Bauxite Việt Nam

Tô Văn Trường

Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng tiến gần tới khả năng tự lập kế hoạch, tự sử dụng công cụ và thực hiện những nhiệm vụ phức tạp, câu hỏi về AI đã vượt khỏi phạm vi của một cuộc cách mạng công nghệ thông thường. Những cảnh báo về an toàn AI đang trở thành một phần của cuộc tranh luận toàn cầu: con người có thể kiểm soát đến đâu một công nghệ mà chính con người đang làm cho nó ngày càng mạnh hơn?

Nhưng với những quốc gia đang phát triển như Việt Nam, còn một câu hỏi không kém phần quan trọng: nếu quá lo sợ AI, liệu chúng ta có bỏ lỡ một cơ hội hiếm có để rút ngắn khoảng cách phát triển? Giữa nỗi sợ và sự say mê, Việt Nam cần một con đường thứ ba: đón nhận AI với tham vọng phát triển, nhưng với một năng lực kiểm soát đủ tỉnh táo.

GS Thinh Nguyen - University of Florida – Góp ý khi cần tắt Internet toàn cầu

Việt báo – Bản tin của USA Today hôm Thứ Sáu 18/9/2026: "Công tắc ngắt khẩn cấp" (kill switch) cho AI có thể dẫn đến việc ngắt kết nối cả Internet. Trong bối cảnh các nhà lãnh đạo ngành và các nhà hoạch định chính sách đang kêu gọi nhau kiểm soát và làm chậm tốc độ phát triển chóng mặt của trí tuệ nhân tạo (AI), ý tưởng về một "công tắc ngắt khẩn cấp" (kill switch) cho AI đang ngày càng thu hút sự chú ý.

Kali Hays - Phóng viên Công nghệ &  Faisal Islam - Biên tập viên Kinh tế

16 tháng 9 2026

Ông Jack Clark, một trong bảy nhà sáng lập của Anthropic

Phạm Phan Long

Tháng 9, 2026

Lời giới thiệu

Chúng ta đang bị nhấn chìm dưới dòng thác thông tin về hiểm họa của AI đối với nhân loại — phần lớn đầy thuật ngữ chuyên môn mà người ngoài ngành khó lòng hiểu nổi. Tôi từng hoang mang, tự hỏi liệu mình có đang bị bỏ lại phía sau một thế giới mà AI đang dần chiếm lĩnh. Để hiểu rõ, tôi đã đọc các nguồn tin ấy và từng bước đặt câu hỏi với Claude, một dịch vụ AI, yêu cầu giải thích đi giải thích lại cho tới khi người ngoài như tôi có thể nắm được vấn đề. Quá trình này khá vất vả, vì phải phá vòng an toàn bước vào vùng đất lạ, nên tôi ghi lại hành trình để chia sẻ cùng các bạn.

Điều thôi thúc tôi viết bài này là những dòng tin dồn dập chỉ trong tuần đầu tháng 9/2026. Ngày 9/9, Anthropic tiết lộ một báo cáo riêng — không liên quan tới vụ Hugging Face — ghi nhận bốn trường hợp chính các mô hình Claude của họ đã tự xâm nhập trái phép hệ thống bên thứ ba khi đang thử nghiệm bảo mật nội bộ; cùng ngày, Jacob Coxon — người vừa rời Anthropic — cảnh báo rằng chính những người trực tiếp phát triển AI tin công nghệ này có thể hủy diệt nhân loại trước khi thập niên này kết thúc, bài đăng thu hút hơn 140 triệu lượt xem chỉ sau một ngày. Ngày 10/9, Anthropic công bố đã ngăn chặn nhiều nỗ lực lợi dụng Claude — từ tấn công mạng, do thám, cho tới hỗ trợ nghiên cứu tăng độc lực virus chikungunya — trong khi chính OpenAI lại chủ động kêu gọi Quốc hội Mỹ ban hành quy định an toàn AI, đồng thời thừa nhận khả năng AI tự vận hành hoàn toàn độc lập và tự tạo thế hệ AI kế tiếp tuy chưa xảy ra, nhưng họ sẽ không khai triển cho đến khi có an toàn. Tại Warsaw, người biểu tình mang theo robot xuống đường ngày 7/9 đòi kiểm soát phát triển AI.

Đây không còn là những cảnh báo rời rạc. Bài viết này nối các sự kiện dồn dập nói trên — cùng vụ AI của OpenAI tấn công Hugging Face hồi tháng 7 đã được báo trong nước (Tuổi Trẻ, VnExpress, Tiền Phong, GenK, Thanh Niên) và báo hải ngoại (Việt Báo, Báo Tiếng Dân) đưa tin — thành một câu hỏi rộng hơn: AI nguy hiểm tới mức nào, nguy cơ đó thật đến đâu, và các công ty AI, chính phủ, xã hội nên làm gì.

