Bauxite Việt Nam

Nguyễn Quang A

Bài trước [1] nói về mối nguy hiểm của xu hướng nhà nước biến thành nhà nước mafia. Bài này chúng ta nói sơ qua về việc làm thế nào để chống xu hướng này.

Hiền Lương

Một nguồn tin cho biết vừa thành lập ngay trong mùa dịch Covid-19 này, liên quan vấn đề quy hoạch khu đô thị Thủ Thiêm, tổ công tác gồm 8 thành viên do ông Nguyễn Hồng Điệp, Trưởng Ban tiếp công dân Trung ương làm Tổ trưởng.

Tổ có nhiệm vụ chuẩn bị nội dung, chương trình tổ chức đối thoại, ghi biên bản buổi đối thoại với người dân bị thiệt hại từ dự án quy hoạch khu đô thị mới Thủ Thiêm. Sau cuộc đối thoại, tổ công tác đó sẽ tham mưu với lãnh đạo Thanh tra Chính phủ để trả lời với người dân khi có yêu cầu liên quan về Thủ Thiêm. Có nghĩa là cả 8 thành viên sẽ gặp gỡ để nghe người dân nói lại về một câu chuyện xưa lắc, trong suốt hơn hai mươi năm qua.

Liên quan đến bản quy hoạch này ở cấp cao nhất của Chính phủ có cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt, cố Thủ tướng Phan Văn Khải và cựu Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng. Những cựu quan chức được cho là ‘người trong cuộc’ ở TP.HCM đều còn sống.

Khi ‘vương triều Lê Thanh Hải’ lung lay, vụ Thủ Thiêm bắt đầu được báo chí quay trở lại. Một bài báo đã kể rằng Thủ Thiêm như “vừa trải qua một trận ném bom thời chiến” – ông Võ Viết Thanh, cựu Chủ tịch UBND TP.HCM nhiệm kỳ đầu tiên (1997-2001) nhận xét như vậy.

 Ông Võ Viết Thanh kể từ khi Thủ tướng phê duyệt quy hoạch xây dựng khu đô thị mới Thủ Thiêm năm 1996, thì thực tiễn có phần nghiệt ngã hơn. Bom đạn có thể giật sập nhà cửa nhưng đất đai không bị truất hữu. Tức là trên cái nền đổ nát, dân vẫn có thể dựng tạm nóc lều che mưa che nắng. Nhưng những gì đã diễn ra khiến hàng trăm gia đình phải ly tán. Thủ Thiêm là một tình huống điển hình về sự tùy tiện của chính quyền địa phương trong quá trình đô thị hóa, thực thi công vụ trái pháp luật, gây hậu quả nghiêm trọng trên diện rộng và lâu dài.

Giang Tử

Nhà văn Trần Thanh Cảnh đi công tác Sài Gòn, trở về than thở trên FB. Bạn hữu bàn thêm vài lời cho rõ chuyện.

Ông nói nhiều lần vào thành phố này. Ấn tượng tốt có, xấu có. Về con người, cơ bản là những ấn tượng tốt đẹp. Còn trên đường phố, thì cũng như mọi nơi trên các đô thị nước Việt bây giờ, có muôn điều phải bàn...

Thế nhưng đến thành phố này nhiều lần, một hình ảnh đập vào mắt tôi liên tục khiến cho mình phải băn khoăn tìm hiểu: Đó là hình ảnh những người mặc đồng phục màu xanh với mũ mãng phù hiệu cẩn thận, đứng ở rất nhiều địa điểm trong thành phố. Mới đầu, tôi cứ tưởng là dân phòng hay trật tự đô thị như ngoài Hà Nội, nhưng nhìn kỹ và hỏi han thêm, tôi vỡ lẽ không phải.

Đó là lực lượng thanh niên xung phong!

Lực lượng TNXP vốn ra đời trong chiến tranh Việt Nam, làm nhiệm vụ mở đường, tải đạn tải thương, không tham gia chiến đấu. Hòa bình, có một thời kỳ họ được huy động đi làm những công việc gian khó, theo khẩu hiệu "đâu cần thanh niên có, đâu khó có thanh niên"! Họ xây nông trường, họ lên biên giới đào hào, họ đi dọn dẹp rác rưởi...

Mấy chục năm đã qua, chiến tranh đã lùi xa, cứ tưởng là lực lượng này đã giải thể.

Thế nhưng không!

Cái lực lượng TNXP tp Hồ Chí Minh, cái nôi sinh ra những anh em Lê Thanh Hải, Lê Tấn Hùng … và rất nhiều "nhà" lãnh đạo của thành phố này vẫn còn! Màu áo xanh với thứ “mũ mão” phù hiệu không giống ai vẫn hiện diện đầy trên phố Sài Gòn.

Không phải quân đội,

không phải công an,

cũng chẳng phải trật tự đô thị

hay dân phòng tự quản?!

