Bauxite Việt Nam

(Về việc tố cáo SGK đề cao Nguyễn Ánh - Gia Long và xem nhẹ Nguyễn Huệ - Quang Trung)

Hoàng Dũng 

Trong mấy ngày qua, trên mạng xã hội có nhiều ý kiến về một nội dung giáo dục trong SGK Lịch sử và Địa lí lớp 5, bộ sách “Kết nối tri thức với cuộc sống”. Nhiều người cho rằng cuốn SGK này chỉ có bài học về Triều Nguyễn mà không có bài học về phong trào Tây Sơn và Quang Trung, như vậy là đề cao Nguyễn Ánh - Gia Long và xem nhẹ Nguyễn Huệ - Quang Trung. Thậm chí có ý kiến phê phán SGK nặng nề hơn khi nói rằng SGK Lịch sử mới không dạy về Quang Trung, mà không dạy về Quang Trung thì coi như chưa dạy lịch sử Việt Nam.

Mai Quốc Ấn 

Tính chính danh của quốc hiệu phải đến từ việc công bố mang tính chất nhà nước cai trị đưa ra quốc hiệu ấy và được các quốc gia giao hảo công nhận.

Ảnh: Bảo vật quốc gia do nhà nước đương quyền công nhận – quốc ấn của triều Nguyễn 13 đời.

Tiến sĩ luật Cù Huy Hà Vũ

Nguyễn Thiếp là một bậc hiền triết của Việt Nam ở thế kỷ 18. Ông được dân gian và bản thân Hoàng đế Quang Trung tôn xưng là “Phụ Tử” (Thầy) (1).

Sử liệu ghi nhận rằng Nguyễn Thiếp, trong tư cách một quân sư của Quang Trung trên đường tiến quân ra Thăng Long, đã góp công lớn trong việc đại phá 29 vạn quân xâm lược Thanh vào dịp Tết Kỷ Dậu năm 1789. Tuy nhiên, tại xã Phú Lương, huyện Thanh Oai, Hà Nội, tồn tại một thông tin theo đó Nguyễn Thiếp cùng ba người con trai của ông đã trực tiếp đóng góp vào chiến thắng lẫy lừng này trong vai trò các chỉ huy quân sự.

Tượng đồng La Sơn Phu Tử Nguyễn Thiếp trong đền thờ ông tại xã Kim Song Trường, huyện Can Lộc, tỉnh Hà Tĩnh

Vậy, phải chăng lịch sử đã bỏ sót vai trò của La Sơn Phu Tử và gia đình ông trong chiến công hiển hách bậc nhất thế giới này?

Bài viết sau đây sẽ phân tích và làm rõ vấn đề, nhằm cung cấp góc nhìn toàn diện hơn về nhân vật lịch sử Nguyễn Thiếp cũng như những câu chuyện xung quanh ông.

Vũ Tường, Đại học Oregon

TM111 chuyển ngữ; tác giả hiệu đính

Lời cảm tạ

Chương sách này được viết khi tôi đang làm việc cho Chương trình Dân Chủ và Phát Triển thuộc Viện Nghiên Cứu Princeton về Quốc tế và Khu vực, Đại học Princeton. Tôi xin tri ân chương trình này và giám đốc của chương trình là Atul Kohli và Deborah Yashar. Tôi cũng tri ân những ý kiến đóng góp của Donald Emmerson, Donald Keyser, James Ockey, T. J. Pempel, Gi-wook Shin, và David Straub của Đại học Stanford.

Chương này này đã được in trong sách: Asia’s Middle Powers? The Identity and Regional Policy of South Korea and Vietnam, biên tập bởi Joon-Woo Park, Gi-Wook Shin, và Donald Keyser (Stanford, CA: The Walter Shoreinstein Asia-Pacific Research Center, Stanford University, 2013), trang 153-173. 

Ái Thư 

Không phải ngẫu nhiên khi mà nhiều nhân vật bị lãng quên, bị trù dập trong sách sử của Việt Nam.

Cuốn sách “Postcolonial Vietnam: New Histories of the National Past” (tạm dịch: “Việt Nam hậu thuộc địa: Những lịch sử mới của quá khứ quốc gia”) xuất bản năm 2002 [1] là một công trình nghiên cứu xuất sắc của Phó giáo sư Patricia Pelley về chuyện viết sử ở Việt Nam.

Đây cũng là một trong những cuốn sách hiếm hoi mô tả quá trình viết, dựng sử ở Việt Nam mà Đảng Cộng sản Việt Nam là chủ thể quyết định và giám sát.