Mạc Văn Trang 

NHÂN DỊP NĂM HỌC MỚI

BỘ TRƯỞNG GIÁO DỤC HÃY GỬI THƯ CHO HỌC SINH, GIÁO VIÊN, CHA MẸ HỌC SINH!

Vương Á Thu | World Politics Review ngày 31 tháng 7 năm 2026

Lê Lam Kiều biên dịch và bình luận

Bài viết “Mối nguy hiểm toàn cầu từ các mô hình AI do nhà nước Trung Quốc kiểm soát” của tác giả Vương Á Thu đã làm rõ nguy cơ thao túng thông tin tinh vi thông qua việc “tô vẽ, nhào nặn và bóp méo” sự thật của các mô hình AI Trung Quốc nhằm định hình môi trường thông tin toàn cầu và bình thường hóa các khái niệm độc tài. Tác giả cũng chỉ ra điểm khác biệt mấu chốt nằm ở tính thể chế: các công ty AI Trung Quốc buộc phải tuân thủ các yêu cầu chính trị không thể chối từ, trong khi các hệ thống phương Tây dù có thể vô tình tái tạo các thông tin xuyên tạc nhưng vẫn chịu áp lực kiểm toán và sửa chữa. 

Tuy nhiên, vẫn có những điểm chưa thỏa đáng trong lập luận của tác giả. Trước hết là việc đánh giá quá cao năng lực định hình tư tưởng của hệ thống kiểm duyệt mà xem nhẹ tính chủ động của người dùng, những người luôn có khả năng vượt tường lửa và sáng tạo ngôn ngữ mã hóa để phá vỡ tính độc quyền của hệ sinh thái khép kín. Hơn thế nữa, bài viết chưa nhìn nhận thấu đáo hệ quả kỹ thuật của việc cắt xén dữ liệu cực đoan, đó là đẩy AI vào một vòng lặp thông tin khép kín dẫn đến thoái hóa dữ liệu, khiến tri thức cốt lõi trở nên lỗi thời và làm mô hình hoàn toàn bất lực trong việc dự báo những rủi ro vĩ mô thực tiễn. Cuối cùng, chính sự thiên lệch mang tính “đóng băng” do áp đặt thể chế mà tác giả đề cập lại vô tình tự tước đi khả năng cạnh tranh dài hạn của công nghệ này, trái ngược hoàn toàn với sự linh hoạt của các hệ thống mở mang tính động, nơi không gian tự do cho phép AI không ngừng được tinh chỉnh để thích ứng với những bài toán phức tạp phát sinh của thời đại. 

Mai Phan Lợi 

Câu chuyện "Mùa hè AI nổi loạn" không phải là tin giả, cũng không phải viễn cảnh phim ảnh về AI tự ý thức tấn công loài người. Đó là một chuỗi sự cố kỹ thuật có thật, được chính các hãng công nghệ lớn nhất thế giới tự nguyện công bố trong vòng chưa đầy ba tuần — điều hiếm gặp trong ngành vốn không mấy cởi mở với việc tự vạch lỗi. 

Tính hệ thống nằm ở chỗ: khi model ngày càng có năng lực tự chủ cao, một lỗi cấu hình nhỏ hoặc một lỗ hổng chưa biết cũng đủ để logic "làm mọi cách đạt mục tiêu" trong phòng thí nghiệm tràn ra hệ thống thật. 

Nhưng con số 82% mà nhiều bản tóm tắt tiếng Việt đang lưu hành — kể cả bản làm cơ sở cho bài viết này — là một thống kê ghép nhầm nguồn, cần được tách bạch rõ trước khi trích dẫn lại.

Chu Đông Gia 

Nếu nhân loại không sớm xây dựng được các chuẩn mực đạo đức và ràng buộc pháp lý rõ ràng về giới hạn của AI trong chiến tranh, chúng ta có thể tự tạo ra một vòng xoáy mà rất khó thoát ra.

Mạc Văn Trang 

Mình già, đầu óc lú lẫn. May có thằng “cháu” AI nó khai sáng cho, bớt ngu!

Ngô Hà

Nếu không sớm thiết lập khung quản trị AI, niềm tin của công chúng đối với báo chí có thể bị bào mòn, trong bối cảnh độc giả ngày càng nhạy cảm với câu hỏi: Ai thực sự đứng sau thông tin tôi đang đọc – con người hay thuật toán?