Nguyễn Đình Cống

Gần đây rộ lên nhiều bài tuyên truyền và ca ngợi QĐ số 205 QĐ/TƯ, ngày 23/9/2019, về Kiểm soát quyền lực và Chống chạy chức chạy quyền. Người ta tôn xưng nó như một thứ bảo bối để cho Đại hội Đảng các cấp chọn được cán bộ tinh hoa, loại được hết lũ cơ hội. Tôi đọc kỹ QĐ đó và thấy buồn cười, vì ngoài một vài ý răn đe và dọa dẫm ra, phần lớn còn lại là một tập hợp ngôn từ ba hoa, sáo rỗng, mơ hồ, ảo tưởng, huyênh hoang và phản dân chủ. Về Kiểm soát quyền lực và đề bạt cán bộ xin tạm để lại, bài này chỉ mới bàn về chạy chức chạy quyền (CCCQ) trong các cuộc bầu cử.

Điều 10 của QĐ nêu định nghĩa hành vi CCCQ, gồm 6 ý, tóm tắt như sau:

1. Tiếp cận, thiết lập quan hệ, hối lộ, mua chuộc người có trách nhiệm;

2. Tranh thủ… tặng quà, tiền, bất động sản… cho cán bộ lãnh đạo;

3. Lợi dụng các mối quan hệ thân quen hoặc sử dụng lợi thế… để tác động, tranh thủ, gây sức ép với người có thẩm quyền;

4. Lợi dụng việc nắm được thông tin nội bộ… để đặt điều kiện, gây sức ép đối với người có thẩm quyền;

5. Dùng lý lịch, xuất thân gia đình, thành tích công tác của bản thân để mặc cả,… đối với tổ chức, cá nhân có thẩm quyền;

6. Sử dụng các hành vi tiêu cực khác nhằm có được vị trí, chức vụ, quyền lợi.

Mới xem qua thì thấy hay, có lý, nhưng chịu khó suy nghĩ một chút mới thấy lòi ra vài việc vô lý.

PGS. TS. Phạm Quý Thọ

(Học viện Chính sách & Phát triển)

TBT, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng trở lại sau một tháng vắng bóng

Các nhà quan sát đang theo dõi công tác chuẩn bị cho Đại hội 13 Đảng cộng sản Việt Nam, đặc biệt là các sự kiện như Hội nghị Trung ương trước đại hội.

Sự khác biệt có thể thấy trong văn kiện trình đại hội và công tác nhân sự, bởi vậy Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Nguyễn Phú Trọng làm trưởng cả hai tiểu ban này.

Đổi mới chính trị đang là đòi hỏi từ thực tế. Mỗi thay đổi ‘đột phá’ đáp ứng nguyện vọng của nhân dân sẽ được ghi nhận và chào đón.

Thực vậy, công tác chuẩn bị cho Đại hội 13 đã được khởi động, các đề án đang được soạn thảo.

Hội nghị Trung ương 10 khoá 12 Đảng Cộng sản Việt Nam vừa họp tại Hà Nội từ 16 đến 18 tháng 5 năm 2019 để ‘cho ý kiến’ về các đề án văn kiện trình Đại hội 13.

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu khai mạc và bế mạc Hội nghị. Các nhà quan sát chú ý việc ông đặt ra ba câu hỏi thảo luận: 1. Có nên xóa bỏ thành phần kinh tế nhà nước hay không? 2. Đổi mới chính trị có phải là đổi mới chế độ chính trị không? 3. Có cần phải sửa đổi điều lệ của Đảng CSVN hay không?

Họ bình luận rằng liệu có hy vọng vào sự thay đổi ‘đột phá’ trong quan điểm của đảng, nhất là ý thức hệ xã hội chủ nghĩa và đặt vấn đề đổi mới chế độ chính trị.

‘Chính sách phải cởi mở và được luật hóa’

Hãy nhớ rằng, hôm 7/01/2019 Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng, Trưởng, Tiểu ban Văn kiện đã chủ trì Phiên họp thứ nhất đã nhấn mạnh, cần quán triệt tinh thần: Đổi mới có nguyên tắc, không được xa rời những vấn đề có tính nguyên tắc, không được chệch hướng, đổi màu, hội nhập mà không hòa tan, nhưng dứt khoát phải đổi mới.

Sức ép quốc tế và nội tình ngày càng lớn, nhưng dường như chưa đủ mạnh như một ‘cú hích’ để tạo thay đổi chế độ. Tuy nhiên người ta vẫn hy vọng ít nhiều sẽ có nội dung mang tính ‘đột phá’ trong văn kiện.