Hoàng Quốc Hải 

Chính là hôm nay đây 12.12.2023 chứ không phải hôm nào khác, đọc bài này của nhà văn Hoàng Quốc Hải để thấu hiểu thêm một lần nữa khí phách lẫm liệt của ông cha và tinh thần "trên dưới đồng lòng" vì sự an nguy của đất nước và sự trường tồn của dân tộc.

Nguyễn Thế Thanh

"Chém tướng giặc đuổi quân về Ải Bắc”

Dương Quốc Chính

Mình đoán là anh em thiện lành hay b.ò đ.ỏ cũng không mấy người biết cụ thể về việc các phe nhóm chống Pháp giai đoạn sau CM tháng 8 ở miền Nam thế nào đâu. Chính là giai đoạn lịch sử trong truyện Đất rừng phương Nam. 

Đây là một trang sử bị bôi xóa rất nhiều, SGK không hề viết đầy đủ. Giai đoạn 45-48 các phe nhóm miền Nam kháng Pháp rất phức tạp và không chỉ có Việt Minh (VM) / CS chống Pháp đâu, mà phe Quốc gia (không CS) cũng chống Pháp. Ngay cả tướng Nguyễn Bình, một nhân vật chủ chốt lãnh đạo kháng chiến của VM cũng không phải đảng viên CS.

Đến năm 49, thành lập QGVN thì phe QG ly khai, quay ra hợp tác với Bảo Đại và Pháp để chống VM.

Mọi người để ý là SGK lịch sử chủ yếu viết về việc VM chống Pháp ở miền Bắc, còn ở miền Nam thì viết rất chung chung, đại khái, nên có thể nhiều người hiểu là cũng chỉ có VM chống Pháp như miền Bắc thôi.

Muốn hiểu cụ thể hơn về lịch sử miền Nam giai đoạn này thì chịu khó đọc Hồi ký Nguyễn Hiến Lê (bản in bị kiểm duyệt cắt 3 chương, bản ebook thì có full không che), mấy cuốn của Vương Hồng Sển (Hơn nửa đời hư...). Đặc biệt là cuốn Hồi ký của nhà báo Nguyễn Kỳ Nam, có bản pdf in năm 64 tại VNCH, tất nhiên không thể tái bản sau 75. Cuốn này đặc biệt nhiều tư liệu lịch sử, gồm cả chi tiết về vụ đốt kho xăng Thị Nghè (Mình thấy không phải 100% nội dung trong cuốn đó là chuẩn nhưng cơ bản là OK).

Từ Thức

Đoạn này không có trong sách:

…. Mấy mươi năm sau bác Lê Như Hà quay lại cây số 12 tìm mẹ.

“Tôi hỏi những người sống từ thời năm 45, họ bảo cứ đi nữa đi, đến chỗ có cái giếng. Họ bảo, hồi đó chết toàn là chém. Kiếm không sắc nên chém đi chém lại, cuối cùng họ hất xuống giếng, nhiều lắm.

Tôi đến cái giếng, tôi thắp hương, vái lạy mẹ, rồi đi về.

Biết làm sao được. Tôi cho qua đi những chuyện đó nhưng làm sao quên được.

Các sự kiện gia đình như tảng đá đè nặng trái tim tôi.

Ông bà nội thì khổ vì nghèo quá.

Bà ngoại thì bị treo trên cành tre, suốt một ngày nắng, đến lúc hạ xuống bà đã chết.

Cậu Phong, em mẹ, là bí thư xã Đức Lạc, bị đưa ra bắn. Súng nổ mấy phát không trúng, cậu hoảng quá, tụt xuống hố. Họ tưởng cậu chết rồi, cào đất lấp, cậu bò dậy, họ lấy cuốc bổ vào đầu, nhấn xuống”.

FB Phan Thúy Hà

“Vào năm giảm tô, ông nội bị bắt giam. Ông bị treo lên, đầu dọng xuống đất. Sao lại dọng đầu ông xuống đất, sau này tôi hỏi mẹ. Mẹ bảo, để cho ông nếu có nuốt vàng vào trong bụng thì nhả ra. Họ dộng đầu ông như thế từ sáng đến trưa, từ trưa đến tối. Cho đến lúc không tra khảo gì nữa thì tống vào tù”.

Đó là một cảnh đấu tố trong cuốn Gia đình của Phan Thuý Hà (Nhà xuất bản Phụ nữ VN) ra mắt năm 2020. Tác giả đi gặp, ghi lại lời kể của những nhân chứng còn sống sót thời Cải cách ruộng đất kinh hoàng, đẫm máu ở miền Bắc, từ 1953 tới 1956.

Đoạn đời niên thiếu là cuốn thứ hai, cùng một đề tài, vừa được Hội Nhà Văn xuất bản ở Hà Nội (2023).