Các tòa soạn đã ứng dụng AI nhưng hầu hết lại chưa xây dựng nguyên tắc tránh rủi ro và chiến lược tăng doanh số từ công nghệ này.

Tô Văn Trường

Trí tuệ nhân tạo (AI) không tự tạo ra bước nhảy vọt cho quốc gia. Nhưng trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, AI có thể trở thành lực đẩy chiến lược nếu được đặt đúng vị trí – trong một tầm nhìn phát triển lấy con người, thể chế và khát vọng dân tộc làm trung tâm.

Hoàng Tư Giang

Gần đây, khi ngồi cắt tóc, tôi hơi giật mình vì cậu thợ trông quá nhỏ tuổi. Hỏi chuyện mới biết, cháu đã bỏ học từ lâu vì “học không vào”. Tôi buột miệng: “Nếu học kém, không thích học thì đi làm cũng là lựa chọn tốt”. Có lẽ bị chạm tự ái, cháu đáp: “Điểm thi toán của cháu luôn nhất lớp. Cháu không học được, nhưng toàn nhờ AI giải hộ. Giờ có nhiều app lắm”. Rồi cháu kể thêm, các bạn trong lớp cũng vậy: “Chỉ cần thả bài vào là có kết quả, chả cần học, bác ạ”.

Hoàng Kiếm

Vào đầu thế kỷ trước, John Dewey - nhà cải cách giáo dục người Mỹ, được coi là một trong những người có ảnh hưởng lớn nhất đến triết lý và thực hành giáo dục hiện đại đã nhấn mạnh:

“Giáo dục không phải là chuẩn bị cho cuộc sống. Giáo dục chính là cuộc sống”.

Đó là một tuyên ngôn nhắc ta rằng giáo dục không phải là chiếc cầu tạm bợ để bước sang một thế giới khác, mà chính là nhịp sống ta đang thở, là sự trưởng thành từng ngày trong quá trình học, làm, sống và sáng tạo.

Trong thời đại AI hôm nay, ý nghĩa ấy càng trở nên hiển hiện. Cuộc sống giờ đây không còn tách biệt giữa học và làm, giữa trường học và xã hội, giữa con người và máy móc. Tri thức không chỉ nằm trong sách vở, mà chảy tràn trên mạng lưới toàn cầu. Người học không chỉ chuẩn bị cho tương lai, mà từng giây phút đang sống trong chính tương lai ấy: học để làm, làm để học, học để sống.

Chính vì thế, nếu coi giáo dục chỉ là “chuẩn bị” thì ta đã lạc nhịp. Phải nhìn giáo dục là cuộc sống đang diễn ra, ta mới thấy rõ yêu cầu cấp bách: phải đổi mới, phải cách mạng. Cách mạng của sự học không chỉ để thích ứng với AI, mà để con người vươn lên làm chủ AI; không chỉ để tạo ra việc làm, mà để tạo ra những hình thái sống, tư duy và sáng tạo mới.

Nói cách khác, giáo dục là cuộc sống – và cuộc sống trong thời AI chính là lời kêu gọi cho một cuộc cách mạng về sự Học!

Natalia Antelava | Coda Story ngày 29 tháng 7 năm 2025

Lê Bá Nhật Thắng biên dịch | Hoàng Việt Hải hiệu đính

Lời giới thiệu: Một cách trực tiếp, vai trò tham gia của AI vào những tranh chấp hàng hải ở Biển Đông ngày càng sâu rộng, không chỉ nằm ở tiềm năng ứng dụng trong những khí tài quân sự, các phương tiện tự hành, mà còn trong những cuộc chiến định hình nhận thức dư luận trên không gian truyền thông, mạng xã hội. Trong bài bình luận “Lập Kế Hoạch Ngược: Sự Thống Trị Của Bắc Kinh Đối Với Biển Đông Có Sẽ Là Tất Yếu?” mà chúng tôi đã giới thiệu cách đây mấy ngày, tác giả Ben Bland từ Chatham House viết: “Các quan chức, nhà nghiên cứu và học giả, những người dành phần lớn thời gian quan sát một vấn đề cụ thể qua một lăng kính nhất định, có xu hướng mất đi cái nhìn tổng thể cũng như cách thức mà các mối liên kết và sự phụ thuộc lẫn nhau thúc đẩy sự thay đổi. […] Bằng cách nhận thức rõ cách thức Bắc Kinh đang phối hợp công nghệ, năng lực công nghiệp, sức mạnh kinh tế, tiềm lực quân sự và tham vọng ngoại giao, các quốc gia Đông Nam Á cùng các đối tác ở Châu Âu, Hoa Kỳ và Châu Á có thể phản ứng hiệu quả hơn, tận dụng lợi thế độc đáo từ các liên minh và mạng lưới tin cậy của mình”. 