Hải Lộc

Bài sau đây rất đáng đọc và là của hiếm trên báo chí chính thống. Tác giả đưa trường hợp Liên Xô trước đây: "[...] Các cơ quan của Đảng, trên thực tế, đã thay thế tất cả các tổ chức khác, nhưng lại không chịu bất kì trách nhiệm về kinh tế hay pháp lý nào về các chỉ thị và nghị quyết của mình”, coi đó là một nguyên nhân về quản trị quốc gia đưa đến sự sụp đổ chế độ cộng sản Liên Xô. Tình hình Việt Nam không khác: "chưa có văn bản pháp quy nào thể chế hóa “khuôn khổ” nêu trong Hiến pháp, cũng như chưa có văn bản pháp quy nào quy định trách nhiệm pháp lý và vật chất trước dân về các quyết định do Đảng đưa ra", "Đương nhiên từ đó Đảng không chịu sự giám sát, kiểm soát của dân một cách cụ thể và sát thực". Kết luận rút ra chỉ là một thao tác tam đoạn luận đơn giản. Vấn đề là phải cải cách thể chế: "Tha hóa luôn gắn liền với quyền lực. Đảng ta đang ra sức chống tha hóa đối với từng cán bộ, đảng viên. Nhưng người viết cho rằng loại bỏ cho kỳ được nguyên nhân sinh ra tha hóa là quan trọng, là cơ bản hơn nhiều". Khốn nỗi, những cải cách thể chế như thế rất dễ bị quy là "tự diễn biến, tự chuyển hóa". Chẳng thế mà mới đây Đức Tổng Chủ còn nhấn mạnh "không cho phép ai làm trái Cương  lĩnh, quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng"! Lập trường kiên định đến thế của Đức Tổng Chủ, trên thực tế là bịt mắt trước thực tế và bịt tai trước những lời góp ý chân thành của trí thức, hơn thế nữa khuyến khích bọn nịnh hót và đe dọa những ai dám nói trái tai lãnh đạo. Hy vọng cải cách của tác giả chắc chắn sẽ nhanh chóng thành ảo vọng. Hoàng Dũng

- “Đổi mới hệ thống quản trị quốc gia” là một trong những vấn đề rất quan trọng góp phần thúc đẩy hay kìm hãm phát triển đất nước.

LTS: Tuần Việt Nam mở Diễn đàn "Vì Việt Nam hùng cường" với mong muốn thu nhận từ quý độc giả những ý kiến, bài viết về các giải pháp phát triển đất nước trong tất cả các lĩnh vực nhằm khơi thông tiềm năng phát triển, cổ vũ niềm tin của cộng đồng vào tương lai Việt Nam.

Chủ đề đầu tiên của Diễn đàn tập trung vào thể chế kinh tế. Mời quý vị cùng theo dõi.

Trong loạt bài trước, người viết đã nêu rõ nước ta đang bị tụt hậu về kinh tế, nhất là so với các nước xung quanh, chứ không còn là “nguy cơ” như Đảng ta đã cảnh báo hơn 30 năm trước. Muốn khắc phục tụt hậu, vươn lên thịnh vượng cần đẩy mạnh công cuộc Đổi mới, bắt đầu từ đổi mới tư duy để có đường lối, chính sách phù hợp.

Bài viết tiếp theo này đề cập đến vài chuyện cũ cả trong và ngoài nước liên quan đến “đổi mới hệ thống quản trị quốc gia”, mà người viết nghĩ rằng “quản trị quốc gia” là một trong những vấn đề rất quan trọng góp phần thúc đẩy hay kìm hãm phát triển đất nước. Đúng như tác giả Nguyễn Ngọc Chu đã viết trên Tuần Việt Nam/VietNamNet “Chính phủ giỏi - chìa khoá mở cánh cửa kinh tế hùng cường”; và “chuyện cũ” nhưng vẫn còn nguyên ý nghĩa thời sự đối với chúng ta hiện nay.

Hai chính quyền song song

Ở Liên Xô và nhiều nước XHCN khác ở Đông Âu đã từng tồn tại một hệ thống quản trị quốc gia mà nhiều nhà nghiên cứu gọi là hệ thống “Hai chính quyền Nhà nước song song tồn tại trong một nhà nước thống nhất”. Hệ thống chính quyền thứ nhất là hệ thống tổ chức Đảng (gọi tắt là “chính quyền Đảng”). Hệ thống chính quyền thứ hai là hệ thống chính quyền Nhà nước.

Hệ thống chính quyền Nhà nước thứ nhất là hệ thống cơ quan lãnh đạo Đảng có đầy đủ các cấp, tổ chức chằng chịt theo chiều dọc lẫn chiều ngang và hệ thống tổ chức này hành xử không khác gì hệ thống chính quyền Nhà nước. Theo chiều dọc từ Trung ương đến cơ sở, ở đâu có chính quyền Nhà nước ở đó có “chính quyền Đảng”. Và cũng chằng chịt theo chiều ngang (Ban Đối ngoại – Bộ Ngoại giao; Ban nông nghiệp Trung ương – Bộ Nông nghiêp; Ban Công nghiệp – Bộ Công nghiệp; Ban lãnh đạo bộ - Ban cán sự Đảng…).

Bất kỳ cấp nào, ở đâu có cơ quan chính quyền Nhà nước, ở đó có cơ quan lãnh đạo Đảng. Thậm chí, ở các tổ chức hội, đoàn không phải là cơ quan chính quyền Nhà nước thì ở đó vẫn có cơ quan lãnh đạo Đảng… Các tổ chức thuộc cả ba nhánh quyền lực đều có các ban cán sự đảng, đảng đoàn từ trên xuống dưới để thực hiện các chức năng liên quan trực tiếp đến mọi hoạt động hằng ngày của người dân, của đất nước.

Nói sơ lược nhất, hệ thống “chính quyền Đảng” ở Liên xô hồi bấy giờ có ít nhất có 3 đặc trưng cơ bản: không được hình thành theo quy định của pháp luật nhà nước; trên thực tế có siêu quyền lực; không hề chịu bất kỳ trách nhiệm pháp lý và vật chất nào trước dân tộc về các quyết định do mình đưa ra.