Người đọc, dù đã biết, đã đọc những chuyện tàn khốc, man rợ về những cuộc đấu tố, sẽ sững sờ trước những sự kiện, những kỷ niệm sống vượt xa sức tưởng tượng của những nhà văn giàu tưởng tượng nhất. 

Hơn cả cái tàn ác, cái làm cho người đọc kinh hoàng là sự huỷ hoại tình người, mà Tô Thuỳ Yên gọi là cái “thương tổn nặng nề cho nhân phẩm”.

Tiến sĩ Luật Cù Huy Hà Vũ

Nhân kỷ niệm 78 năm Cách mạng tháng 8 và Lễ Độc lập, nhiều báo của Việt Nam trong đó có báo Nhân Dân, cơ quan trung ương của Đảng cộng sản Việt Nam, đăng một bức ảnh cận cảnh Chủ tịch Chính phủ lâm thời Việt Nam Dân chủ Cộng hòa Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập trên lễ đài tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội vào ngày 2/9/1945 (Ảnh 1). Bức ảnh này thực ra đã được các phương tiện thông tin đại chúng của Việt Nam công bố từ những năm 1950. Thế nhưng oái oăm thay, bức ảnh này đã không được chụp ngay tại sự kiện lịch sử đó.  

Trong đại tự sự vẻ vang của đảng, chỉ một số ký ức được tôn vinh.

Đăng Nguyên

Một phiên bản khác của bài viết này đã đăng trên tạp chí The Vietnamese vào ngày 14/9/2021, với tựa đề September, School, and the Politics of Memory.

Mùa khai trường năm nay không giống với bất kỳ năm học nào trước đây, bởi đại dịch mà chỉ nội trong tháng Tám vừa qua đã lấy đi sinh mạng của hơn 10.000 người Việt [1].

Đọc bài viết “Chúng ta còn lại gì nếu ngày mai hết dịch?” giữa mùa khai trường này [2], tôi không khỏi nghĩ đến việc các thế hệ học sinh mai này sẽ đọc, hoặc được nghe trong lớp học, về năm 2021 này như thế nào? Nói rộng ra hơn, những ngày tháng này sẽ được ghi nhớ như thế nào, và ai sẽ nhắc về những bước đi sai lầm của chính phủ, để yêu cầu công lý cho không chỉ người đã khuất mà còn cả những người sống đã lao đao, quay cuồng trong suốt mấy tháng vừa qua [3] [4]?

Chu Mộng Long

Tôi không còn nhớ ở trang nào, sách nào, nhưng chắc chắn từ biện chứng lịch sử của K. Marx, có đoạn viết về lịch sử và phi lịch sử. Lịch sử không đơn thuần là sự vận động của thời gian. Lịch sử phải là sự thay đổi của sự kiện, và sự thay đổi sự kiện không đơn thuần là sự kiện này tiếp liền sự kiện kia.

Sự thay đổi về chất trong chiều hướng tiến hoá hay phát triển mới đảm bảo tính lịch sử đích thực của một dân tộc.

Khi các sự kiện tiếp liền nhau nhưng bản chất không thay đổi, tức lặp lại hoặc thậm chí quay vòng theo chu kỳ, dân tộc đó vẫn nằm trong trạng thái phi lịch sử (nonhistorical).

Những dân tộc suốt nhiều ngàn năm giỏi đánh nhau và tự hào về dòng máu anh hùng, nhưng các cuộc đánh nhau đó đơn thuần chỉ là tranh chấp quyền lực (không phân biệt chống xâm lăng và tranh chấp nội bộ), còn hình thái xã hội từ cơ sở hạ tầng đến kiến trúc thượng tầng vẫn không thay đổi hoặc thay đổi cái vỏ giả tạo, dân tộc đó vẫn là dân tộc phi lịch sử.

Rốt cuộc, cái bộ mặt lịch sử không nằm ở những cuộc chiến tranh mà nằm ở kiến tạo đời sống văn hoá xã hội. Ở phương Tây, chỉ cần nhìn vào di sản văn hoá nghệ thuật đủ thấy tính lịch sử của các dân tộc đó. Có thể có những giai đoạn trì trệ kéo dài, nhưng đã xếp vào "quốc gia phát triển" thì gần như kiến tạo văn hoá xã hội của quốc gia đó không đứng yên mà vận động rõ nét theo từng giai đoạn và mỗi giai đoạn mang một phong cách riêng. Nếu xét cả châu Âu thì có Phong cách Hy Lạp, Phong cách La Mã, Phong cách Phục hưng,... cụ thể ra thì nhiều tên gọi khác nhau theo loại hình nghệ thuật: Phong cách Baroque, Rococo, Romanesque, Gothic, Ấn tượng, Lãng mạn, Hiện thực, Siêu thực, Lập thể...