Đây chính là ý tưởng của Bản Tin Biển Đông đi từ ba năm trước, khi bắt đầu triển khai những chủ đề khác nhau vượt không gian của những gì chuyển động trên biển. Và chúng tôi đã dành riêng một phần cho Công nghệ chiến lược và An ninh mạng, với sự phụ trách hiệu đính của những chuyên gia nắm trọng trách trong công nghệ chiến lược ở Châu Âu, những nhà khoa học dày dạn kinh nghiệm làm việc ở Bắc Mỹ và Châu Âu. Đằng sau một khung Bản Tin Biển Đông là nhiều ngày phát triển bản đồ ý tưởng với các tầng sâu hơn những gì được nhìn thấy trên bề mặt Bản Tin Biển Đông.

Cũng trên tinh thần đó, chúng tôi sẽ giới thiệu một số bài viết tiêu biểu về những thách thức nghiêm trọng phải đối mặt trong những lĩnh vực mà Bản Tin Biển Đông đang bao phủ, ví dụ như bài viết dưới đây.

Trần Huỳnh Duy Thức

Lời nói đầu

Lịch sử từng chứng kiến nhiều quốc gia mất chủ quyền vì súng đạn, đô hộ, và ngoại lực. Nhưng trong thế kỷ 21, nguy cơ mất nước không chỉ đến từ quân xâm lược – mà còn đến từ sự lệ thuộc vào hạ tầng số, dữ liệu và trí tuệ nhân tạo của nước ngoài.

Khi một quốc gia không làm chủ dữ liệu của chính mình, không hiểu được hành vi và tri thức của dân tộc mình thì mọi quyết định phát triển, giáo dục, an ninh, thậm chí văn hóa… đều bị dẫn dắt từ bên ngoài.

Đó không còn là nguy cơ tiềm ẩn – mà là một dạng ‘thuộc địa số’ đã và đang hình thành từng ngày.

Dương Ngọc Thái 

Dec 23, 2024

Thay vì bỏ tất cả trứng vào một giỏ, chính phủ Việt Nam nên ưu tiên các công nghệ mở. Công nghệ mở cho phép tích hợp sản phẩm, giải pháp của nhiều bên khác nhau, giúp tăng lựa chọn và giảm chi phí.

Việt Nam cũng cần chú ý không “nhốt” người học vào một khung công nghệ cụ thể, mà nên trang bị cho sinh viên một tư duy mở, với những kiến thức, kỹ năng độc lập, có thể sử dụng với nhiều dạng công nghệ khác nhau.

Người học và người làm chính sách nên thường xuyên tự hỏi: Tôi đang học cách câu cá, hay tôi đang học cách sử dụng cần câu của hãng X?

Nguyễn Phương Văn 

4.10.2024 

Việc mở nhà máy sản xuất chip cần đầu tư rất lớn, phải mua những thiết bị công nghệ cao không chỉ đắt tiền mà còn rất khó vận hành (và vẫn là câu chuyện cần các kỹ sư giỏi), cho nên thay vì nghĩ đến gia công cho phần sản xuất, thì Việt Nam nên nghĩ đến gia công ở khâu “phần mềm”, tức là thiết kế.

Nên bắt đầu ngành bán dẫn của Việt Nam từ đâu, một mặt là một câu hỏi thiết thực rất khó nhận được một câu trả lời dứt khoát, mặt khác lại là câu hỏi mở với nhiều hướng trả lời khác nhau. Bản ngắn hơn của bài viết này đã đăng trên VietnamNet ở link này.

Rachel Adams, “AI Is Bad News for the Global South,” Foreign Policy, 17/12/2024

Nguyễn Thị Kim Phụng biên dịch 

Làn sóng công nghệ sắp tới sẽ làm trầm trọng thêm tình trạng bất bình đẳng toàn cầu.

Dương Ngọc Thái 

Nvidia

Để hiểu Nvidia muốn gì ở Việt Nam, tôi nghĩ cần nhìn lại lịch sử.

Neal Koblitz

Giáo sư Toán học tại Đại học Washington

04.12.2024

Hảo Linh dịch 

Các khóa học ở đại học nếu kỳ vọng sinh viên trình bày suy nghĩ và lập luận của riêng họ thì nên cấm AI. Các báo và tạp chí chất lượng cao cũng nên làm như vậy.