“Quản trị quốc gia” là một trong những vấn đề rất quan trọng góp phần thúc đẩy phát triển đất nước. Ảnh: Lê Anh Dũng

Nói rõ đôi điều về ba đặc trưng cơ bản nêu trên:

(i) Hệ thống chính quyền Đảng không được hình thành theo quy định của pháp luật.

Nhắc lại, với cả hệ thống tổ chức và nhân sự lãnh đạo đảng các cấp, lãnh đạo các cấp của Đảng Cộng sản Liên Xô (ĐCSLX) thuộc các nhánh lập pháp, hành pháp và tư pháp thực thi công vụ hằng ngày không khác tý nào so với hệ thống chính quyền Nhà nước hoàn chỉnh thuộc các nhánh tương ứng. Tuy nhiên, hệ thống chính quyền Đảng chỉ được hình thành theo Điều lệ Đảng và theo các quy định, quyết định nội bộ của ĐCSLX. Đương nhiên hệ thống chính quyền đảng không do chính quyền Nhà nước quyết định thành lập, giải thể khi cần thiết. Nhân sự của hệ thống chính quyền đảng không hề được dân bầu, không được bổ nhiệm như hệ thống chính quyền nhà nước.

(ii) Trên thực tế, các nghiên cứu cho thấy, hệ thống chính quyền đảng ở Liên xô hồi bấy giờ có siêu quyền lực, đứng trên hiến pháp và pháp luật, đứng trên chính quyền Nhà nước ở tất cả các cấp, không có ngoại lệ.

Bởi không hề có văn bản pháp quy nào quy định quyền kiểm soát, giám sát của dân đối với hệ thống chính quyền đảng… ngoài vài câu ghi tại Điều 126 Hiến pháp Liên xô năm 1936 và Điều 6 Hiến pháp Liên xô năm 1977: “ĐCSLX là lực lượng lãnh đạo và dẫn dắt xã hội Xô viết, là hạt nhân của hệ thống chính trị của nhà nước và các tổ chức xã hội”; “ĐCSLX tồn tại vì nhân dân và phục vụ nhân dân”; “Mọi tổ chức đảng hoạt động trong khuôn khổ Hiến pháp Liên Xô”. Điều đáng nói hơn, không hề có văn bản pháp quy nào quy định cái gọi là “khuôn khổ” đó cả, nên trên thực tế ĐCSLX hoạt động trên và ngoài hiến pháp và pháp luật.

(iii) Hệ thống chính quyền đảng không hề chịu bất kỳ trách nhiệm pháp lý và vật chất nào trước dân về các quyết định do mình đưa ra.

Cho đến ngày tan rã, không hề có bất kỳ văn bản pháp quy nào quy định rõ trách nhiệm của ĐCSLX trước dân. Trong khi đó, rất khó tìm một lĩnh vực, một khu vực, một hoạt động cụ thể nào, cả đối nội lẫn đối ngoại trong đời sống của người dân Liên xô mà ở đó không có sự can thiệp, điều hành của cơ quan đảng và người lãnh đạo đảng các cấp của ĐCSLX.

Khi lãnh đạo ĐCSLX nhận ra những điều tồi tệ trên đây thì đã quá muộn. Ngày 23 tháng 6 năm 1990, trên tờ “Sự thật”, ông A. Iakovlev, ủy viên Bộ chính trị, nhà lý luận của ĐCSLX đã nêu lên đặc trưng của hệ thống chính quyền nhà nước Liên Xô lúc bấy giờ là: “Một nền kinh tế trì trệ, phản dân chủ một cách trắng trợn, quan liêu và tham nhũng. Các cơ quan của Đảng, trên thực tế, đã thay thế tất cả các tổ chức khác, nhưng lại không chịu bất kì trách nhiệm về kinh tế hay pháp lý nào về các chỉ thị và nghị quyết của mình”.

Chỉ 14 tháng sau khi tuyên bố này được đưa ra, ngày 19 tháng 8 năm 1991, ĐCSLX tan rã trong nháy mắt và Liên Xô sụp đổ ngay sau đó sau 74 năm tồn tại. Đương nhiên, ai cũng hiểu việc Liên Xô sụp đổ do nhiều nguyên nhân phức tạp, nhưng không thể không kể đến nguyên nhân về tổ chức quản trị quốc gia như nêu trên đây.

Những bài học cần rút ra

Ở nước ta trong một thời gian không ngắn cũng áp dụng hệ thống quản trị quốc gia na ná như ở Liên Xô đã phân tích trên.

Để tránh hiểu lầm, cần nói rõ thêm, ở hầu hết các quốc quốc gia trên thế giới, đảng chính trị sau khi thắng cử, nắm quyền quản trị quốc gia, không bao giờ nhân danh một hay một số đảng cầm quyền để ban hành các đường lối, chính sách phát triển đất nước nói chung cũng như từng lĩnh vực trọng yếu, mà luôn nhân danh nhà nước để thực thi các chức năng quản trị quốc gia.

