháp của Liên minh châu Âu (EU) đã công bố dự thảo luật liên quan tới trí thông minh nhân tạo (articifial intelligence - AI)

AI đang tạo ra những thay đổi chóng mặt trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Làm giảm ô nhiễm, giảm tỷ lệ tai nạn giao thông, nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận thông tin, giáo dục, đào tạo, hạn chế khủng bố, tội phạm hay giúp nâng cao an ninh mạng, là một vài trong rất nhiều lợi ích tiềm tàng của AI. Ví dụ cụ thể trong cuộc chiến chống dịch Covid-19 hiện nay, AI cũng góp phần không nhỏ, như giúp dự đoán sự lây lan của virus tại các vị trí địa lý nhất định, hay giúp phát triển thuốc và vaccin phòng ngừa Covid-19.

Tuy nhiên, không thể phủ nhận rằng công nghệ này cũng tạo ra những nguy cơ lớn, như làm nảy sinh các vấn đề về an toàn cá nhân, về bảo vệ thông tin cá nhân hay bảo vệ đời sống riêng tư. Không chỉ thế, AI còn có thể dẫn tới việc cá nhân chỉ tiếp nhận thông tin một chiều, phù hợp sở thích bản thân, làm người ta dễ có cái nhìn sai lệch về thực tế. Việc sử dụng AI để tạo ra deepfakes (sản phẩm công nghệ giả mạo dưới dạng âm thanh, hình ảnh hay video) cũng có thể gây ra chia rẽ, bất ổn xã hội và chính trị. Ngoài ra, AI còn dẫn tới những nguy cơ mới trong lĩnh vực lao động hay ảnh hưởng xấu tới cạnh tranh lành mạnh giữa các doanh nghiệp.

Hệ thống AI bị coi là có “nguy cơ không chấp nhận được” như “social scoring” (chấm điểm xã hội), hệ thống nhận diện khuôn mặt nơi công cộng, hệ thống chi phối hành vi người tiêu dùng... sẽ bị cấm sử dụng, trừ một số ngoại lệ liên quan tới an ninh quốc gia.

Hiện nay, trong lĩnh vực pháp lý, cũng đang dấy lên lên hàng loạt các câu hỏi liên quan tới việc sửa đổi luật để bắt kịp sự phát triển của công nghệ AI, từ các vấn đề bảo vệ thông tin cá nhân, đời tư, luật lao động cho đến quyền sở hữu trí tuệ, từ trách nhiệm dân sự cho đến hình sự (như liên quan tới xe không người lái, robot, hay thậm chí vấn đề quấy rối tinh thần khi AI được sử dụng trong quản lý nhân sự, hay tai nạn nghề nghiệp khi AI được sử dụng trong lĩnh vực y tế...).