Ở nước ta, khi công cuộc đổi mới được bắt đầu, Đảng ta cũng làm rất nhiều việc, chẳng hạn giải thể một loạt các Ban mà chức năng quản lý trùng lặp với các cơ quan quản lý Nhà nước (Ban Nông nghiệp TW; Ban Công nghiệp; Ban Tài mậu...). Đồng thời, Đảng ta đã đề ra mô hình quản trị quốc gia theo hướng: Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý – Nhân dân làm chủ. Và Đảng lãnh đạo - Nhà nước quản lý – Nhân dân làm chủ đều phải theo khuôn khổ của pháp luật.

Mô hình ba vế vừa nêu là đúng đắn, rõ ràng. Trong mấy thập niên qua, chúng ta đã từng bước hình thành và hoàn thiện hệ thống pháp luật áp dụng đối với hệ thống quản lý nhà nước. Các văn bản pháp quy đã quy định rõ, mỗi nhánh quyền lực được làm những gì, không được làm gì. Chưa nói đến nội dung, về hình thức văn bản pháp quy, chẳng hạn Quốc hội được ban hành Luật, Nghị quyết; Chính phủ được ban hành Nghị định, Nghị quyết; Thủ tướng Chính phủ được ban hành Quyết định, Chỉ thị… Tất nhiên vẫn còn vô số việc phải làm để nâng cấp, hoàn thiện hệ thống pháp luật này.

Đối với hai vế còn lại, nhất là vế "Đảng lãnh đạo, về mặt pháp lý vẫn còn các khoảng trống lớn. Đây là sự chậm trễ rất đáng tiếc, để lại hậu quả không tốt. Xin nói rõ thêm vài điều liên quan đến điều đáng tiếc đó.

Hiến pháp của nước ta ghi rõ “Đảng Cộng sản Việt Nam […] là lực lượng lãnh đạo Nhà nước và xã hội”; “Đảng Cộng sản Việt Nam […] chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình”; “Các tổ chức của Đảng và đảng viên Đảng Cộng sản Việt Nam hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp và pháp luật”.

Những điều ghi trên đây là cần thiết, nhưng chưa đủ. Để đưa những nội dung rất quan trọng đã được ghi vào Hiến pháp như vừa nêu vào thực hiện trong cuộc sống một cách đúng đắn thì còn cần một hệ thống pháp luật quy định rõ "Đảng lãnh đạo Nhà nước và xã hội" là thế nào, Ban lãnh đạo cũng như người đứng đầu cơ quan lãnh đạo Đảng các cấp được làm gì và không được làm gì; quy định rõ cơ chế “chịu sự giám sát của Nhân dân, chịu trách nhiệm trước Nhân dân về những quyết định của mình” là thế nào…

Báo cáo Chính trị trình Đại hội XII và một số Đại hội Đảng trước đó cũng thừa nhận một phần nội dung còn khiếm khuyết này: “Sự phân định giữa vai trò lãnh đạo của Đảng và vai trò quản lý, điều hành của Nhà nước còn những nội dung chưa rõ; phương thức và cơ chế lãnh đạo của Đảng đối với Nhà nước ở các cấp còn nhiều điểm chưa được chế định rõ và phù hợp với nguyên tắc của Nhà nước pháp quyền”.

Truong Huy San

Thông tin "Bộ chính trị (BCT) đồng ý tăng vốn cho hai tuyến metro" của Sài Gòn bị gỡ ngay sau khi mạng xã hội cho rằng quyết định đó phải thuộc quyền Quốc hội.

"Gỡ" không phải là cách làm minh bạch nhưng xét ở góc độ lắng nghe thì đấy là một cách làm có "chính trị".

"Đảng lãnh đạo nhưng không bao biện làm thay" là một tiến trình chuyển đổi rất khó khăn.

Trước đây, những quyết định làm đảo lộn vận mệnh quốc gia như "thống nhất bằng con đường bạo lực" (Nghị quyết 15); đưa quân sang Campuchia... đều là của đảng. Thậm chí có những quyết định đặt hàng vạn con người vào bi kịch như "Phương án II", Z30... còn được đưa ra chỉ bởi một vài người chứ không phải là "nghị quyết".

Sau "đổi mới 1986", các quyết định liên quan đến chính sách quan trọng nhất vẫn bắt đầu từ đảng. "Khoán 10" theo Nghị quyết 10 của BCT (5-4-1988) - cho tư nhân và hộ gia đình "nhận khoán ruộng và rừng" - là một ví dụ. Bước cải cách quan trọng nhất chỉ đến sau Hiến pháp 1992.

Sau Hiến pháp 1992, cho dù các quyết định sống còn nhất vẫn được đưa ra từ Đảng nhưng chúng thường chỉ ảnh hưởng tới dân sau khi đã được "nhà nước thể chế hoá". Tuy vậy, "Ước mơ" của Chủ tịch QH khoá VIII Lê Quang Đạo - "Đảng lãnh đạo, nhân dân cầm quyền, chứ không phải thay dân cầm quyền" - vẫn còn trong sách.

Cũng sau Hiến pháp 1992, chưa bao giờ Đảng lại "danh chính ngôn thuận" khẳng định vai trò quyền lực như mấy năm gần đây.

Quyết định cho bà Nguyễn Thị Quyết Tâm nghỉ hưu không phải là một quyết định đăng báo (dù rất hoan nghênh các báo săn được tin này để đăng) mà vẫn được đưa lên báo chí.

Bà Quyết Tâm đứng đầu một cơ quan dân cử, việc miễn nhiệm bà, cho bà nghỉ hưu phải do HĐND quyết nghị. Tất nhiên, theo nguyên tắc "đại nghị" thì đảng đang nắm đa số trong HĐND, HĐND quyết thì cũng là "ý đảng". Nhưng, quy trình chính trị mà quan tâm đến thái độ của dân thì đảng vẫn phải chờ tới trước phiên họp của Hội đồng đảng mới "giới thiệu ƯCV thay thế".

BCT cũng đã từng "rất chính trị" khi chiều ngày 8-6-2018 họp và đưa ra quyết định ngừng thông qua luật đặc khu nhưng thông báo thì lại nói đó là "thống nhất giữa Chính phủ và Uỷ ban Thường vụ". Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc hôm ấy đang ở thăm Canada nên mãi tới 3 giờ sáng ngày 9-6-2018, Cổng thông tin Chính phủ mới bắt đầu công bố.

Quy trình này có giá trị điều chỉnh một lỗi chính trị của bà Chủ tịch QH Nguyễn Thị Kim Ngân. Ngày 16-4-2018, bà Ngân đã sử dụng "ông kẹ" BCT để hối thúc thông qua luật đặc khu ["Bộ chính trị đã kết luận rồi... phải bàn để ra luật"]. Cử tri không có đủ thông tin về các hoạt động sân sau để hiểu sự nôn nóng của bà Kim Ngân; chỉ thấy lạ là sao bà lại không tìm hiểu lịch sử QHVN để không "sẩy miệng" mà làm hỏng việc.

Chiều ngày 6-4-1992, mặc dù 318/422 đại biểu QH đã đồng ý đưa quyền thừa kế quyền sử dụng đất đai vào Hiến pháp, nhưng những người đang "nắm" BCT lúc đó chỉ muốn trao cho người sử dụng đất "3 quyền". Chủ tịch Lê Quang Đạo "xin QH chỉnh lý" quyền thứ Tư này. Đại biểu Long An Trần Thị Sửu phản đối, "Tôi có cảm giác ai đứng sau lưng giật giây QH". Ai. Tối 6-4-1992, các đảng viên trong QH bị triệu tập, cho dù nhiều đại biểu vẫn cho rằng, "biểu quyết lại là sai nguyên tắc" nhưng 302/411 đại biểu vẫn chấp hành, Hiến pháp 1992 vì thế chưa trao cho dân quyền thừa kế quyền sử dụng đất.

Nhưng, ngay tại QH khoá VIII vẫn có gần 100 đại biểu đảng viên không bỏ phiếu theo nghị quyết của "đảng đoàn". Năm 2008, ở khoá XII, mức độ tuân thủ tuyệt đối hơn.

Mặc dù, khi lấy phiếu thăm dò quyết định nhập Hà Tây và phần đất của 3 tỉnh khác vào Hà Nội chỉ có 226 đại biểu đồng ý (45%); nhưng sau nhiều lần quán triệt ở "đảng, đoàn", chiều 29-5-2008, khi bỏ phiếu chỉ còn 4 người phiếu chống, 458/475 đại biểu đảng viên đã đồng ý để Hà Nội phình to như hiện nay.

Tôi không rõ trong vụ Metro, BCT quyết ra sao. Nhưng, với những vụ việc liên quan đến kinh tế mà để BCT quyết là rủi ro rất lớn.

Bauxite Tây Nguyên là một bài học. Cho dù phía Đảng khi "chủ trương" đã thòng điều kiện, giao chính phủ, thấy có hiệu quả và bảo đảm không tác hại môi trường thì làm. Nhưng ở QH và Chính phủ, phần được tiếp thu chỉ là "làm theo ý Đảng".

Dự án Junin 2, Venezuela, có vốn đầu tư và "phí tham gia hợp đồng" là 1,825 tỷ USD, theo luật là thuộc thẩm quyền QH. Nhưng, Nguyễn Tấn Dũng thay vì trình QH lại chỉ trình BCT. Tháng 10-2010, khi Đại hội XI đã cận kề, BCT chỉ còn thời gian cho nhân sự và Nông Đức Mạnh thì còn có mối quan tâm khác nữa là "lót ổ" vào TW cho ông con, không thể nào nhóm họp riêng cho vụ Junin 2 nữa.

Bộ Kế hoạch Đầu tư và Ngân hàng Nhà nước chuẩn bị các lập luận phản đối khi BCT họp thông qua. Nhưng, BCT chỉ phát phiếu lấy ý kiến từng thành viên. Nguyễn Tấn Dũng không đưa các ngành phản đối đi gặp các uỷ viên mà cử kẻ chủ mưu Đinh La Thăng gặp từng người "thuyết phục". Tuy vẫn có một số uỷ viên BCT không đồng ý, đa số đã hợp thức hoá cho một hợp đồng mà Đinh La Thăng đã "tiền trảm", cho ký với Venezuela từ 29-6-2010. Chỉ riêng khoản chi của PVEP ở Junin 2 (chưa kể các ngành khác của PVN cũng ném vào đây một con số rất lớn) đã là 532 triệu USD; hàng chục ngàn tỷ của dân đã một đi không trở lại.

Tôi đã từng phỏng vấn hàng chục uỷ viên BCT, có người ở trong BCT tới 3, 4 khoá liền, nhiều người thừa nhận là không đủ thời gian để đọc các tài liệu và khi quyết định một vấn đề không phải lĩnh vực mình phụ trách thì thường ít người nghiên cứu kỹ. Các quyết định đưa ra ở BCT thường không đủ phản biện. Một dự luật "phá sản" như Đặc khu mà khi thảo luận chỉ có một uỷ viên BCT phản đối bằng văn bản.

Quy trình ban hành chính sách không những cần sử dụng đủ các công cụ để đánh giá tác động nhiều mặt của nó mà còn phải tìm sự đồng thuận trong xã hội. Bởi vậy, chính sách mà ban hành trong phòng kín, không có sự tham gia của những đối tượng bị điều chỉnh bởi chính sách đó, thiếu sự phản biện của xã hội thì nếu không què quặt, cũng khó lòng thuyết phục.

Tháng 7-1993, QH đã sửa sai cho quyết định tối 6-4-1992 của các bậc tiền nhiệm. Luật Đất đai 1993 đã công nhận quyền thừa kế cho người sử dụng đất. Việc mở rộng Hà Nội chỉ làm tăng các dự án phân lô bán nền chứ chưa giải quyết được các vấn đề nêu trong "tờ trình". Nếu như, vào tháng 4-1992 và tháng 5-2008, đảng sử dụng trí tuệ đa số của QH thay vì dùng quyền của đảng thì cái sai đã không tồn tại lâu như thế.

RFA

Những thái độ kệch cỡm, huênh hoang kiểu trọc phú của bà vợ ông bộ trưởng cũng có nguồn gốc. Năm 54, ngay sau khi “tiếp quản” Hà Nội và “chính quy hóa” đã có những quy định về đẳng cấp, ví như quân đội có các “tiêu chuẩn” ăn: Đại táo, trung táo và tiểu táo của lính, sỹ quan cấp úy đến trung tá và từ thượng tá trở lên. Từ bộ trưởng thì đi xe Vonga đen, ủy viên trung ương được che rèm hai bên cửa xe, thêm cả mảnh rèm che phía sau thì đích thị là mấy ông bộ chính trị. Chỗ ở cũng thế, như phố Lý Nam Đế chỉ có thiếu tướng là cao nhất, lên đến trung tướng là được nhận biệt thự ở khu khác, duy có ông Nguyễn Chí Thanh là vẫn ở đây, nên bọn trẻ con ở phố mỗi lần nhìn thấy cái xe đen xì, rèm che kín xung quanh là biết ngay xe ông “tượng đái”. Ăn uống thì có chuỗi cửa hàng mà dân HN gọi là “bách hóa hẹp” như Tông Đản, Đặng Dung, Nhà Thờ, Vân Hồ… Vào đầu thập niên 70, dân HN bắt đầu thấy những chiếc xe mô-tô lắp một cái thùng kín sơn màu xanh thường chạy vào buổi sáng, đó là những xe chở thực phẩm cho vua quan hàng ngày, ngoài những đặc sản như gạo tám, vải thiều Thanh Hà, nhãn lồng Hưng Yên (mùa nào thức ấy được lựa chọn và chăm sóc đặc biệt ở những khu riêng), rồi trại chăn nuôi, ao thả cá cũng riêng nốt… Còn không thể thiếu rượu vang Bordeaux, pate gan ngỗng Hungary, cigar Cuba, chocolate Bỉ… Một kiểu tự ti kèm lẫn trả thù với sự hể hả rất bần nông, tiếp xúc với lớp bên dưới, những “cán ngố”, “răng đen, mã tấu” sẽ thấy rất rõ, nhưng đó là vấn đề khác lớn hơn (có khi phải cần cả một cuốn sách mới phân tích hết). Sự hống hách của các phu nhân “một bước lên bà” mới thật vô tiền khoáng hậu, ngay bà mẹ chồng của vợ ông bộ trưởng (đang bị cư dân mạng soi) cũng là một “huyền thoại”. Một lần đi “kinh lý” tỉnh ngoài, nhìn thấy cây đa của đức phu quân trồng, bà gằn giọng nói với các lãnh đạo địa phương đang xun xoe xung quanh: “ Đem bỏ cái cây này ra chỗ khác”, đám lâu la xanh mặt không hiểu vì sao, bà chỉ vào tấm đá gắn bên dưới “Nhìn đi”, lại càng ngơ ngác, tấm bảng đề rõ “Cây đa do chủ tịch Trần Đức Lương trồng”, bà cao giọng: “Chủ tịch là chủ tịch gì? Chủ tịch hội nông dân cũng gọi là chủ tịch đấy”. Thì ra thiếu chữ “nước”. Những bậc trí giả thì cho điều ấy là thường, là rất đúng, bởi vì các ông ấy nhớ nhiều thứ chỉ có chữ “Nước” là quên. Ps: Một lần ông chú đi “họp lớp” ở Hồ Tây, mình bám càng, câu chuyện được nói đến nhiều nhất là người cùng học năm xưa giờ đã là chủ tịch nước. Một ông ứng khẩu: Đêm nằm nghĩ mãi đéo ra Tại sao chủ tịch lại là thằng Lương? Cả hội cười nghiêng ngả. Ngô Nhật Đăng https://www.facebook.com/nhatdang.ngo/posts/1578948595583638

Bộ trưởng Trần Tuấn Anh trao quyết định cho ông Lê Triệu Dũng ở Hà Nội hôm 4/1/2019. Courtesy Bộ Công Thương

Từ chiều tối ngày 4/1, dư luận trong nước xôn xao thậm chí bất bình sau khi có tin từ báo Người Lao Động và mạng xã hội cho biết một xe biển xanh (của chính phủ) vào khu vực hạn chế tại sân bay quốc tế Nội Bài, tới chân cầu thang máy bay đón người nhà một vị lãnh đạo cấp bộ ngành, gây chậm trễ cho những người khác cùng đi máy bay.

Mạng xã hội Facebook chỉ rõ đó là vợ con của Bộ trưởng Công Thương Trần Tuấn Anh.

Tuy nhiên, vào ngày 5/1, VOV phỏng vấn đại diện Cảng vụ Hàng không miền Bắc và được cho biết, ngày 3/1 đơn vị này nhận được công văn của Văn phòng Bộ Công Thương về việc đón tiễn Bộ trưởng Trần Tuấn Anh và đoàn công tác sẽ đi công tác tại thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 3 đến ngày 4/1/2019. Cụ thể, Theo công văn mà VOV có được, ông Tuấn Anh sẽ rời thành phố Hồ Chí Minh đi Hà Nội vào lúc 17h00 ngày 4/1 trên chuyến bay VN262. Vì vậy, Bộ Công Thương đề nghị Cảng vụ Hàng không miền Bắc cho phép các cơ quan liên quan cho phép cán bộ của Bộ Công Thương được đón Bộ trưởng tại khu vực sân đỗ máy bay và nhà ga VIP A.

Theo báo Giao thông, cảng vụ hàng không miền Bắc cho biết Bộ Công Thương cũng đã được cấp thẻ kiểm soát an ninh hàng không dài hạn có giá trị 1 năm.

Theo quy định của Bộ GTVT về chương trình an ninh hàng không, người, phương tiện thường xuyên, chuyên trách đưa đón các Uỷ viên Bộ Chính trị, Bí thư trung ương đảng, Uỷ viên Trung ương đảng, Bộ trưởng và các chức vụ tương đương trở lên, Bí thư, Phó Bí thư tỉnh uỷ, thành uỷ trực thuộc trung ương, Chủ tịch hội đồng nhân dân, Chủ tịch uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thuộc đối tượng được cấp thẻ kiểm soát an ninh dài hạn.

Tuy nhiên, theo trang tin Soha, trong hai ngày 3 và 4 tháng 1, Bộ trưởng Trần Tuấn Anh đang có các hoạt động tại Hà Nội. Trang tin này trích tin từ ngay chính cổng thông tin của Bộ Công Thương cho biết trong ngày 3/1, ông Bộ trưởng dự Hội nghị trực tuyến tổng kết công tác ngành nông nghiệp 2018 và triển khai kế hoạch năm 2019. Trong ngày 4/1, ông Bộ trưởng đã có buổi tiếp và làm việc với ông Khammany Inthirah, Bộ trưởng Bộ Năng lượng và Mỏ Lào tại trụ sở.

Mạnh Hùng Vũ

Một người bình thường chỉ cần quan tâm một chút, nhìn ra thế giới văn minh và tự tổng kết thực trạng của VN hôm nay có thể thấy XH nó phát triển một cách què quặt, quái dị trên mọi lĩnh vực. Với sự ngao ngán sống dưới chế độ độc tài đảng trị hiện nay, mọi người đều có những ước muốn cho sự thay đổi, trong đó vẫn có không ít người kỳ vọng ở VN sẽ xuất hiện một Gorbachev như ở Liên Xô.

Tôi thì không mơ và không hề kỳ vọng điều đó. Bởi Gorbachev xuất hiện ở LX là thời kỳ nguyên bản cả về chính trị và kinh tế của chế độ XHCN (thời bao cấp), cơ chế độc tài chưa đủ sàng lọc nhiều những người có lương tri trong hệ thống cầm quyền. Và hệ thống cầm quyền cũng chưa bị tha hóa như thời “kinh tế thị trường định hướng XHCN” như ở VN, nên vẫn còn người có lương tri lên đến đỉnh cao quyền lực tỉnh ngộ như TBT ĐCS LX Gorbachev.

Còn ở VN khi mô hình kinh tế XHCN bị sụp đổ vào năm 1986, người dân đói nghèo cùng kiệt, nền kinh tế như một bà lão ngắc ngoải. Nếu nhà cầm quyền CS kiên định mô hình kinh tế XHCN thêm thời gian nữa thì dân chết đảng cũng tiêu. Không còn cách nào khác để duy trì sự cai trị của mình, nhà cầm quyền CS buộc phải cởi trói kinh tế, chuyển từ cơ chế quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường gắn với cái đuôi XHCN.